Full transcript
0:00Evdə ata, ana əgər uşaqdan böyük bacı,
0:03qardaş varsa, əgər qışqıra-qışqıra
0:06danışırlarsa, səsə baxıb ona təqlid edən
0:09uşaq da qışqıra-qışqıra danışacaq.
0:11>> Məhəmməd Ənvər Şahın həyatı haqqında
0:13birazz mütaliə eləyəndə mən eşitdiyimə
0:16görə, onun da xəstəliyinə görə həkimlər
0:17ona icazə verməyiblər
0:19>> oxumağa, amma o oxuyurmuş. Çox
0:22maraqlıdır ki, bizim Azərbaycan xalqının
0:25səsi elə bir səsdir ki, həm bu səsdə
0:27incə səslər var, həm də qalın səslər
0:30var. Ona görə biz təqlidi rahat bacara
0:32bilirik.
0:32>> Üstadlar arasında da çaşqınlıq var idi.
0:35Məsələn, dad hərfinin məxrəc hərfinin
0:38məxrəcində [boğazı təmizləmə] hələ
0:39indinin özündə də biz çətinlik çəkirik
0:41qardaş. Bunun məxrəci var da. Biri
0:43[musiqi] zad deyir, biri flat deyir,
0:44biri dadyir. Məsələn, hansıdır?
0:53[musiqi]
0:58[musiqi]
1:02Salam əziz izləyicilərimiz. Hər birinizi
1:05Ahəng proqramında xoş gördük. Ümidvaram
1:08etdiyimiz bu söhbətlər sizin
1:10maariflənmənizə səbəb olmuşdur. Vaxt
1:13itirmədən dəyərli qonağımı sizə təqdim
1:15etmək istəyirəm. Hacı İlkin Həsənzadə.
1:18Hacı, xoş gəlmisiz.
1:20>> Çox sağol, İbrahim. Allah razı olsun.
1:22Mən də dəyərli izləyicilərimizi
1:23salamlayıram.
1:26Allah izləyicilərimizdən də razı olsun.
1:29Diqqətlə izləyirlər
1:31və yazırlar.
1:33>> Çox da bəyənirlər.
1:34>> Allah razı olsun hər birindən. Allah
1:36razı olsun. Ümidvaram ki, onların
1:40istədikləri suallara
1:42cavab veririk və inşallah gələcəkdə də
1:46çalışacağıq ki, daha ətraflı muğamlar
1:49haqqında geniş izahlar verək Allahın
1:52izni ilə.
1:53>> Bəli, hacı, təşəkkür eləyirəm hacı, biz
1:55artıq bir neçə həftədir ki, bu mövzular
1:57haqqında pərakəndə söhbət edirik
1:59nəzərinizdədirsə və mən bu gün istəyirəm
2:02ki, bu mövzuları yığcan bir şəkildə
2:05izləyicilərə təqdim eləyək. İstəyərdim
2:07sizə ilk sualımı təqdim edim ki, səsin
2:11formalaşmasına təsir edən amillər
2:14hansılardır?
2:15>> Biz ümumiyyətlə neçə verilişlərdir ki,
2:18danışırıq və sonuncu verilişimiz muğam,
2:22bəyat muğamı haqqında oldu. Və belə
2:25qərara gəldim ki, aha, tətbiqi haqqında.
2:28>> Belə qərara gəldim ki, ümumiyyətlə
2:31muğamdan danışırıqsa, muğamı tətbiq
2:33ediriksə, bir o qədər də
2:39təqlid və yaxud da Quran oxumaq,
2:42bunun ətrafında geniş məlumatlar olsun.
2:47Məsələn, tək oxumaq bəzən vaxtı hər şeyi
2:50həll etmir.
2:52>> Yəni sadəcə olaraq oxuyuruq,
2:56zərərləri, xeyirləri bilmirik və bəzən
2:59vaxtı oxuyuruq,
3:02çətinliklərlə üzləşirik.
3:04Deyirik, niyə belə oldu? Və başlayırıq
3:08streslər keçirməyə. Axı oxuyan adamlar
3:11adətən səsə qarşı biraz həssas olurlar.
3:14İndi özündən götür də. nə qədər
3:16əhəmiyyət verirsən ki, mənim səsim
3:18batmasın, mənim səsim həmişə yerində
3:21olsun. Yəni oxuyan adamın səsi həmişə
3:24yerində olmalıdır. Yerində olmayan səs
3:27mənim nəyimə gərəkir ki, istədiyim vaxt
3:30mən rahat oxuya bilməyəcəmsə, onda mən o
3:34səsi neynirəm ki? Yaxşı bu suala
3:36toxundunuz. Çünki mənim də fikrimdə var
3:39idi ki,
3:41bu məsələləri biraz izah edək. Çünki
3:44İbrahim
3:46biz əziyyət çəkmişik bu məsələlərdə.
3:49Yəni bu
3:50>> şəraitlə əlaqədar,
3:51>> şəraitlə əlaqədar olaraq biz əziyyət
3:53çəkmişik bu məsələlərdə. Biz istəmirik
3:55ki, bizdən sonra gələn nəsil bu
4:00məsələlərdə əziyyət çəksin. Çünki harda
4:03boşluq var, biz onları görmüşük. Harda
4:06əziyyət çəkmişik, biz onları görmüşük.
4:08Məsələn, bizim çətinlik çəkdiyimiz
4:11hissələrdən biri də təcvid ilə bağlı
4:15olan hissələrdir.
4:17Artıq həmd olsun Allaha təcvidlə bağlı
4:19artıq ali təcvid mərhələsini biz çəkirik
4:23və paylaşırıq. Həmd olsun Allaha.
4:26Və yaxud da ilk Quran öyrənmək
4:30günlərimiz, məsələn, xatırlayıram, çox
4:32çətin. Məsələn, bir iki dənə hərfi
4:34öyrənmək üçün günlərlə vaxt gedirdi ki,
4:37iki dənə hərf öyrədilsin sənə. Və yaxud
4:40da hərfin üzərində nə qədər hərfinin
4:42üzərində nə qədər məsələn saxlayırdılar
4:44ki, düz demirsən. Çünki düz də
4:48öyrədilmirdi.
4:51>> Bir ki, səhv öyrədilir,
4:54səhvi
4:56bu pis çıxmasına, yəni əstağfurullah,
4:58yəni təkəbbür mənasında demirəm. Yəni
5:01[xorultu] onlar ki hərfin öyrətmək
5:04istəyirdilər, onlar da elə
5:05öyrənmişdilər. Hacı
5:08ustadlar arasında da çaşqınlıq var idi.
5:10Məsələn, dad hərfinin məxrəc hərfin
5:13məxrəcində. [boğazı təmizləmə]
5:14Hələ indinin özündə də biz çətinlik
5:15çəkirik insanları başa salmaq üçün ki,
5:18qardaş bunun məxrəci var da. Biri zat
5:20deyir, biri flat deyir, biri dat deyir.
5:23Məsələn hansıdır? Düzdür.
5:25>> Belə şeylər var. O üzdən
5:28muğamlar bölümündə də, səs bölümündə də
5:31demək olar ki, biz işləməmişik. nə
5:34mənada
5:35səsə hansı şeylər xeyirdir? Sadəcə
5:37olaraq qulaqla eşitmişik ki, bunu etmək
5:40olmaz. Bəzən vaxtı heç o ki, ondan
5:42çəkinmişik, heç ondan çəkinmək lazım
5:44deyil imiş ki, sən demə indi araşdırırıq
5:47və təqdim edirik. Yəni biz bunlar
5:49haqqında əziyyət çəkmişik biraz
5:51doğrudan. Yəni ta Quranın əvvəlindən
5:54öyrənmə hərflərdən tutmuş ta [xorultu]
5:57muğamlar olsun və yaxud da səsə hansı
6:00şeylər zərərlidir, hansı şeylər
6:01xeyirlidir. Bunlara qədər biz əziyyət
6:03çəkmişik. istəmirik sonrakı nəsil
6:06əziyyət çəksin və onun üstə niyə qalsın
6:09ki, onu tez keçid etsin, getsin muğamın
6:11daha artıq şöbələrini öyrənsin,
6:14muğamların şöbələrini öyrənsin və yaxud
6:16da səsin inkişaf elətdirsin. Əgər
6:21cavabı rahat oxuyursa, gedib cavab
6:22cavabları rahat oxumaq yolları
6:24hansılarıdır, onları öyrənsin. Məsələn,
6:27biz 15 dəqiqə oxuyub, yorulan
6:29vaxtlarımız olub da.
6:31>> Bəli, bu mövzu haqqında da danışmış.
6:32Məsələn, biraz işarə etmişik buna. Niyə
6:35bunlar olur? Yəni bunların səbəbləri
6:37hamısı həll olmalıdır. Səsin
6:39formalaşmasına təsir edən faktorlar beş
6:44yerə bölüb alimlər. Birincisi ətraf
6:47aləmdir.
6:49Yəni sənin yaşadığın ətraf aləmdə.
6:52Məsələn, uşaq dünyaya gəlir.
6:56Bu səsləri
6:59eşitmək yolu ilə
7:01və o düşdüyü mühitdən öyrənir. Məsələn,
7:05bunu gözəl bir misal vurublar. Deyir ki,
7:08məsələn, bəzi ailələr var ki, o
7:10ailələrdə qışqıra-qışqıra danışırlar
7:14və bəzi ailələr var da sakit səslə
7:16danışırlar. Bu səsin formalaşmasında,
7:21yəni əhliləşməsində belə desək daha lor
7:24dilinə desək daha yaxşıdır.
7:25>> Mühitin təsiri var.
7:26>> Yəni təsiri var. Evin təsiri var. Evdə
7:29ata, anana, əgər uşaqdan böyük bacı,
7:32qardaş varsa, əgər qışqıra-qışqıra
7:34danışırlarsa,
7:36o səsə baxıb ona təqlid edən uşaq da
7:39qışqıra-qışqıra danışacaq.
7:42Birinci amil,
7:45deməli o yüksək səslə danışılma və yaxud
7:51da ahəstə səslə danışılma məsələsidir.
7:55İnsan düşdüyü mühitdə
7:57mütləq o səsləri neynəməlidir? Yaddaşına
8:00yazacaq.
8:02İndi əgər bu amil varsa,
8:06əgər ailədə möhkəm səslə danışılırsa,
8:10bu uşaq ki, gələcəkdə oxuyan oldu,
8:14oxumağında bir cür təsir qoyacaq. Yəni
8:17qeyd etdiyimiz həmin ailədə olan
8:20vəziyyət
8:22>> səsin bir növ hansı formada
8:25formalaşmasına gətirib çıxarda bilir.
8:29Yəni dediyimiz kimi
8:31səsi necə öyrənirsən elə yadda qalır.
8:34>> Aca necə ki bir nəfər Abdulbasidə qulaq
8:37asırsa ya Zil ya bəmlə oxuyur standart
8:40səsdir. Başqası Şahata qulaq asır.
8:43formalaşır səs. Fikir vermisən? Yəni
8:46səsin səs özü də əhlilləşir, belə desək,
8:51>> yəni formalaşır. Biri Əbdülbasit məsələn
8:54həmişə zillə oxuyur. Biri də həmin zillə
8:57oxuyur. Görürsən həmin adam bəmdə oxuya
8:59bilmir.
9:00>> Deməli,
9:02ətraf o səslənmə mühitin insanın
9:06formalaşmasında
9:07təsir qoyur. Yəni bu təsir belə desək,
9:11uşaqlıqdan insana nədir? Qoyulan
9:14təsirdir. İbrahimc, ikinci amil coğrafi
9:20vəziyyətdir. İnsan harda yaşamasından
9:23asılıdır bəzi səslər. Yəni daha isti
9:27yerlərdə yaşayır insan və yaxud da
9:31təbiəti olan yer
9:32>> havası daha çox kəskin soyuq olan
9:35yerlərdə yaşayır. Allah belə yaradıb da.
9:37Bəzi yerlər çox istidir Ərəbistan kimi.
9:40>> Bəzi yerlər çox soyuqdur. Məsələn, Sibir
9:42kimi.
9:43>> Və yaxud da bəzi yerlər var ki,
9:45fəsilləri
9:47həm isti Bəli. Bəli. Həm isti, həm
9:49soyuq. Məsələn, dörd fəsilin dördü də
9:51məsələn bizdə var. Həmd olsun Allaha.
9:54>> Bu yerlərdə yaşayan insanların səsləri
9:56də təbii ki fərqli olmalıdır.
9:58Məsələn, bizim coğrafiyada maşallah
10:01gözəl səsli insanlar nə qədər var.
10:03>> Bəli.
10:04>> Həm zilləri var, həm bəmləri var.
10:07Bunlar hamısı təsirdir. Ümumiyyətlə
10:10mütəxəssislər,
10:14bu sahəyə agah olan şəxslər
10:18baxımından belə desək, baxsaq, dünyanın
10:21ən yaxşı səsləri [xorultu]
10:24hansı yerlərdədir? Bunlar araşdırıblar
10:27və çox maraqlı olar ki, bunları biz
10:30deyək.
10:32E, musiqi standartlarına deməli uyğunluq
10:37yönəmindən
10:39ən çox aralıq dənizi ətrafında yaşayan
10:44insanların səsləri nədir?
10:46>> Gözəl olur.
10:46>> Gözəl olur.
10:48>> Bunu yəni araşdırıblar alimlər.
10:51O yüzdən bizim də ölkədə nəzərə alsaq,
10:56hava
10:58həm isti, həm sərin, həm orta. Bizim
11:03ölkədə olan səslər də dünya miqyasında
11:07qəbul olunmuş güclü səslər
11:10siyahısındadır.
11:12>> Və bunu qeyd edim ki, araşdırmaçıların
11:15nəzərlərinə baxanda
11:17Misird, Yunanıstandır, İtaliyadır,
11:19Suriyadır, Türkiyədir. Yəni Aralıq
11:22dənizi hövzəsi
11:24ölkələrində aparılan
11:27sorğular və araşdırma bunu göstərir ki,
11:31bu ölkələrdə səsi güclü olanlar daha
11:35çoxdur. Yenə deyirəm, məsələn, bizim də
11:38ölkə həmin ölkələrdən geri qalmır. Çünki
11:40hava və ümumi coğrafiya elə bir şəraitdə
11:45yerləşir ki, səsin inkişafı. Məsələn,
11:48bizdə
11:50nə qədər gözəl sular
11:53>> var. Məsələn, Qarabağ bölgəsində.
11:56>> Bu sular təsirlidir səsin
11:58formalaşmasında.
11:59Havanın təmizliyi. Bir ölkə ki, orda
12:02havanın çox çirklidir.
12:05Yaxşı, orda bəzən nəfəs almaq olmur.
12:08>> Və yaxud da bir ölkə ki, onun suları
12:10içməli deyil. Məsələn, Afrika kimi
12:12ölkələrdə suları elə də yaxşı deyil,
12:15içməli deyil.
12:17Orda olan səslə Azərbaycanda olan səs
12:20təbii ki, fərqli olmalıdır. Yəni suyun
12:23gözəlliyi və yaxud da qidanın gözəlliyi.
12:26Biz niyə görə deyirik ki, [xorultu]
12:28oxuyan adam qidalara diqqət etməlidir?
12:31>> Hansı? Irsdən də çox şüaslıdır.
12:32>> Gəlirik ora. Elə üçüncü şərt
12:34irsiyyətdir.
12:35>> Bəli. Həsən.
12:38Məsələn, bu gün
12:41bizdə gözəl oxuyanlar varsa, təbii ki,
12:43irsə bağlıdır.
12:46>> Biz bunu
12:48görürük. Nəsildən nəsilə ötürülən səs.
12:51Bəzən vaxtı görürsən aralıqda bir boşluq
12:54olur. O təbiidir.
12:56Bir nəsil, məsələn, o nəsildə oxuyan
12:59çıxmır ortaya. Amma görürsən ki, bir
13:01nəsildən sonra bir nəfər çıxdı və həmin
13:05insan gözəl bir səsə malik oldu. Onun
13:07irsiyyətini araşdırıb axtaranda
13:11genetik olaraq gəlir də, belə desək,
13:14görürsən ki, onların nəsillərində
13:16oxuyanlar olub. İbrahim, bizə müraciət
13:19edən əzizlərimizdən mən ilk sualı onu
13:21soruşuram.
13:23Kökdə oxuyan varmı?
13:24>> Nəsildə.
13:25>> Nəsildə istəyir ata tərəfdən, istəyir
13:27ana tərəfdən. Hər halda təsir qoyur da.
13:31Ona görə şərtdir. Məsələn, bax bir
13:34ailədə bacı qardaşın səsi
13:38oxşardır.
13:40Irsiyyətdir də.
13:42bacı və qardaşın səsi və yaxud da bacıyə
13:45bacının səsi, qardaşla qardaşın səsi
13:48müəyyən oxşarlıqlar olur. Bəzən vaxtı o
13:52daha çox olur. Görürsən ki, iki
13:54qardaşdır,
13:57xətt arxasında danışanda bilmirsən
13:58hansıdır.
14:00>> Və yaxud da misal vurmaq istəyirəm bu
14:02yaxında elə mənə bir gözəl bir video
14:05görüntü atmışdın gözəl balamdan.
14:07Görürsən oxunuşda hiss olunur ki,
14:11mirasdır da. Irs keçib ona.
14:18Oxuyur çox xoşum gəldi. Allah saxlasın
14:21sənin balalar. Ona görə irsiyyət önəmli
14:23məsələlərdən biridir.
14:27Və dördüncü irkdir.
14:30İrk
14:33bu xalqlar arasında olan bir məsələ. Bir
14:37az da böyüyür.
14:40Məsələn, xalqların səslərinə diqqət
14:42etsək, bütün xalqların səsi bir-birinə
14:45oxşamır ki, bu Quranda da Allah buna
14:46işarə verib.
14:48Allah necə bizi qəbilələrə
14:52böldü,
14:54millətlərə böldü. Tap bir-birimizi daha
14:57yaxşı tanıyaq. Belə bir ayə keçir Qurani
15:00Kərimdə. Məsələn,
15:03afrikalıların səsi qalın səsli
15:05insanlardır.
15:08Və yaxud da bu tərəflərə gəldikcə,
15:12Türkiyə məsələn istiqamətində gəldikcə,
15:13səslər incələşir.
15:16Yaxşı. Bəli.
15:19Allah belə yaradıb da bizi.
15:22Çox maraqlıdır ki, bizim Azərbaycan
15:26xalqının səsi elə bir səsdir ki, bunu
15:29mən demirəm ha. Bunu araşdırmaçılar
15:30deyir.
15:31>> Bütün həm bu səsdə incə səslər var, həm
15:34də qalın səslər var. Ona görə biz
15:37təqlidi rahat bacara bilirik. Bəzi
15:39xalqlarda incə səs var, qalın səs
15:42yoxdur.
15:43>> Məsələn, afrikalılar götür qalın səsdir.
15:44Ancaq incə səs yoxdur. Amma
15:48gəldik məsələn
15:50Türkiyə kimi və yaxud da çinlilər kimi
15:55bu tərəfi götürəndə incə səslər daha
15:58çoxdur.
16:00>> Bunlarda qalın səslər problemdir.
16:03Görürsən qalan səsləri rahat oxuya
16:05bilmirlər.
16:07Yaxşı, biz məsələn ə deyirik, onlar e
16:09deyir. E,
16:10>> bəli,
16:12>> u deyirik, onlar ü deyir.
16:14>> Qalan səslərdə çətinlik çəkirlər. Amma
16:16bizdə Allah bizim xalqı elə bir formada
16:20yaradıb.
16:20>> Allah bərəkət versin.
16:21>> Allah bərəkət versin. Əlbəttə, [xorultu]
16:24Allahın minnətidir də bu. Yəni qiyamətdə
16:28daha çox sorğusu olacaq. Mən elə
16:29bilirəm. Biz sevinirik ki, bizə çox
16:32çox nemət verilən xalqın çox sorğu sualı
16:35da olacaq. Məsəl üçün insan olaraq desək
16:38bir insana çox nemət verilibsə axirətdə
16:40çox sorğu sualı olacaq.
16:41>> Sizə verilən nemətlər haqqında soruşmal
16:45məsələdə. Ümumiyyətlə, irq məsələsi
16:49yəni əsas kök məsələlərdən biridir ki,
16:52səs faktorunda yəni təsirini qoyur. Belə
16:57desək, məsələn, Şimali Afrikada,
17:00xüsusilə Misirdə yaşayan etnik qruplar
17:02ki var, onlar çox vaxt Hindistan
17:05yarımadasında yaşayan insanlardan və ya
17:09Cənubi, şərqi Asiyada yaşayan etnik
17:12qruplardan daha çox gücə malikdir.
17:15Məsələn, bu günləri Misirin
17:19qiraətdə,
17:22belə desək, gücü niyə görə digər
17:25xalqlardan daha çoxdur? Bu səbəbdir.
17:28>> Bəli.
17:30Onların yəni oxunuşlarının gücü irqdən
17:33gəlir.
17:36Və ya məsələn
17:39biz tərəfliklərə gəldikdə bizim
17:42səslərimiz
17:43onlardan biraz nədir?
17:47Fərqlidir. Yumşalığına görə onlardan
17:51demirəm amma zəifdir. Yəni səslərin o
17:54tananallığı, səslərin o yumşaqlığı,
17:57cingiltili olması, zil olması, bəm
18:00olması görürsən fərqlidir. Və yaxud da
18:03Ərəbistan yarımadasında yaşayan
18:05insanların səsi bizim səslərdən
18:08fərqlidir. Daha zəifdir onların səsi.
18:10abu-hava
18:13bilirsən ki, təsir qoyur. Yəni bu səslər
18:16üstündə daha çox işləmək olur və daha
18:19çox inkişaf elətdirmək olur.
18:22Gəl yığcamlaşdıraq.
18:25İnkişaf, daha çox inkişaf edən səslər,
18:30irqi daha çox güclü olan ki, bayaq qeyd
18:34elədik o səslərdir ki, onlar daha çox
18:36inkişaf edirlər. Manevrlər çox olur da.
18:39Bəli,
18:39>> məsələn burda biz təhriri də
18:42qoşa bilərik bu irq məsələsinə. Bəzi
18:45irqlər var. Məsələn, hindistanlılar özü
18:48səslərində nə qədər təər var.
18:50>> Bəli.
18:51>> Misirlilər bu məsələdə daha çox
18:54[xorultu]
18:55>> məsələn öndədirlər. B
18:56>> İndoneziyada geridə deyil açı. Yəni
18:58bunlarda görürsən zati təhlrlər var.
19:02Təhrir nəyə deyilir? Səsdə olan o
19:04tezlik, xırdalıqlar. Hacı bu təhrirlər
19:08fitri olaraq yaranır yoxsa
19:10>> fitri olan tərlər daha gözəldir amma
19:13qeyrifitri olan təhlrər də var.
19:15>> İnsan öz zəhməti ilə məsələn baxır,
19:17təqlid edir və
19:20[boğazı təmizləmə] o tərəfdə inkişaf
19:21edir. Təhrir tərəfini inkişaf elətdirir.
19:24>> Bir dəfə, iki dəfə, üç dəfə axı alınır.
19:27O daha bərəkətli olar. Hacı zəhmət. Hər
19:29halda, hər halda fitri təhlillərlə
19:33qeyri-fitri təhlillər
19:36fərqlidir.
19:37>> Bəli.
19:37>> Çünki orda o tezlik ki var, fitri olan
19:40təhlrərdə
19:42olur.
19:42>> Çox sürətli olur və qeyri-adi olur. Səs
19:45özü dalğavarı olur belə.
19:48Yəni qeyriadi səslər olur da. Adamı
19:52aparan səslər olur bu səslər.
19:56Və sonda qulaq.
19:59Səsin formalaşmasında qulağın misilsiz
20:03rolu var.
20:05Biz
20:07əlxüsus
20:08musiqi yazan
20:11musiqiçilər ki var, görürsən onların
20:14qulaqları çox iti işləyir.
20:18>> Və sual ola bilər ki, biz qulağımızı
20:21inkişaf elətdirə bilərik, inkişaf
20:23elətdirə bilmərik? Yenə bunu iki hissəyə
20:25bölmək olar. biri fitridir.
20:28Fitri olaraq insanın qulağı açıqdır.
20:31Fitri olaraq səs duyumu güclüdür. Sənlə
20:36danışır. Eyni zamanda qıraqda bir neçə
20:39səsə də qulaq verə bilir. Bu fitri
20:42istedaddır. Və insan bunu qulaq asma
20:45yolu ilə inkişaf elətdirə bilər.
20:48Məsələn, biz təqliddə
20:51birinci qulaq asanda, məsələn, şagird
20:54gəlir, qulaq asdırırsan, görürsən heç nə
20:56eşitmir.
20:58Və yaxud da musiqi müəllimləri bunu daha
21:00gözəl onlar da bu sahədə işləyirlər.
21:03Görürsən məsələn tarı vurur
21:07tələbə bir tərəfdən də məsəl üçün muğamı
21:11oxumaq istəyir. Görürsən muğamı eşidir,
21:13tarın səsini eşitmir.
21:16>> Və yaxud da qulağın tara kökləyir,
21:19müəllimin ki, ona muğam dərsi keçir,
21:21onun səsini eşitmir.
21:23>> Ritmdən çıxmamaq da var da.
21:26>> Biz təqlid öyrədəndə
21:29qarinin səsinə qulaq asdırırıq. İlk
21:32mərhələlərdə görürsən ki, oxuya bilmir,
21:35çünki eşitmir,
21:38inkişaf elətdirmir.
21:39>> Bir dəfə, iki dəfə, beş dəfə artıq
21:42görürsən ki, qari hansı təhlilləri edib,
21:45harda zilə qalxıb, harda bəmə düşüb,
21:47artıq onları qulağı duyur və qaçırtmır o
21:51həmin o təhrləri.
21:53>> Qulaq yaddaşı deyirlər də hacı.
21:54>> Buna deyirlər qulaq yaddaşı. Yəni
21:57ümumilikdə biz beş hissəyə böldük.
22:01səsin formalaşmasında,
22:04formalaşmasına səbəb olan təsirləri.
22:06Birincisi ətraf aləm idi, ikincisi
22:09coğrafiya, üçüncüsü irsiyyət, dördüncüsü
22:12irq, beşincisi qulaq.
22:14>> Bəli. Bax bunlar ən böyük amillərdir ki,
22:18bizim səsimiz,
22:20bizim səsimizin formalaşmasında.
22:22>> Hacı çox təşəkkür eləyirəm. Bu birinci
22:24sualımıza oxşar bir sualdır. Mənim
22:26verəcəyim ikinci sual. Hacı, biz hazırki
22:29sualda səsin formalaşması haqqında
22:31danışdıq. Mənə maraqlı olardı ki, bəs
22:34səsin yaxşılaşmasına təsir edən
22:36faktorlar hansılardır?
22:37>> İbrahimc, biz deməli ilk səsin
22:41formalaşmasından danışdıq. Orda diqqət
22:44etsəz
22:46>> əsasən kök məsələlərə
22:47>> Bəli. irsiyyət,
22:49>> irsiyyət, iryyət, ir məsələsi bunlara
22:52getdi. Və demək olar ki, səsin
22:55yaxşılaşması
22:56elə bunun içərisindən doğan bir
22:58məsələlərdir.
22:59>> Aha.
23:00>> Sadəcə olaraq biraz fərqlidir.
23:03Səsin yaxşılaşmasında yeddi səbəb
23:06sayıblar alimlər. Məsələn, səs
23:09təlimidir. Onun içərisində
23:12səslə birgə qulağın təlimidir.
23:15>> Bayaq ona işarə etdik. səsin
23:17formalaşmasında
23:20sonra praktiki məşqlərdir. Onların da
23:22qaydaları var. Adətən
23:26vokal dərslərinə gedənlər, muğam
23:27dərslərinə gedənlər bu haqda daha çox
23:30yaxşı məlumatlar əldə edirlər. Çünki
23:32orda praktiki məşqlərdə konkret necə
23:37məşq etmək lazımdır, onların hamısını
23:40müəllimlər deyirlər ki, necə məşq etmək
23:43lazımdır, hansı hərflərlə məsələn məşq
23:46etmək lazımdır. Üçüncüsü, istirahət
23:48etmək
23:50yetərli şəkildə
23:52oxuyan adam yatmalıdır. Əgər yatmırsa,
23:57o gözəl oxuya bilməz. Bu
24:00[boğazı təmizləmə]
24:01ümumi
24:02oxuyanlar tərəfindən
24:05araşdırılıb
24:06və
24:09təcrübədən keçirilmiş bir məsələdir.
24:11>> Siz bizə deyirdiz də, Hacı Quran sədası
24:13müsabiqəsi vaxtında ki, hətta finalda
24:15mənə dönə-dönə tapşırmışdız ki, yəni
24:18İbrahim axşam tez yata ki, yəni səhərə
24:21qədər o
24:22>> enerji yığa biləsin. Daha gün axşama
24:25qədər də yatmaq olmaz. Çünki yəni çox
24:27yatıb da durub yaxşı oxuya biləcəksən.
24:31Belə bir yoxdur. Yəni normal
24:33yatmaqdan söhbət gedir. Yəni belə desək,
24:37yorğun olmayasan gərək oxuyan halda.
24:40Çünki yorğun olan halda sən təb
24:43gəlməyəcəksən oxuyasan. Necə məsələn bir
24:46şairin təbil gəlmək üçün bir hadisələr
24:48baş verir, bir qığılcın baş verir, onu
24:51təbii gəlir. Oxuyan adamda
24:54istirahət edərkən ona təb gəlir.
24:57>> Aca həm də insanda o yuxusuzluq fiziki
24:59gücü də alır axı adam.
25:01Bizə lazımdır fiziki güc.
25:02>> Dördüncüsü sağlamlığı qorumaq.
25:06Bu haqda da geniş danışmaq olar ki, yəni
25:08oxumaq üçün xəstə adam nə oxuyacaq ki,
25:11bir adam xəstədir, məsələn, mədəsi
25:14xəstədir, boğazı xəstədir.
25:17Allah rəhmət eləsin bəzi qarm həyatını
25:20oxuyanda görürük ki, onlar xəstəlik
25:23üzündən qiraətlərin yarımçıq qoyublar.
25:27Məşhuru, dünyaca məşhur olan məsələn
25:30Məhhəmməd Rüfət.
25:32Əd ki, məsələn çox cür olub hacı mən
25:34>> məşhur qarilərdən olub. Bəli. Ömrünün
25:37sonlarına beş-altı il qalmış
25:40xəstəlik üzündən
25:42>> oxuya bilmir.
25:43>> Oxuya bilmir artıq. Və bu oxuyan adamçın
25:45da əlbəttə çox ağrıdıcı bir hal.
25:48>> İstəyirəm mən Məhəmməd Şahad, Muhəmməd
25:50Ənvər Şahhatın həyatı haqqında birazz
25:53mütaliə eləyəndə mən eşitdiyimə görə
25:55onun da xəstəliyinə görə həkimlər ona
25:57icazə verməyiblər
25:59>> oxumağa. Amma o oxuyurmuş.
26:01Allah rəhmət elə
26:02>> deyirəm. Çətindir də. Yəni bir oxuyan
26:03adam ki, məsələn ona qadağa qoyurlar ki,
26:06artıq sən oxuya bilmərsən.
26:07>> Problemi də sırf boğazla olur. Bir neçə
26:09qarilər var ki, boğazlarından onlar
26:12dünyalarını dəyişiblər. Var belə qarə.
26:15>> Beşinci amil səsin gözəlləşməsində
26:18sağlam qidalardan və pəhrizlərdən keçir.
26:22Yəni sən əgər pəhriz edərsən, sağlam
26:24qidalanarsan, o zaman səsin də gözəl
26:26alacə gə. Bəli. Bəli. Bəli. Altıncısı
26:30mötədillik
26:31və orta yolu tutmaq.
26:34>> Bəzən vaxtı görürsən ki, biri səsini
26:37göstərmək üçün elə ancaq zillərdə
26:40məsələn qalır. O yaxşı hal deyil. Bəzən
26:44mötədilliyi qorumaq lazımdır. Nə ifrat,
26:46nə təfrit. Yeddincisi, yüngül və ümumi
26:50idmanlardan istifadə etməkdir. Bax, bunu
26:53mən tövsiyyə edirəm ki,
26:56demirəm ağır ağır idmanlardan məsələn
26:59istifadə etmək. Yox, yüngül idmanlardan
27:02istifadə etmək insanın, yəni oxuyan
27:05adamın
27:07əhval-ruhiyyəsinin yaxşılaşmasına bir
27:10səbəb olur. İkinci də ciyər yaxşı
27:13fəaliyyət göstərir və o da nəhayətdə
27:16gətirib gözəl oxumağa çıxardır. Deməli,
27:19yeddi səsin gözəlləşməsində
27:22mühüm rolu var. Mən ümumi dedim,
27:25bunların özünün əhəsinin xüsusi izahları
27:27var. Məsələn, səsin təlimindəki birinci
27:30idi. Qulaq və səsi birgə inkişaf
27:35elədirmək. Məsələn, tək oxumağı deyil,
27:38qulağı da inkişaf elətdirmək lazımdır.
27:41Burda məsələ
27:42>> şərtdir də hacı. Belə deyək də, məsələn,
27:45əgər mən bir dənə qiraətə qulaq
27:47asıramsa,
27:49birinci nəfəsdə səsə diqqətimi daha çox
27:52yönəldirəmsə,
27:54orda ikincidə qulağımı bir başqa bir
27:58səslərə mən yönəltməliyəm. Aha burda
28:01qari bunu da edinmiş bira. Bu qulaq
28:05deyəndə yəni diqqəti daha çox
28:06artırmaqdan söhbət gedir. Səslə birgə
28:09qulağı inkişaf elətdirmək. Bəli, bu
28:11mümkündür. İkincisi, praktiki məşqlərdən
28:14söhbət gedir. Burda da məsələn məşq üçün
28:18ən yaxşı vaxtlar hansılardır? Mən əgər
28:21səhər məşq edirəmsə, yuxudan qalxıram,
28:24hansı məşqi etməliyəm?
28:26Axşam vaxtlarında hansı məşq etməliyəm?
28:29Məsələn, səhər çağında olunan məşqlər
28:33asta
28:35səslərdən istifadə etmək, bəm səslərdən
28:37istifadə etmək lazımdır. Yox, əgər mən
28:40axşam gün batdıqdan sonra
28:43məşq edirəmsə, hə, o zaman yüksək
28:45səsləri məşq edə bilərsən. Sən səhər
28:48yuxudan qalxırsan, birbaşa zil səsləri
28:52məşq edirsən. Bu sənin səs tellərinə
28:56zərərli olan bir şeyə gətirib
28:58çıxardacaq. Hə, axşam saatlarında yüksək
29:01səslərdən istifadə edə bilərsən.
29:03Məsələn, təzə başlayan şəxslər birbaş
29:08o qışqırıq, uca səslərdən, uca notları
29:12ki, mən oxuyacam, səsim açılacaq. Belə
29:15bir yoxdur. Sən aramaram a
29:23bu yavaş-yavaş, pillə-pillə əgər mən
29:25təzə başlayıramsa, aşağı səslərdə
29:27birinci səs telimi öyrətməliyəm. Səs tel
29:31məsələn birbaşa basqı edirsən səs tel
29:34deyir ay Allah mən
29:35>> hacı idmanda da o cürədir. Yəni mütləq
29:37idmandan əvvəl qızışmaq üçün nəsə bir
29:39hərəkət eləyirsən sonra idman
29:40>> eləyirsən. Mütləq İbrahim can gözəl
29:43misal vurdunuz.
29:44>> Qızışdırmaqdır da.
29:45>> Və adətən səhər məşqlərində
29:49a kimi səslərdən a yumşaqdır axı.
29:53>> Bəli.
29:54basqısı azdır. Bu səslərdən istifadə
29:57etmək daha qənaətbəxşdir. Üçüncüsü,
30:00istirahət etmək və yetərli şəkildə yuxu
30:04yatmaq idi. Yəni bu da insan oxuyan
30:08insandan söhbət gedir. Əgər onun sənəti,
30:11onun işi oxumaqdırsa, mütləq yuxusun
30:14neynəməlidir?
30:16>> Nizamda saxlamalıdır. Yəni saxlamasa
30:17oxuya bilməyəcək. O da təbii ki onun
30:20həyat rejimi ilə rejiminə bağlıdır ki,
30:24hansı saatlarda istirahət edəcək. Təbii
30:26ki, ona bağlıdır. Dördüncüsü sağlamlıq
30:28idi. Biz buna səhv etmirəmsə, qabaqkı
30:32verilişlərimizdə
30:34işarə etmişdik.
30:36Məsələn, qırtlağın özünü qorumaq. Təbii
30:39otlarla ki, hansıdır, onu girib araşdıra
30:41bilərlər internetdə. və yaxud da mədəni
30:45qorxumaq, mədə turşusu geri qayıdıb səs
30:49tellərini yandırmasın, bunları nəzarətdə
30:51saxlamaq, vaxtı-vaxtında oxuyan insan
30:54həkimə getməlidir.
30:56>> Bəli.
30:56>> Və səs tellərinin masajları var, onları
30:59etməlidir. Bəzi təbii dərmanlar var.
31:03Məsələn, qıraqdan boğazı masaj edirsən
31:05səs tellərin üstün. Bəziləri buxar
31:08vasitəsiə, inqalasiya vasitəsiə olunur.
31:11Çoxdur bunlar haqqında danışmaq olar.
31:12Təbii ki, verilişimizə sığmır bunlar.
31:17Beşincisi sağlam qidalar idi. İnsan
31:20pəhriz etməlidir. Qurani Kərimdə özü də
31:22bu barədə deyir ki, insan diqqət
31:27insan yeməyinə diqqət etməlidir. Ələl
31:29xüsusi oxuyan adamdırsa,
31:32>> nələri yeməlidir, nələri içməlidir,
31:35bunları mütləq çox şoraba, duzdu işarə
31:39etmişik bunlara. qazlı içkilərdir,
31:41qaynar yeməkdir, qaynar çay içməkdir və
31:45yaxud da çox buz kimi suları, məsələn
31:49soyuducudan buz kimi suyu götürüb və
31:51yaxud da buzu suyun içinə atıb o suları
31:53içməkdir. Bu
31:54>> üzr istəyirəm, mən hətta eşitmişəm ki,
31:56isti su və yaxud da çay içmək soyuqdan
31:59daha fəsadlıdır.
32:00>> Qaynar, Bəli. qaynar su içmək səslərinə
32:02yəni nə çox isti, nə çox soyuq
32:05içkilərdən ümumiyyətlə pəhriz etmək
32:08lazımdır. Əgər bunlar riayət olunarsa,
32:11təbii ki, səs günü-gündən
32:13gözəlləşəcək.
32:15Bunu da qeyd edim ki, oxuyan insanlar
32:17həqiqətən həmişə zəhmətdə yaşayan
32:19insanlardır.
32:20>> Bəli.
32:21>> Həmişə zəhmətdədir bunlar. Bunu etmə,
32:24bunu et. edərəmsə nə olar? Etdisə səs
32:28xarab oldu, gözləməlidir səs düzəlsin. O
32:30çox zəhmətlidir. Təbii ki, Allahtala
32:32güc, qüvvət verir
32:34bunların riayət etməsində. Və altıncısı,
32:40mötədillik və orta yolu qorumaq. Elə
32:42indi izah elədim demək olar ki, bunu
32:44>> orta yolu tutmaq lazımdır. Ələlxüsus
32:47məşqlərdə, yemək içməkdə. Yeddincisi,
32:50yüngül idman növlərindən istifadə etmək.
32:52Əlsuz oxuyanlar
32:56boyun məşqlərindən istifadə etməlidir.
32:58Mən bunu tələbələrə tövsiyyə edirəm.
33:00İdvan edərkən boyun əzələri inkişaf edir
33:03və o oxuyan zaman ki, boyun əzələri
33:07genişlənir, onda səs tellərinə güc
33:10düşmür. Hətta bəzən
33:13təcrübədən
33:16bunu da deyirəm. oxumamışdan qabaq boyun
33:19məşqi azacıq edirsən, boyun əzələri
33:22istiləşir.
33:23>> Bəli.
33:24>> Və yüngül məşqlər ki var onlar döş
33:27qəfəsi və döş diafraqma əzəllələrini
33:31inkişaf elətdirir. Məsələn, jim kimi və
33:33yaxud da pres kimi məşqlər. Bunlar da
33:38oxuyan zaman diafraqma, yəni nəfəs
33:42sisteminə çox yaxşı təsir edir və
33:45nəhayətdə qarenin nəfəsi daha çox olur.
33:48Bu zaman gözəl güclü səsə,
33:52>> o da bizə ən çox lazımd.
33:54>> Bəli, güclü səs
33:56istehsal etməyə gözəl, yəni bir
33:59səbəbdir, vasitə olur.
34:01>> Çox təşəkkür eledyirəm. Həqətən də çox
34:04dəyərli mövzular və dəyərli cavablardır.
34:06>> Əlbəttə çox danışmaq olar. Sadəcə olaraq
34:09verilişin formatına görə
34:10>> hacı bayaq diafram
34:12>> araşdırsınlar. Bəli, inşallah. Hacı
34:14diadan bir kəlmə dediz. Mütləq gələn
34:17inşallah həftələr
34:18>> inşallah bir verilişimizi nəfəs
34:19məşqafram üçün. Bəli, çox
34:23dəyərli bir məsələdir o məsələ. Çünki
34:25qarilərə ən çox lazım olan bəlkə də bir
34:27şeydir.
34:28>> Ümumiyyətlə oxumaq üçün hansı məsələlər
34:30gərəkirsə inşallah biz onlar haqqında
34:33>> təbii ki danış. Mən də suallar
34:35hazırlayacam inşallah sizdən istifadə
34:36eləyək.
34:37>> Hacı çox təşəkkür edirəm həqiqətən.
34:39Allah razı olsun zəhmət sizə istifadə
34:41eləyirik. İnşallah
34:43>> yenə də veriliş başlayanda demişdim
34:45inşallah izləyicilərimiz maariflənərlər
34:48bu mövzulardan. Şəxsən mən özüm nəisə
34:51öyrənirəm və hər kəsə də məsləhət
34:53görürəm ki, inşallah
34:55olas. Çox sağ.
34:57>> Bəli, əziz izləyicilərimiz, hər birinizə
34:59təşəkkür edirəm. Sağ olun, salamat
35:01qalın. y