Full transcript
0:00Translator: Rita Selimi Reviewer: Helena Bedalli
0:15U rrita me binjakun tim identik
0:18i cili ishte një vëlla tepër i dashur
0:21Tani, të qenurit binjak të bën ty ekspert
0:26për me dallu favoritizmin
0:28Nëse biskota e tij ishte pak më e madhe se e imja, unë kisha pyetje.
0:34edhe sigurisht nuk isha duke vdekur urie.
0:38(Te qeshura)
0:40Kur u bëra psikolog fillova ta shoh favoritizmin ndryshe
0:46edhe kjo është se sa më shumë e vlerësojmë trupin se sa mendjen
0:52Shpenzova 9 vjet në universitet për ta fituar doktoratën në psikologji
0:58edhe nuk mundem me ju tregu se sa njerëz e shikojnë kartën e biznesit edhe më thonë
1:02"Oh, psikolog, Jo doktor i vërtetë"
1:07sikur duhej të thuhej në kartë ajo.
1:10(Te qeshura)
1:15Këtë favoritizëm që i shfaqim trupit më shumë se mendjes, e shoh gjithkund
1:21Së fundmi isha në shtëpinë e një miku
1:23edhe fëmija i tyre 5 vjeçar po bëhej gati për shtrat.
1:26Ai po qëndronte në stol afër lavamanit duke larë dhëmbët,
1:29kur rrëshqiti dhe e gërvishti këmbën në stol kur ra.
1:33Ai qau për një minutë por pastaj u ngrit
1:36u kthye te stoli, edhe kërkoi një kuti me fasha dhe e vuri në vendin ku u gërvisht.
1:43Tani, ky fëmijë mezi mundet te lidh këpucet,
1:47por e dinte se duhesh ta mbulosh prerjen, në mënyrë që të mos infektohesh,
1:51edhe se duhesh të kujdesësh për dhëmbët duke i larë dy herë në ditë.
1:55Ne të gjithë e dimë si ta mbajmë shëndetin fizik
1:58dhe si me praktiku higjienën dentale,a po?
2:00Ne e kemi ditur qe kur kemi qenë 5 vjeç.
2:04Por çka dimë ne për me mbajt shëndetin psikologjik?
2:09Asgjë.
2:11çka i mësojmë fëmijët për higjienën emocionale?
2:16Asgjë.
2:18Si është e mundur që ne kalojmë më shumë kohë duke u kujdes për dhëmbët tonë
2:23se sa për mendjen.
2:26Pse për ne shëndeti fizik është më i rëndësishëm
2:30se sa shëndeti psikologjik?
2:33Në mbajmë lëndime psikologjike më shpesh se sa fizike,
2:38lëndime si dështimi, refuzimi ose vetmia.
2:43Këto munden me shku edhe më keq nëse i injorojmë
2:46dhe mund të na ndikojnë jetën në mënyrë dramatike.
2:49Akoma, edhe pse ka teknika shkencërisht të provuara
2:53që munde te përdorim për t'i trajtuar këto lloj lëndime psikologjike,
2:57ne s'i përdorim.
2:59As që na shkon në mendje.
3:02"Oh, po ndjehesh i depresionuar? Largoje se është e gjitha në kokën tënde".
3:06A imagjinoni t'i thoni kështu dikujt me këmbë të thyer;
3:10"Oh, veq ec; e gjitha është në këmbën tënde."
3:13(Te qeshura)
3:15Është koha ta mbyllim hapësirën mes shëndetit tonë mendor dhe atij psikologjik
3:21Është koha t'i bëjmë më të barabartë,
3:24më shumë si binjakë.
3:27Pasi po flasim për binjakë, edhe vëllai im është gjithashtu psikolog.
3:30As ai nuk është doktor i vërtetë.
3:33(Te qeshura)
3:35Ne nuk studiuam së bashku,
3:37Në fakt, gjëja më e vështirë që kam bëre në jetë
3:41është qe kalova Atlantikun për në qytetin e New York-ut
3:44për te marre doktoratën në psikologji.
3:47U ndamë për herë të parë në jetë.
3:50edhe ndarja ishte brutale për të dy ne.
3:54Por derisa ai qëndroi me familjen dhe shokët,
3:57Unë isha vetëm në një shtet të ri.
4:00Na merte malli tmerrësisht
4:02por thirrjet internacionale ishin shumë shtrejtë atëherë
4:05edhe ne mund ta përballonim të flisnim vetëm 5 minuta në javë.
4:09Kur na erdhi ditëlindja,
4:12Ishte e para që nuk po e kalonim bashkë.
4:14Vendosëm të harxhonim, atë javë do të flisnim 10 minuta.
4:19E kalova mëngjesin dukë shëtitur në dhomë, duke e pritur thirrjen e tij --
4:23duke prit e duke prit por telefoni nuk binte.
4:29Duke e parë dalimin e kohës supozoja,
4:32"Ai ka dal me shoke, do të therrase më vonë".
4:34Nuk kishte telefona celulare atëherë.
4:36Ai nuk thirri.
4:39Edhe fillova ta kuptoj se pasi u bë 10 muaj që u largova,
4:44nuk po i mungoj atij ashtu si ai po më mungon mua.
4:47E dija se në mëngjes do të më thirrte,
4:49por ajo natë ishte nata më e gjatë dhe më e trishtuar e jetës time.
4:56U zgjova mëngjesin tjetër.
4:58Ja lëshova sytë telefonit dhe e pash që e kisha lënë hapur
5:03deri sa po shëtitesha në dhomë dje.
5:06U cova nga shtrati,
5:08E vura receptorin në vend dhe pas një sekonde ra telefoni,
5:11Ishte vëllai im dhe, a ishte i zemëruar?.
5:15(Te qeshura)
5:17Ishte nata më e mërzitshme dhe më e gjatë e jetës tij gjithashtu.
5:20Unë u mundova t'ja spjegoj çka ka ndodhur por ai tha,
5:23"Nuk e kuptoj, pasi e pe që unë nuk po të thërras,
5:26pse nuk më telefonove ti?"
5:31Ai kishte të drejtë. Pse nuk e thirra?
5:35Atëherë nuk kisha përgjigje por tani kam,
5:38dhe është e thjeshtë: vetmia.
5:43Vetmia krijon një plagë të thellë psikologjike,
5:47që shtrembëron përceptimet tona dhe që përzien mendimet tona.
5:51Na bën të mendojmë se njerëzit rreth nesh, kujdesen shumë më pak se sa në të vërtetë.
5:57Na bën të frikësuar për tu lidhur,
6:00sepse pse ta vësh vetën në pozitë për refuzim dhe dhimbje të zemrës
6:03kur zemra juaj tashmë po dhemb më shumë se sa mund ta përballoni?
6:08Unë isha i mbërthyer nga vetmia e vërtetë atëherë,
6:11por isha i rrethuar nga njerëzit tërë ditën dhe nuk më binte në mend.
6:16Por vetmia është e definuar pastër në mënyrë subjektive.
6:20Varet nga ajo nëse ndjeni
6:23emocionalisht apo socialisht i shkëputur nga njerëzit rreth jush.
6:27Dhe unë ndjehesha ashtu.
6:28Ka shumë studime për vetminë dhe të gjitha janë tejet të frikshme
6:35Vetmia jo vetëm të bën të mjerueshëm, por mund t'ju vrasë.
6:39Nuk bej shaka.
6:40Vetmia kronike i rrit shanset për vdekje të hershme
6:44për 14 përçind.
6:48Vetmia shkakton tension të lartë të gjakut dhe kolesterol të lartë.
6:52Ajo bile dhe e bllokon funksionimin e sistemit imunitar,
6:56dhe të bën të dobët ndaj çdo lloj sëmundje.
7:00Në fakt shkencëtarët kanë konkluduar se kur meren së bashku,
7:04vetmia kronike ofron rrezik signifikant
7:07për shëndetin afatgjatë te njejtë si pirja e duhanit.
7:12Paketat e cigarëve vijnë me paralajmërim që thotë se "Kjo mund t'ju vrasë".
7:17Por vetmia jo.
7:19Për këtë është e rëndësishme ta bëjmë primar shëndetin psikologjik,
7:23dhe ta praktikojmë higjienën emocionale.
7:27Sepse ju nuk mundeni me trajtu një plagë psikologjike
7:30nëse nuk e dini se jeni të dëmtuar.
7:34Vetmia nuk është e vetmja plagë psikologjike
7:36që na shtrembëron përceptimet tona dhe na çorienton.
7:40Dështimi e bën këtë gjithashtu.
7:43Njëherë vizitova një qendër të kujdesit ditor,
7:45ku pash tre fëmijë që luanin, me lodra plastike të njejta.
7:51Duhej ta rrëshqisin butonin e kuq dhe një qen simpatik shfaqej.
7:55Një vajzë e vogël u mundua ta tërhiqte butonin vjollcë, pastaj ta shtynte,
8:00dhe pas kësaj ajo u ul, shikonte kutinë, deri sa buza e poshtme i dridhej.
8:04Djali afër saj e pa këtë derisa ndodhte,
8:08u kthye te kutia dhe ia plasi të qarit pa e prekur fare kutinë.
8:13Ndërkohë, një vajzë tjetër provoi gjithçka të mundshme
8:16deri sa e rrëshqiti butonin e kuq,
8:18qenushi simpatik u shfaq dhe ajo filloi të hidhej me kënaqësi.
8:22Pra tre fëmijë të vegjël me lodra plastike identike
8:25por me reagime të ndryshme për dështimin.
8:29Dy të parët ishin të aftë ta rrëshqisin butonin e kuq.
8:34Gjëja e vetme që i ndalonte nga suksesi
8:37ishte mendja e tyre e cila i mashtronte duke i bërë të besonin se ata nuk munden.
8:41Tani, të rriturit mashtrohen kështu gjatë gjithë kohës.
8:45Në fakt, ne të gjithë kemi një set të ndjenjave dhe bindjeve që shkaktohen
8:52kur ballafaqohemi me frustrime dhe pengesa.
8:55A jeni të vetëdijshëm si reagon mendja juaj ndaj dështimit?
8:58Duhet të jeni.
9:00Sepse nëse mendja juaj provon t'ju bindë se ju jeni i paaftë për të bërë diçka
9:04dhe ju e besoni atë,
9:05atëherë sikur dy fëmijët e vegjël, do të filloni të ndjeheni të pazotë
9:09dhe do të ndaloni së provuari shpejt, ose nuk do të provoni fare.
9:12Dhe pastaj do të bindeni edhe më shumë se nuk do të keni sukses.
9:15E shihni, kjo është pse shumë njerëz funksionojnë poshtë potencialit që kanë.
9:20Sepse diku rrugës, nganjëherë një dështim
9:24i ka bindur ata se nuk mund të kenë sukses dhe ata e kanë besuar atë.
9:27Sepse nëse njëherë bindemi për diçka, është shumë e veshtirë të ndërrosh mendje.
9:33Unë e mësova këtë mësim në mënyrën e vështirë kur isha adoleshent me vëllanë.
9:38Ne ishim duke vozitur me shokë në një rrugë të errët natën.
9:41kur na ndaloi një polic.
9:42Kishte pasur një grabitje në atë zonë dhe ata po kërkonin të dyshuarit.
9:46Oficeri iu afrua veturës, dhe e lëshoi dritën tek vozitësi,
9:50pastaj tek vëllai im në ulësen përpara, dhe pastaj tek une.
9:54I hapi sytë dhe tha,
9:56"Ku e kam parë fytyrën tuaj më përpara?"
9:58(Te qeshura)
10:02Dhe unë thash, "Në ulësen përpara."
10:05(Te qeshura)
10:08Por kjo nuk kishte kuptim për atë,
10:10Kështu që ai mendoi se unë kisha marre drogë
10:13(Te qeshura)
10:14Kështu që ai më nxjerr nga makina, më kontrollon,
10:16me drejton drejt veturës së policisë,
10:18dhe vetëm kur e vërtetoi se nuk kisha dosje në polici
10:21munda t'i tregoj që e kisha një binjak në ulësen përpara.
10:26Por edhe derisa largoheshim me makinë, mund ta shihje nga shikimi i tij
10:29se ai ishte i bindur që unë po ikja sepse kisha bërë diçka.
10:34Mendja jonë vështirë ndryshohet pasi të bindemi për diçka.
10:38Është e natyrshme të ndjeheni të demoralizuar e të mposhtur pas dështimit.
10:43Por ju nuk mund ta lejoni vetën të bindeni se nuk mund të keni sukses.
10:48Duhet t'i luftoni ndjenjat e pafuqisë.
10:50Duhet të fitoni kontroll mbi situatën.
10:54Dhe ju duhet ta thyeni këtë lloj cikli negativ para se të fillojë.
11:00Mendjet dhe ndjenjat tona,
11:02nuk janë shokët e besueshëm sic i kemi menduar.
11:05Janë më shumë si një shok me humor të ndryshueshëm,
11:08që mund të jetë shumë mbështetës në një moment dhe shumë i pakënaqur në tjetrin.
11:13Njëherë kam punuar më një grua
11:15e cila pas 20 vitëve martesë dhe pas një divorci të shëmtuar,
11:19ishte më në fund gati për takimin e parë.
11:22Ajo kishte hasur online një djalë që dukej i mirë dhe i suksesshëm,
11:26dhe më e rëndësishmja dukej që e pëlqente atë.
11:30Kështu ajo ishte shumë e entuziazmuar, bleu një fustan të ri,
11:33dhe u takuan në një bar të pasur të New York-ut për një pije.
11:37Pas 10 minutave të takimit burri ngritet në këmbë dhe i thotë
11:41"Nuk jam i interesuar," dhe ikën.
11:45Refuzimi është tejet i dhimbshëm.
11:49Gruaja ishte aq e lënduar sa nuk lëvizte, çka mundi të bëj ishte ta thirrte një mik.
11:53Ja çka i tha miku : "Eh pra, çfarë prisje?
11:58Ti ke ije të gjera, ske ndonjë gjë interesante për të thënë,
12:02Pse një burrë i bukur dhe i suksseshëm
12:04si ai do të dilte me një humbëse si ti?"
12:08Shokuese, apo jo, se si një mik mund të jetë kaq mizor?
12:12Por do të ishte më pak shokuese
12:14nëse ju them se nuk ishte miku që e tha këtë
12:17Ishte çka gruaja i thonte vetës.
12:20Dhe kjo është çka bëjmë ne të gjithë, sidomos pas një refuzimi.
12:24Ne të gjithë fillojmë të mendojmë për fajin dhe mangësitë tona,
12:28çka do të donim të ishim, dhe të mos ishim,
12:30ne e thërrasim vetën me emra.
12:32Ndoshta jo aq ashpër, por e bëjmë.
12:35Dhe është interesante që e bëjmë këtë, sepse vetëbesimi ynë tashmë është lënduar.
12:40Pse do të donim ta dëmtojmë atë më shumë
12:43Ne nuk do ta bënim një plagë fizike më keq me qëllim.
12:45Ti nuk do ta kishe pre dorën dhe me vendos, "Oh, unë e di!
12:48Do ta mar një thikë dhe ta shoh sa të thellë mundem me bë."
12:52Por ne e bëjmë këtë me plagë psikologjike gjatë gjithë kohës.
12:55Pse? Për shkak higjienës emocionale të dobët.
12:59Sepse ne nuk e bëjmë primar shëndetin tonë psikologjik.
13:02Ne e dijmë nga qindra studime se kur vetëbesimi është i ulët,
13:06Jeni më të dobët ndaj stresit dhe ankthit,
13:09dështimi dhe refuzimi lëndojnë më shumë, mer kohë më të gjatë për ta rimarrë veten.
13:15Pra kur ju refuzojnë, gjëja e parë që do të duhej të bëni
13:18është ta ngjallni vetëbesimin, e jo të bashkoheni me Fight Club.
13:24Kur jeni në dhimbje emocionale,
13:27trajtoje vetën me dhembshurinë e njejtë që do ta prisje nga një mik i mirë.
13:35Ne duhet t'i kapim shprehitë psikologjike të pashëndetshme dhe t'i ndryshojmë ato.
13:39Një më e pashëndetshmja dhe më e shpeshta quhet rimendim.
13:44Të rimendosh do të thotë ta përsëritësh.
13:46Është kur shefi të bërtet, apo profesori të bën të dukesh si budalla në klasë,
13:51ose kur grindesh me një shok
13:53dhe nuk mund të ndalesh duke e përsëritur këtë skenë në kokën tënde me ditë të tëra
13:57ndonjëherë edhe me javë.
13:59Rimendimi për ngjarje tronditëse shumë lehtë mund të kalojë në shprehi
14:05dhe është mjaft e kushtueshme.
14:07Sepse duke kaluar kaq shumë kohë fokusuar në mendime tronditse dhe negative
14:11ju jeni në fakt duke e vënë vetën në rrezik signifikant
14:14për të zhvilluar depresion klinik, alkoolizëm, çregullime të ngrënit,
14:19dhe sëmundje kardiovaskulare.
14:22Problemi është se urgjenca për rimendim është shumë e fortë dhe e rëndësishme,
14:27pra është e vështirë ta ndalosh.
14:30Unë e di këtë sigurt sepse, para një viti,
14:33Unë e zhvillova këtë shprehi.
14:36Vëllai im binjak ishte diagnostifikuar me Hodgkin Lymphoma në shkallën e tretë.
14:42Kanceri i tij ishte ekstremisht agresiv.
14:45Ai kishte tumorë të dukshëm në të gjithë trupin.
14:48Dhe ai u desh të fillonte një cikël të ashpër të kimioterapisë.
14:53Dhe unë nuk mund të ndalesha së menduari nëpër çka po kalonte ai.
14:58Unë nuk mund të ndalesha së menduari se sa shumë ai po vuante,
15:01edhe pse ai kurrë nuk u ankua, as edhe një herë.
15:06Ai kishte një qëndrim tepër pozitiv.
15:08Shëndeti i tij psikologjik ishte i mrekullueshëm.
15:12Unë isha fizikisht mirë, por psikologjikisht isha lëmsh.
15:16Por unë e dija çka të bëj.
15:18Studimet tregojnë se edhe vetëm dy minuta shpërqëndrim janë të mjaftueshme
15:22për ta thyer urgjencën për të rimenduar në atë moment.
15:25Dhe sa herë kisha një mendim brengosës, tonditës, negativ,
15:29e detyroja vetën të koncentrohem në diçka tjetër derisa të kalonte ajo nevoje.
15:34Dhe për një javë, gjithë pikëpamja ime ndryshoi
15:38u bë më pozitive dhë më optimiste.
15:43Nëntë javë pasi ai filloi kimioterapinë, vëllau im pati nje CAT skan
15:47dhe unë isha me të kur ai mori rezultatet.
15:51Gjithë tumorët ishin zhdukur.
15:54Ai ende kishte edhe tri raunde të kimioterapisë.
15:57por ne e dinim se ai do të shërohej.
15:59Kjo fotografi është bërë para dy javesh.
16:05Duke ndërmarrë veprime kur je i vetmuar,
16:08duke ndërruar përgjigjet tua ndaj dështimit,
16:12duke mbrojtur vetëbesimin tënd,
16:15duke i mposhtur mendimet negative,
16:17ju nuk do t'i shëroni vetëm plagët psikologjike,
16:19ju do të ndërtoni elasticitet emocional, ju do të rriteni.
16:24Njëqind vjet më parë, njerëzit filluan ta praktikonin higjienën personale
16:28dhe norma e jetëgjatësisë u rrit me mbi 50 për qind
16:33vetëm për një dekadë.
16:35Unë e besoj se cilësia e jetës tonë mund të rritet aq dramatikisht
16:39nëse ne fillojmë ta praktikojmë higjienën emocionale.
16:43A mund ta imagjinoni si do të ishte bota
16:45nëse çdokush do të ishte psikologjikisht më i shëndetshëm?
16:49Nëse do të kishte më pak vetmi dhe më pak depresion?
16:52Nëse njerëzit do të dinin si ta mundnin dështimin?
16:55Nëse ata do të ndjeheshin më mirë për veten dhe më të fuqizuar?
16:58Nëse do të ishin më të lumtur dhe më të përmbushur?
17:01Unë mundem, sepse kjo është bota në të cilën unë dua të jetoj,
17:05kjo është bota në të cilën do të jetojë vëllai im.
17:10Dhe nëse ju informoheni dhe i ndërroni disa shprehi të thjeshta,
17:14kjo pra është bota në të cilën ne të gjithë mund të jetojmë.
17:18Faleminderit shumë.
17:20(Duartrokitje)