Full transcript
0:00Onun həyatında var ki, bu yeddi qira ki,
0:03hətta 10 qira əzbər bilərmiş.
0:06>> İnsanın səsinin originalı uşaq dünyaya
0:09gəlir. O yemək istəyəndə ki,
0:12orda ki ağlayır ha, o nəfəsin
0:14originalıdır
0:15>> ki, hətta camaat arasında belə bir söz
0:17gəzirmiş ki, bu öz qiymətini bilmir də.
0:20Yəqin ki, yəni buna çatmır ki, bunun nə
0:22boyda məqamı var. Ona görə bu özünü belə
0:24aparır.
0:24>> Qiraətlərin növbən oxuması
0:26dinləyicilərdə də maraq yaradırmış ki,
0:28>> bunun oxuduğu nəsə yeni bir şeydir.
0:30Gedək mütaliə eləyək.
0:32>> Həzrət Yusifin əhvalatını bilirsən, heç
0:35oxuduğun ayənin mənasını bilməsən də, o
0:37surə Yusifdən bəhs eledyir. Düzdür, o
0:40surəni o abu-havada oxumaq hara? Heç nə
0:43bilmədən gəlib o surəni oxumaq hara.
0:44fərq eləyir.
0:45>> Nə qədər fərq eləyir?
1:22Bağışlayan və mehriban uca Allahın adı
1:24ilə salam əziz izləyicilərimiz. Quran
1:28ətri verilişində sizi xoş gördük.
1:29Salamlayıram əziz ustadları. İlkin
1:32müəllim, hacı Ruslan müəllim. Hər kəsə
1:35>> istərdim siz də salamlaşasız və
1:37mövzumuza davam eledyək.
1:38>> Biz də dəyərli izləyicilərimizi
1:39salamlayırıq ki, bizimlə bərabərdirlər.
1:43Allah razı olsun. Və
1:46biz də çalışdığımız qədər qarələrin
1:48haqqında məlumatlar veririk. Qiraət
1:50haqqında məlumatlar veririk.
1:52Biz keçən verilişimizdə
1:55Mustafa İsmayılın məktəbi və həyatı
1:57haqqında təbii ki danışmışdıq. Bəzi
2:00maraqlı məqamlara üstadlar işarə
2:02etmişdilər və onun davamı olaraq
2:05istərdim
2:06Mustafa İsmayılın
2:10ümumi götürəndə qiraət fənnini, musiqi
2:13fənnini ki, hamı onun məharətli bir qari
2:17olduğun öz dönəmində və öz dönəmindən
2:20sonra da təsdiq eləyiblər ki, çox
2:22məharətli və ustaz bir qari olub. Keçən
2:26verilişdə Ruslan müəllim də qeyd elədi
2:28ki, ona boş yerə qarilərin böyüyü adı.
2:33Bəli. deməyiblər. İndi o yaşının
2:34böyüklüyünə görə olmayıb. Onun həyatında
2:37var ki, bu yeddi qira ki, hətta 10 qira
2:41əzbər bilərmiş. Amma ən çox qiraətində
2:46istifadə elədiyi qiraət vəhş qira olub
2:49ki, doğrudan izləyicilərimiz üçün də
2:52maraqlı olar. İlkin müəllim bəlkə başqa
2:55vaxt Ruslan müəllim başqa vaxt Asim
2:57Kufinin belə deyək qira haqqında
3:00məlumatlar verilib. Amma bu vəhş
3:02qiraətidir. Nə üçün Mustafa İsmayıl ən
3:05çox vəhş qiraətindən istifadə eledyib?
3:07Bunlar izləyicilər üçün də maraqlı olar.
3:09İndi təbii ki, o da onun bir üslubu
3:11olub. Amma təbii ki, ən gözəl, məharətli
3:15qarı odur ki, bu qiraətlərin hamısını
3:17bildirir. Elə bir qira bilmək onun təbii
3:21ki, belə deyək də üstünlüyü sayılmaz.
3:26Hacı buyursuz. Buyurun, buyur.
3:27>> Ümumiyyətlə Mustafa İsmayıl, bəli,
3:30həyatında var ki, o qıraat əşaranı, 10
3:34qəraiti çox tez bir zamanda mənimsəyir
3:36və mənimsəməklə bərabər o qəraətlərin
3:40icrası da, yəni olmalıdır. Tək
3:43nəzəriyyəni bilmək kifayət etmir. Yəni
3:46onun ustalığı həmin qiraətlərin
3:50icrasında idi. Mustafa İsmayılda bu daha
3:53gözəl, elə bil alındı. Yəni Mustafa
3:56İsmayılın güclü olması onu eyni zamanda
4:00yəni qiraətləri
4:02oxuyarkən əməl etməsi və tətbiq etməsi
4:04idi. Və bu Misirin özündə də, yəni
4:08həmişə yəni qarilərə o sərhəddi qoyulan
4:12məsələ bu məsələ idi. Yəni oxuyur, amma
4:14tamamilə tətbiq o deyil. Yəni 100% də
4:17deyil. Mustafa İsmayı, yəni nəinki Asimi
4:22Kufinin qiraətində, 10 qiraətin 10unda
4:25da tətbiqi bunun yəni yetərincə güclü
4:28idi. O yüzdən, yəni
4:31hacı da, yəni onun da rastına gəlmiş
4:34olar. Təcvidin nəzəriyyəni güclü bilir,
4:38amma
4:39tətbiqdə məsəl üçün o dərəcədə deyil.
4:42Təbii ki, bu Quran oxuyanlarə,
4:45>> hətta münsiflər heyətlərində də, dünya
4:47yarışlarında da elə insanlar gəlirlər
4:49ki, nəzəriyyəni çox gözəl bilirlər.
4:51Səhvləri tutmaq qabiliyyətləri var. Amma
4:53özə
4:53>> özləri oxuya bilmir. Qari deyil. Bu eyni
4:55zamanda həm nəzəriyyəni bilir, həm də
4:58tətbiqi bilir. Yaxşı hacı, bu vəhş qira
5:01ki var, vəhş qira, bu 10 qiraətin
5:03içərisində
5:05nə qədər bunun elə bil ki, önlərdədir
5:07vəş qira.
5:09Asimi Kufinin qiraətindən sonra, yəni
5:12həbs ki, Asimdən rəvayət edir.
5:16>> Bu ən güclü qiraətlər sırasında, yəni
5:19birinci qiraət hesab olunur. İkinci
5:21qiraət vəşin nafidən etdiyi qiraətdir,
5:26>> rivayətdir.
5:27>> Yəni vəş min nafi. Bu ikinci qiraət
5:31olduğu üçün qarilərin əksəriyyəti bu
5:34qiraətdən məsəl üçün istifadə edirlər.
5:36Yəni biz, mən özüm də istifadə edirəm
5:39həmin qiraətdən, həmin rivayətdən. Yəni
5:43əlbəttə niyə vermək olmaz? Məsələn,
5:47elə duha surəsi asan surələrdən biridir.
5:51>> Asimin, həfzin Asimdən olan rivayəti,
5:55yəni Asimin qira olur. Bismillahir
5:58rəhmanir rahim.
6:04سك
6:23vəşin nafdən
6:25etdiyi rəvayət nədir?
6:29Bismillahirman
6:37والiliyəmiratı
6:52oxumuşdum bayaq.
7:04məd verir orda ra təfxhim olduğu halda,
7:08yəni asimət olunur
7:10>> qiraətində burda tərqiq
7:13tilavət olunur və yaxud da
7:20>> bir növ ilkin müəllim orda belə deyək
7:23ərəb ərəb dilində o boş sözlər ki var. O
7:27elal qaydaları ki var, o qrammatikaya
7:29bağlı məsələlərdə sözlərin bir kökləri
7:31var.
7:32>> Bəli. [boğazı təmizləmə] Bəli. Bir
7:33dəyişilmiş formalı məsələn qəvələnin
7:36qalə olması kimi, quvilənin qiylə olması
7:39kimi. Məsələn, ədədrakədə ədrəkə,
7:41ədrekə, ədrikə kimi oxunmalarında
7:46müəyyən ərəb xalqları, ərəb tayfalarında
7:49o qayda olaraq, belə deyək, dəyişilməmiş
7:53formasında, yəni müasir ərəb dilinin, o
7:56de, belə deyək də, Quran dilinin, hansı
7:58ki, həzrəti peyğəmbərimizin göndərdiyi
8:02formada o dövrdə ki, hərflər hərəkəli
8:05deyildi, hətta nöqtəli deyildi, sonradan
8:08nöqtələr qoyuldu xətt uzunluğu, qısalığı
8:10ilə yazılırdı. Bəzi xalq, belə deyək,
8:13tayfalar o ləhcələrdə zatən
8:15danışırdılar.
8:17>> O formada danışırdılar. Ləhcədir. Bəli.
8:20Məsələn, ədrakənin
8:22kökündə zatən i səsi var. Orda hərfin
8:25birini atıb sonraya vermək və yaxud
8:27əvvələ verməklə ədrikəni
8:30zatən almaq olurdu. Mustafa İsmayılın
8:32məsələn bu tilavətlərində
8:34olan məharətləri belə deyək də qiraət
8:37bir dönəmə gəlir çatır ki, hamı Asimi
8:39oxuyur.
8:40>> Bəli,
8:40>> düzdür. Bütün dünya bunu oxuyur.
8:42[boğazı təmizləmə]
8:43Belə deyək, əlimizdə olan bu günkü,
8:45məsələn, o İndoneziya kimi, Malaziya
8:47kimi ölkələrin Qurani Kərimlərində sırf
8:50o vəş təcvidinə uyğun, o rivayətə uyğun
8:54o yazılmış tilavətlər, üzr istəyirəm,
8:57formada Qurani Kərimlər var ki, o
8:58formada yazılıb. Və bir qarinin bir neçə
9:02dənə sahətə məharətləri ola bilər. Yəni
9:05bir qari səsində özünü gözəl göstərə
9:08bilib. Bir qari məna oxumaqda özünü
9:10göstərə bilib. Bir qari məsələn Asimin
9:12qiraatə təcviddə özünü göstərə bilib.
9:15Amma bu rəhmətlik Mustafa İsmayıldə
9:18bunların hamısı bir yerdə cəmlənir. Var
9:20bunların qiraətlərin növbən oxuması
9:23dinləyicilərdə də maraq yaradırmış ki,
9:25bunun oxuduğu nəsə yeni bir şeydir.
9:27Gedək mütaliə eləyək. Yəni əslində o
9:29qiraətləri yaşadıq şöhrətin bu məharətin
9:32daha çox olmasına da bir dəlildir də
9:34Seyid Əli müəllim. Yəni istedadın
9:36çoxluğu, yəni hər bir insan bu günkü
9:38məşhur qarilərin böyük əksəriyyətində
9:41heç bu yəni vəhş qiraətində bir ayəni
9:45belə oxusun, bir ayəni o birisi qaydada
9:47oxusun və yaxud təkrar-təkrar bayaq bir
9:49keçən verilişdə ki sual verdiz ha,
9:52təkrarçılığa çox yol verirlər. O
9:54təkrarçılıqların bəlkə də bir səbəbi də
9:56bu müxtəlif tilavətlərdə oxumalarıdır.
9:59Bir ayəni məsələn Mustafa İsmayılın
10:01tilavətində baxırsan beş dəfə təkrar
10:03eləyir. Bir dəfə vəşdə oxuyur, bir dəfə
10:05qalunda oxuyur, bir dəfə Asimdə oxuyur.
10:08Bu sahələrin hamısını bilirəm deməkdir.
10:12Yəni o da onun daha şöhrətli, daha da
10:15yəni mükəmməl Bəli. qari olmasını ortaya
10:18[xorultu] qoyan amillərdən biridir.
10:20>> Mustafa mərhum qiraət haqqında belə bir
10:23söz deyib. Deyib ki, təcvidin
10:27və avazın
10:30yolu 18
10:33məqam üstündədir. Əgər bu 18 məqama hər
10:37kəs,
10:37>> məqam deyəndə, yəni muğam,
10:39>> muğamlar, bəli, hər kəs riayət etsə
10:43təbii ki, o təcvidin də qaydalarına
10:45riayət eləmiş olacaq.
10:48Bildiz nə dedim? Yəni
10:51təcvidin özünü
10:52>> bu kimin sözdür? Seyidə
10:53>> Mustafanı
10:55>> ki və təbii ki orda 18 dənə keçən
10:57verilişdə İlkin müəllim də dedi orda
10:59bəzilərini mən qeyd eləmişəm bəyat və
11:02onun şöbələri indi bəyatı Hüseyni var
11:06>> Şuri var
11:08>> Səbah şur
11:11hicaz rast seah əcəm mürəmməl biz ona
11:15rəməl deyirikə mürəmməl, nəhavənd, üşaq.
11:19Əgər bir qari istəyirsə bu təcvidin
11:22qaydaların və yaxud bu avazın gözəlliyin
11:26izləyicilərə, dinləyicilərə təhvil
11:28versin, bu 18 muğamın üstündə təhvil
11:31verə bilər. İstərdim fikirlərinizi
11:34bilirəm ki, yəni nə qədər bu ustadın
11:36sözü siz üçün qənaət müəllim. Buyurun,
11:38mən də əlavələrimi eləyərəm.
11:39>> Mən belə başa düşürəm. Yəni Mustafa
11:42İsmayılın muğamlarla
11:45təcvidin bir arada, vəqfin bir arada
11:48olmasın o gündəmə gətirmək istəyir. Yəni
11:52əgər bir qari əgər təcvidi güclüdürsə,
11:55onun yanında muğam olmasa
11:58kamil deyil. və yaxud da muğamı
12:00güclüdürsə, onun qırağında təcvidi
12:02olmasa, yenə naqisdir. Və yaxud da muğam
12:05var, təcvid var, vəkf ibtida yoxdur,
12:07yenə naqisdir. Yəni bunların üçün də
12:11ümumiyyətlə bir yerdə olmasın Mustafa
12:13İsmayıl elə bilirəm önə sürür və
12:16Mustafanın orda yeddi muğam deyil, məhz
12:1918 muğamda mən belə başa düşürəm ki,
12:23Mustafa hətta şöbələri belə müstəqil,
12:26müstəqil bir muğam hesablayırmış.
12:28Məsələn, biz əgər rəməli biz şöbə kimi
12:31hesab ediriksə, sabah,
12:34yaxşı və yaxud da bəyatda Şurini və
12:37yaxud da Hüseynini, Nəvanı, Kürdünü
12:43şöbə hesab eləyiriksə, o müstəqil muğam
12:46hesab edir.
12:47>> O da onun bəlkə də bundan irəli gəlir
12:50ki,
12:50>> bəyat muğamı dayanmadan məsələn 40
12:52dəqiqə oxuyur ustad olaraq, ustad olaraq
12:55hə o muğamlarda da çox geniş oxuyur.
12:57Məsələn, biz şahada
12:58>> 15 dəqiə bayaq oxuyə şahadın məsələn
13:01qiraətlərinə diqqət edirik. Görürük ki,
13:03məsəl üçün 25 dəqiqə oxuyur, 30 dəqiqə
13:05oxuyur. Çox rahat bir şəkildə bəyat
13:08oxuyur, rast girir, yenə keçir bəyata,
13:11sonra keçirhargaha, sonra keçir
13:14nəhavəndə, hicaza, səbaya. Yenə bəyat və
13:18avazı bitirdi. Amma Mustafa həmin
13:21qiraətlərin zamanı uzundur. Yəni bu da
13:24şərtdir də hacı. Məsələn, siz hər hansı
13:26bir məclisdə oxumağa gedirsizsə, sizə
13:28deyirlər ki,
13:30>> 10 dəqiqə oxu.
13:30>> Mən 10 dəqiqəyə nə möcüzə xə?
13:32>> 10 dəqiə nə möcüzə edə bilərsən? Bir də
13:34var ki, gedirsən deyir ki, bir saat
13:36oxumağını istəyirik. Mustafa İsmayılın,
13:39Minşavinin qiraətləri, neçə qiraətləri
13:42çıxıb qabağıma 59 dəqiqə, bir saat, bir
13:45saat 10 dəqiqə bu adam dayanmadan
13:47oxuyub. Deməli, bir saatə istəyirəm,
13:50rekordu üç saatdır.
13:52>> Məsələn deyirəm, hələ bir saat 10
13:54dəqiqəyə olan məsafədə qari məsəl üçün
13:57bəyatı təbii ki 15 dəqiqə oxuyacaq.
14:00Hesablayır da.
14:02>> Tam şöbələri ilə girir oxuyur. Bir az
14:05xəllaqiyyət yaradır. Yəni xəlq eləyir o
14:08künc buşələrə girməyi. Məsəl üçün daha
14:11çox özündə iki müəllim sözə əlavə olaraq
14:14bir söz demək istəyərdim. Seyid Əli
14:16müəllimin o dediyi sualda 18
14:20muğam ki keçir, İlkin müəllim işarə
14:22elədi ki, o ola bilsin ki, müstəqil
14:25bilirdi. Ümumiyyətdə 60-ın üstündədir
14:28şöbələrlə qarışıq yeddi kökdür muğamda
14:3160-ın üstündədir hamısının bir yerdə
14:34şöbələri hesablasaq. Bu başqa bir
14:36mövzudur. Amma məsələn təcvidlə yanaşı
14:39orda Mustafa İsmayılov böyük ustadın o
14:42sözü deməkdən məqsədi
14:44bilirsiz nəyə bənzəyir. Məsələn, hər bir
14:47surənin özünə məxsus hecalanması var.
14:51Məsələn,
14:53o surəyə baxan qari ona görə avaz seçib
14:57oxuyacaq. Məsələn, bir sətirdən çox olan
15:01yerlərdə
15:08mən ayəyə baxanda bilirəm ki, bunu bu
15:10qədər oxuyacam da. İndi dörd dənə ayəni
15:12orda xırda ayələri calayanda bir dənə
15:14uzun ayənin avazını ortaya qoymuş
15:16olursan. Və muğamları bilməkdə, mükəmməl
15:20bilməkdə nə udur insan? O hecaları
15:23düzgün bölmək və Qurani Kərimin
15:26barəsində olan hədisdə nə buyuruldu?
15:28Hərif-hərf, heca-heca oxunması. Təcvid
15:31də eyni o hecalara bölünməklə daha kamil
15:35ortaya qoyulur. O qabiliyyət o cürə yəni
15:38gözəl ortaya qoyulur. Bir bu məsələ idi
15:41mənim toxunmaq istədiyim ki, İlki
15:43müəllim gözəl toxundu əslində ora.
15:45təcvid qaydalarını əslində tamamilə
15:49mükəmməlləşdirməyən insanın avazla Quran
15:51oxunması o qədər də düzgün deyil. Ya
15:56yanaşı getməlidir həm muğam sahəsində,
15:58həm təcviz sahəsində, ya da mükəmməl
16:00təcvidi öyrənəndən sonra yenidən ki, o
16:03muğam təhsili alacağa qari,
16:06istər-istəməz muğamla hansısa ayəni
16:08oxuyan zaman yenə o təcviz səhvlərinə
16:11yol verəcək.
16:12İndi baxın, bayat muğamını qari hansı
16:16ahənglərdə, hansı avazda oxumalıdırsa, o
16:19avazı cümləyə uyğun seçməlidir ki,
16:22məddin lazım olan yerində gözəl şəkildə
16:25bayat muğamından istifadə eləsin.
16:27Mümkündür həmin ayədə segah oxusa
16:30hansısa təcvidin hansısa hissəsini
16:32xərcləməlidir.
16:32>> Ən azından mənanı xərcəm verməzsə,
16:36>> məddin hansısa hissəsini xərcləməlidir.
16:38Yəni qurban verməlidir təcvidə. Bunu
16:41belə deyək də, musiqini dərin bilən
16:43insanlar hiss eləyəcəklər. Bir dənə də
16:45mən şeyə toxunmaq istəyərdim. Əgər icazə
16:48versəz, o Mustafa İsmayılın böyüklüyü,
16:51əzəməti, o Quran sahəsində olan əzəməti.
16:55Mən bir dəfə eşitdim bunu ustadların
16:57birindən. Səhv eləmirəmsə, ustad
16:58Əbülqasimin sözüdür. Amma insan elə bir
17:02rəqəm eşidirsən ki, o rəqəmin içində
17:06adam heyrətə gəlir. Məsələn, Mustafa
17:08İsmayılın beyni musiqi ilə necə
17:11yoğrulmuşdu ki,
17:14Qurani Kərimdə yadınızdadır,
17:16müsabiqələrdə
17:17mənim bir iradım vardi tələbələrə ki,
17:21ayələrin sonluğunu eyni formada
17:24bitirməyin.
17:25>> Məsələn, beş dənə ayə oxuyursan,
17:27ayələrin sonluğu oxşar olmasın.
17:30Rəhmətlik Mustafa İsmayıl, bayat
17:32muğamının, tək bayat muğamının deyirəm
17:34ha, 300 dənə sonluq gətirib.
17:39300 formada bayat muğamına.
17:40>> Bayaq dediyim kimi xəllaqiyyətidir də.
17:43Yəni o qədər yaradıcılıq olur ki,
17:45məsələn sonluq deyəndə
17:47belə deyək də
17:57möminun
18:00munun
18:03munun.
18:06Bax bu fərqlərdən söhbət gedir.
18:08İzləyicilərimiz bunu dərk eləsinlər deyə
18:11göstərirəm. Yəni insan nə qədər onun
18:14ruhu o muğamla, məqamla yoğrulub ki, bir
18:18dənə muğamın sonluğun indi təsəvvür
18:20eləyin bunun səbası var, rastı var,
18:22cahargahı var, digər-digər muğamları var
18:25və onların hər birinin sonluqlarının
18:27müxtəlifliyi.
18:28>> Biz məsələni istərdim əziz izləyicilər
18:32diqqətinə çatdırım. Rüs müəllim qeyd
18:34etdiz ki,
18:36kiçik bir surəni əgər istərdi tilavət
18:38eləsin. Orda təbii ki, baxırmış ki, necə
18:41hansı muğamı seçsin. Amma əziz
18:43izləyicilər də bilsinlər ki, yəni bir
18:47yerdə görürlər ki, ayələr kiçikdir. Elə
18:49mən istədiyim ayəni bu ayəyə
18:50birləşdirim. Belə bir qanun yoxumuzdur.
18:54>> O deyir ki, Mustafa İsmayıl deyir ki,
18:57qari ki, onun gözəl səsi var. hökman
19:00musiqi ilə də tanış olmalıdır.
19:03Vəqf və ibtidanı bilməlidir. Yəni harda
19:06dayanıb, harda başlamasını bilməlidir.
19:09Bunların hamısının bildiyi halda qarinin
19:13qira o zaman gözəl olacaq ki, qari
19:19Quranın
19:20qiraətinin köklərinə zərər yetirməsin.
19:24Qiraətin kökləri, hacı nə olar?
19:26>> Biz bunu keçən verilişlərimizdə də
19:30parametr olaraq söyləmişdik ki, Quranın
19:33əsas o sütunları ki var, dedik təciddir,
19:37hərflərin məxrəcləridir,
19:40hərflərin sifətləridir. Məsələn, biz
19:42məxrəclərə baxırıq, görürük məxrəcləri
19:44sifətlər tamamlayır. Doğrudur?
19:47>> Sonra gəlir sifətləri nə tamamlayır?
19:49Hökmlər tamamlayır.
19:51>> Və sonra vəqf ibtidada. Bunlar
19:53ümumiyyətlə qar nə qədər muğamı bilsə
19:57də, nə qədər o musiqidən geniş anlayışı
20:01olsa, elə olmalıdır ki, bu hərflərin
20:06təcvidinə, qaydalarına, hökmlərinə zərər
20:10gətirməməlidir. Görürsən ki, qari
20:14oxuyur,
20:16ixvanı tez keçir məsələn və yaxud
20:19>> tədi avaza qurban verə.
20:30[mahnı oxuma]
20:34[xorultu]
20:36Tez keçirəm.
20:45Çox saxladım. Yaxşı. Bu təcvidin
20:47qayda-qanunun pozmaqdır. Nəyə görə?
20:49Avaza görə.
20:51>> Mən istəyirəm məsəl üçün innədə bir dənə
20:53qeyri-adi bir avaz yaradım. Orda tez
20:55keçirəm. Ordan alıram.
20:59Gəlirəm ləmin üstündə biraz çox idğam
21:04saxlayıram. Qünnə verirəm. Avazım burda
21:07qeyri-adi olsun. Və bu qayda-qanunlar nə
21:10olur? Aradan gedir. Ona görə bunu heç
21:14bir formada
21:15>> səhv eləmirəmsə, yəni belə qənaətim
21:18budur ki, o təcvid qaydalarının muğamda
21:22artıqlığı və yaxud əskliyi əksər
21:25hallarda nəfəsin azlığından baş verir.
21:27İnsan istəyir ki, vəqf yerinə qədər
21:29gətirsin, çatdırsın. Surət zamanı
21:33avazı gətirməkdən çatdırmaqdan ötrü.
21:35Ürəkləri istəyib də onu eləyənlər var.
21:38Mərhum Mustafanın fikri odur ki, yəni bu
21:40olmamalıdır
21:41>> və Dalıcan deyir ki,
21:44belə olduqda qiraətin
21:47köklərinə zərər yetirməməlidir
21:50və ayələrin haqqını da əda etməlidir.
21:54Ayələrin haqqını əda etməlidir istərdim
21:56fikrinizi
21:58>> birinci cümlə də bu idi ki, musiqini
22:01bilməlidir də. musiqi ilə məşğul
22:03olmalıdır. Musiqi ilə məşğul olmaq elə o
22:07Əkbərül Qurranın özünün, Mustafa
22:09İsmayılın özünün nəfəsində nə qədər
22:12musiqiyə varid olduğu, yəni göz
22:15qabağındadır. Bir adam səsi var,
22:18musiqini bilməsə, səsdən düzgün istifadə
22:21eləyə bilməyəcək. Adicə nəfəs almağın
22:24yolunu bizə vokal müəllimləri
22:26öyrətməlidir. Yəni düzdür, mümkündür
22:28insan fitrətən insan düzgün nəfəs alıb
22:32verə bilər. Məsələn, insanın ən düzgün
22:34nəfəs alan yaşı
22:38insan ki dünyaya gəlir, vokal
22:40ustadlarının böyük əksəriyyəti deyir ki,
22:42insanın səsinin originalı uşaq dünyaya
22:45gəlir. O yemək istəyəndə ki,
22:49orda ki ağlayır ha,
22:51>> o nəfəsin originalıdır.
22:53Onlarda [xorultu] da deyir əgər
22:56həkimlər, uşaq həkimləri deyir ki, uşaq
22:58var ki, ağlayanda boğulur,
23:00>> boğazda ağlayır.
23:01>> Bəli. Yəni o ağrı vasitəsilə ağlayırsa,
23:06ağrının sayəsində beyin düzgün nəfəs
23:08aldıra bilmir ona. Diafraqma işləmir. O
23:11zaman uşaq ağlayanda boğulur. Yox əgər
23:14acılı ağlamağıdırsa, hədis var da, uşaq
23:17ağlayanda altı ayına qədər dəyməyin.
23:19Qoyun rahat ağlasın. O beyində olan
23:21nəisə o nəmişlik getsin deyir. Yəni o
23:24səsin ən originalıdır. Yəni insan heç
23:27bir problemsiz yaşayırsa normal nəfəs
23:29alır, normal nəfəs verir. Amma psixoloji
23:33həyat tərzi keçirdən insanların adın
23:35nəfəs tərzi düzgün deyil. Onu aparırlar
23:39ürəyim xəstədir. Həkim onu uzadır deyir
23:41ki, düzgün nəfəs al. O düzgün nəfəsin
23:43yolunu bizə vokalist öygədir.
23:46>> İndi həm nəfəsi ola bilər düzgün
23:48alırsan. Düzgün nəfəsi verməyin yolunu
23:51vokalist öygədir. Ya fitrətimdə var, düz
23:53alıram, ya da düzgün eləmirəm. İndi
23:55[xorultu] keçirik musiqi sahəsinə.
23:57Musiqi sahəsində
23:59ola bilər ki, mən bu qədər bilirəm, amma
24:01musiqi çox geniş sahədir. Yəni o not
24:04anlamında ustadın tələbə ilə
24:06ünsiyyətindən
24:08insan elmini artırdıqca elementar bir
24:11deyək də. Bir var mən ancaq Mustafa
24:13İsmayılı təqlid eləmişəm. Bir də var ki,
24:1610 dənə qarını təqlid eləmişəm. Onların
24:19oxuduqları da musiqidir də, avazdır.
24:21Düzdürmü? Yəni bir var 10 dənə ustaddan
24:24öyrəndiyimi bir-birinə calayıb bir dənə
24:27yeni bir qoyasan ortaya. Üç dənə
24:29ustaddan öyrəndiyini. Yəni musiqiyə
24:31getmək. O ki qaldı qorumaq, qorumaq da
24:34yenə qayıdır bizim bəhsimizin
24:35əvvəllərinə. Oallığı qorumaq, o qırmızı
24:38xətti taptalamamaq. Bir də ruhun gərək
24:43Allaha bağlı olsun. Əsli məsələ
24:46>> məsələ
24:47>> ayələri yaşamaq, yaşatmaq lazımdır. İ
24:50>> istəyicil İlkin müəllimin söhbətində
24:52müdaxilə eləyim. İstəmədim sözünü kəsim.
24:54Mustafa İsmayılın şöhrət tapmasında bir
24:57çox amillər var. Onlardan da biri ülumu
25:00quran sahəsində olub o
25:01mütəxəssisliyidir. Yəni insan ülumu
25:04Quran sahəsində, təfsir elmində, Bəli.
25:07üzr istəyirəm. Quran elmlərində
25:10birmənalı şəkildə ixtisası olub. Yəni
25:13adam Qurani Kərimin ərəb olanda nə olar
25:15ki, ərəb özü də Quranın təfsirinə bağlı
25:17>> həyatında yazılır ki, hədis elmləri ilə
25:18məşğul.
25:19>> Bəli. Siz bir dənə təsəvvür eləyin.
25:20Həzrəti Yusif əhvalatını bilirsən,
25:24heç oxuduğun ayənin mənasını bilməsən
25:26də, o surə Yusifdən bəhs eləyir. Düzdür,
25:29o [xorultu] surəni o abu-havada oxumaq
25:31hara? Heç nə bilmədən gəlib o surəni
25:34oxumaq hara. nə qədər [boğazı təmizləmə]
25:36fərq eləyir. Deməli, Mustafa İsmayıl həm
25:38musiqi aləmində dahi idi, dərinliklərə
25:42qədər getmişdi. 18 demək o deməkdir ki,
25:46yəni yeddi deyil, 18dir.
25:49>> Yəni onun informasiya çoxluğunu ortaya
25:52qoyur. İkinci məsələ təcv sahəsində daha
25:56mükəmməl idi və İlkin müəllimin
25:57vurğuladığı kimi dəqiq vəəq yerinə
26:01yetirirdi. mühafizəkarlardan söhbət
26:03edərkən elə baxırsan ki, özü də mühafizə
26:06müfə.
26:07>> Üçüncü məsələdə insan ayə ilə yaşayır.
26:10Bəli.
26:11>> Məna ilə yaşayır və istəyir onu
26:14çatdırsın olduğu formada təqdim eləsin
26:16ki, bu üstünlüklər Bəli. Mustafanı
26:19>> Əkbərül qurra olmasına
26:21>> haqqını əda etmək çox gözəl. Buyurdunuz
26:23Ruslan müəllim. Odur ki, yəni o ayələr
26:27biz nə üçün onları avazan oxuyuruq? İlk
26:30verilişlərimizdə də dedik ki, təbii ki,
26:32dinləyicilərin hidayəti üçün.
26:35>> Hacı bir dənə söz yadıma düşüb. Hayıfdır
26:37qalmasın.
26:38>> Deyir, Qurani Kərimi elə oxu ki, elə
26:41fərz elə ki, Cəbrayıl əleyhissalam
26:42birbaşa sənə indi nazil eləyir. Yəni o
26:46tərzdə oxunan
26:46>> gərək o boyda ürəyin ola da ona ruhun.
26:48>> Gərək o boyda ürəyin ola. Ona görə
26:50qarilərin haqqında ümumiyyətlə hədislər
26:53çoxdur. Ona görə çox ehtiyyatlı
26:55olmalıdır
26:57qarilər. Yəni biz çox ehtiyyatlı
26:58olmalıyıq. Həqiqətən də yəni nə qədər
27:01bacarırıq Quranın ruhu ilə onu
27:04oxumalıyıq. Nəinki onu ancaq
27:08>> muğam üstündə kökləmək. O qədər də yəni
27:11>> Ruslan müəllim keçən verilişlərdə də
27:13əsas onun önü üstündə danışdı ki, yəni
27:15Bəli. Yəni biz insanlara təbii ki avazı,
27:18musiqini çatdırmaq deyil. əsli o Quranın
27:22mənası
27:23>> çatdırmaqdır.
27:25>> Mustafa İsmayıl həyatında olan təbii ki
27:29onun tilavətlərini mütaliə eləyəndə
27:32İlkin müəllim
27:34baxırsan ki, qarilərin içərisində mən
27:37deməzdim yeganə amma
27:40elə bir qaridir ki, bütün muğamların,
27:43bütün növün oxuyub. qərarın da, yəni
27:46bəmin cavabın da və cavab cavabında. Elə
27:50bir qira yoxdur ki, elə bir muğam yoxdur
27:53ki, onun cavab cavabını oxumasın. Yəni o
27:56son zil həddini oxumasın.
27:58>> Bu bəhsə girsək digər qarilərin şənini
28:00salacaq. Yenə deyirəm ki, Mustafa
28:02İsmayılın, yəni o insanlar tərəfindən
28:06coşqu ilə qarışılanması və tələblər, mən
28:10elə bilirəm ki, yəni ən çox o Mustafanın
28:12bu, yəni genişliyə oxuması insanların
28:16siz onu görmüsüz də, yəni şəkillərdə də,
28:19bəzi lentlərdə də var.
28:21>> İnsanlar ta onun oturacağı da az
28:24qalırlar [boğazı təmizləmə] burda da
28:25otursunlar. Yəni o həddə, o həddə məsəl
28:28üçün sıx olub onun məclisləri həmişə.
28:33Tələb çox olub
28:33>> əslində onun o səsin belə deyək
28:36yüksəkliyindən irəli gəlməyib. Yəni o
28:38siz buyurdunuz ki, onun o səsindən
28:41istifadə etmək bacarığı var idi. Harda
28:44mən necə hansı yüksəkliyi götürməliyəm?
28:46Harda səsimi azaltmalıyam ki, o cavab
28:49dənə də nöqtəyə toxunmaq istəyərdim.
28:51Seyidəni müəllim bir nöqtəyə də, önəmli
28:53nöqtələrdən birinə də toxunmaq
28:54istəyərdim. Mən sizi əmin eləyirəm ki,
28:57istər İlkin müəllim olsun, istər digər
28:59qarilərimiz olsun, istər məsələn mən
29:01özüm olum,
29:04biz bu mühitdə deyil, Misir mühitində
29:07yaşamış olsaydıq, yəni başqa bir
29:10ahəngdə, başqa bir-havada olardıq. Nəyə
29:13görə? İlkin müəllim bir gün tədbirlərin
29:16birində ki, İlkin müəllimə söz verildi
29:19ki, Quran tilavət eləsin. İlkin müəllim
29:21[xorultu] bilir ki, mən təşviq eləyənəm.
29:23dedi ki, hacı xahiş eləyirəm Allah,
29:25Allah deməyəsiz. Mən bildim niyə görə
29:28deyir mən həmin tədbirdə təşviqi hamıya
29:31deyim təşviq eləməyin. Çünki orda
29:33təşviqdə bir dənə mən onu düzgün təşviq
29:36eləyəcəm.
29:37>> Digərləri ilə bir neçə tədbirdən sonra
29:40məsələn mən də baxıram ki, mən oxuyuram
29:49onu mən belə oxuyuram. Camaat məni belə
29:52təşviq elə. Allah
29:54o mənim o zilimi məcbur eləyir salır
29:57axı. Mən ondan sonrakı ayəni o şövqlə
30:00oxuya bilmirəm.
30:01>> Amma Mustafa İsmayı təşviqlərində biz
30:03əksini gör.
30:04>> Üzr istəyirəm o cəmiyyət artıq onu
30:07musiqi cəmiyyəti idi, qurani cəmiyyət
30:09idi. Quran belə deyək də əhli
30:11[boğazı təmizləmə] idi artıq onlar.
30:12Mustafa İsmayıl bəmlə oxuyanda o
30:15kənardan biri görürsüz belə Mustafa
30:16İsmayıl oxuyub Allah orda Allah səsini
30:20yuxarı qaldırır ki, ardın gətir ardın
30:22istəyir. Yəni dinləyici oxuyanı
30:25oxutmalıdır.
30:26>> Yəni dinləyici onu cavabı cavaba vadar
30:28edir.
30:28>> Bəli. Necə ki, adi bu mikrofon var ha.
30:31Məsələn, mən billahi minəşeytanircim
30:34deyəndə mikrofonun mənə ötürdüyü səs mən
30:39də özümə birinci ayədən başa salır ki,
30:41oxuya bilməyəcəksən. Yəni bu o deyil.
30:44Yəni mikrofon səni eşit, özünü
30:46eşitməlisən. O eşitmə sistemi şərtdir.
30:49Qarşında oturanlar Əbdülbasitin
30:51barəsində deyirlər də hansısa ölkəyə
30:53getmişdi. Gəldi çıxdı mikrofonun
30:54qarşısına səhnəyə. Dedi billahi
30:58minəşeytanircim.
31:00Bismillahir rahmanir rahim. Sqallah.
31:03Çıxdı qayıtdı gəldi ölkəsinə. Tilavət
31:05eləmədi. Dedilər niyə oxumadın? Dedi
31:07orda Quran əhli görmədim. Yəni o boyda
31:10təyyarə ilə başqa bir ölkəyə gedir və
31:12ordakı insanları görür. Nə görüb necə
31:15görüb onu da mən bilmirəm. Yəni bizi
31:18oxudan gərək cəmiyyət olsun. O inkişafda
31:22böyük rolu var. Yəni sənin yaşadığın
31:24mühitin çox böyük rolu var.
31:26>> Bəli. Bəli. İnsanı oxudan təbii ki
31:28dinləyicidir.
31:30İstəyir Allah kəlamı olsun, istəyir
31:32başqa kəlam ols
31:32>> sənətkar görürsən məclisdəki bu muğam
31:34üstadı var orda istəyirsən ki, ona görə
31:38bir şeylər, yəni bu var ha, o sənə artıq
31:41bir şövq verir, bir nətəər deyərlər ruh
31:43verir ki, ürəyini ona çatdıra biləsən.
31:46Yəni səni anlaya bilən üçün. Mərhum
31:48Mustafanın tilavətlərində
31:52yəni başqa qarilərə nisbət
31:54fərqlilik bu olub ki, mərhum Mustafa
31:59başqa qarilər bəyatdan sonra adəti üzrə
32:02rast oxuyarmışdı.
32:03>> Bu səb oxuyar.
32:03>> Bu adə rast oxuduğu da var. Amma əksər
32:08vaxt səbəb oxu.
32:09>> O mənaya görədir də məsəl üçün bəyatdan
32:11sonra bəzən rast oxun təkrarı imiş. Yəni
32:14o cür yəni belə üslubu belə imiş yəni
32:16rast da oxuyurmuş. Amma ən çox bu
32:18formada gedərmiş bəyaz sabah.
32:20>> Bəli. Çünki hər qarinin özünün bir xətti
32:23var.
32:23>> Ümumiyyətlə qiraət. İndi İlkin müəllim
32:26siz də yarışlarda olmusuz. Dünya
32:28müsabiqələrində də bayatdan sonra rast
32:32ümumiyyətlə ümumiyyət budur. Bunu
32:34oxuyur. Bayat rast sahar
32:36>> amma səbaya keçid biraz zil səsi
32:38istəyir. Bayatı səbaya gətirib çatdırmaq
32:41biraz məharət tələb eləyir. Bayatdan
32:44rast məqamına səba məqamına keçid eləyən
32:48qariyə imtiyaz balı verir. Üstünlük balı
32:51verilirdi. Dərhal iki balı var idi. Yəni
32:53o yenə də bir daha onun mahir
32:57tilavətçisi olduğunun isbatıdır.
32:58>> Amma hər halda Mustafa İsmayılın biz çox
33:01təvazüar bir insan olduğunu da seyid
33:03bilirik.
33:06>> Deyir ki, hətta camaat arasında belə bir
33:08söz gəzirmiş ki, bu öz qiymətini bilmir
33:11də. Yəqin ki, yəni buna çatmır ki, bunun
33:13nə boyda məqamı var. Ona görə bu özünü
33:16belə aparır. Hətta camaat o qədər bu
33:19özünü təvazükar apararmış ki, biz o
33:22şəkillərdə görürük. Bu həmişə camaatın
33:24arasındadır doğurdan. Amma halbuki onun
33:27məqamı, onun həmin dövrdə ona olan
33:31şöhrəti doğurdan da yəni çox uca idi.
33:34>> O onu göstərirdi ki, nə qədər sənin
33:37şöhrətin yuxarı getsə də sən Quranın
33:41qarşısındasan deyə sən təvazar ol, müti
33:44olmalısan.
33:49Axırıncı tilavətin
33:511978-ci ildə dekabr ayının 22-də tilavət
33:55edib və Allah rəhmətinə qovuşub. Təbii
33:58ki, ondan bir neçə gün sonra ki, onun o
34:02dəfn mərasimi deyir
34:05canlı yayımlanıb.
34:07Allah rəhmət eləsin və Allah bizlərə
34:09Quran və əhlibeytlə məşhur
34:11>> əsas odur ki, biz onlardan
34:13gözəl nümunələr götürək
34:16>> və biz də öz həyatımızda onların
34:18təvazüar həyatı kimi həyat sürək
34:20inşallah.
34:20>> İnşallah.
34:21>> Eynilə də Allah həqiqətən bu mövzunun
34:25bir hissəsi əməldir. Yəni Quranla
34:28yaşamaq, Quranla ölmək. Allah bizləri
34:31Quranla yaşayıb Quranla ölənlərdən qərar
34:34versin.
34:34>> Amin inşallah. Amin.
34:35>> Çox sağolun.