Full transcript
0:00Biz digər videolarda
0:01elementin növünün nüvədəki protonların
0:04sayı ilə müəyyən edildiyi haqqda
0:06danışdıq.
0:07Məsələn, atom nüvəsində
0:11bir proton olan hər hansı bir atom
0:14Hidrogen olaraq adlandırılır.
0:17Atom nüvəsində 6 proton olduqda Karbon,
0:19atom nüvəsində 17 proton olan atom
0:23isə Xlordur,
0:24atom nömrəsi olaraq
0:25adlandırılan, dövri
0:27cədvəldə dairəyə aldığım bu ədədlər
0:30elementin nüvəsindəki proton sayıdır.
0:34Bu da elementin növünü müəyyən edir.
0:36Amma biz bu videoda daha dərinə gedəcəyik
0:40və eyni elementin bir neçə fərqli forması
0:42kimyada bu versiyaların izatoplar kimi .
0:46tanındığını görəcəyik.
0:51protonların sayı elementin nə olduğunu
0:54müəyyən edirsə, eyni elementin müxtəlif
0:57versiyalarını necə müəyyən edə bilərik?
1:01İzotopların müxtəlif versiyaları neytronlarımızın
1:04sayına görədir.
1:07Məsələn, Xlorun 2 stabil izotopu var,
1:1335 olaraq bilinən Xlor bu versiyalardandır.
1:17Buraya Xlor 35 yaziram.
1:20Bəzən belə yazılır, daha çox isə
1:21Xlor 35 kimi yazılır.
1:25Və yuxarıda solda olan 35 izotop
1:29göstərimi xlorun proton və
1:31neytronlarının cəmini göstərir.
1:3535 Xlor izotopunun atom kütləsidir.
1:39Beləliklə 35 proton və neytron var,
1:44Xlorun bu versiyasinda
1:47neçə neytron var?
1:4917 proton olacaq.
1:5417 proton var, çünki xlorla işləyirik,
1:57Beləliklə neçə neytron olacaq?
2:0035 dən 17 çıxsaq 18 edir,18 neytron .
2:06Xlorun digər versiyası stabildir,
2:10və bu Xlor 37 dir.
2:14İndi onun neçə protonu olacaq?
2:17Bu çaşdırıcı sualdır.
2:18Xlorun tərifinə görə 17 proton olacaq.
2:2117 proton olduğuna görə
2:24neçə neytronu olacaq?
2:26Protonlarla neytronların cəmi 37dir
2:29ona görə, 17 və 20 cəmi 37 edəcək.
2:32Beləliklə 20 neytron olacaq
2:36və kənarda xlor 37 kimi yazaq.
2:42Belə ki, xlorun 2 fərqli versiyasını görə bilərsiz,
2:45eyni sayda protonlar amma fərqli
2:48sayda neytronlar xloru müəyyənləşdirir.
2:51Bu fərqli versiyalarda atom kütləsinin də
2:54fərqli olacağını təsəvvür edə bilərsiz.
2:56amma dövri sistem cədvəlində ancaq 1
3:00nisbi atom kütləsi sıralanıb.
3:01burada açar söz nisbi atom kütləsidir.
3:05Bu müəyyən edəcəyiniz kütlə stabil
3:10xlorların ortalama kütləsidir.
3:13Məsələn, təbiətdə xlorun 75.77%- i
3:21Xlor 35 kimi tapılır.
3:25tapılan xlorun qalan 24.23% - i isə
3:31Xlor 37-dir.
3:33Ona görə də, onlar orta atom kütləsini
3:36hesabladıqda,yaxud
3:39siz hesabladıqda bu 75.77% olardı
3:47vurulsun atom kütləsi
3:50xlorun atom kütləsi 35 dir.üstəgəl
3:59və indi kütlə 24.23 faiz olardı
4:04Xlor 37 - in atom kütləsi vurulsun 24.23 faiz
4:14Əgər, bu hesablamayı etsək, təqribi 35.45
4:17ədədini atom kütlə vahidini əldə edərik.
4:20Xlor 35-in atom kütləsini necə
4:22hesablayarsız?
4:25Bunun yalnız 35 birləşmiş atom vahidi
4:28olduğunu deyə bilərsiz, və yaxınlaşdız,
4:30çünki, protonun kütləsi birləşmiş atom
4:34kütlə vahidinə yaxındır,
4:36həmçinin neytronun da kütləsi birləşmiş
4:39atom vahidinə yaxındır, onda elektronlar
4:40çox çox kiçik
4:42kütləyə malikdir.
4:44Həmçinin, onları atom kütləsinə görə
4:46əhəmiyyətsiz hesab edə bilərsiniz.
4:48və beləliklə 35-ə yaxın atom kütləsi əldə edirik.
4:51Amma bir az fərqlidir,çünki hər bir proton
4:53və neytronun kütlələri atom kütlə
4:57vahidindən çox deyil,
5:01lakin, bütün proton və
5:02neytronları bir nüvəyə qoysaq, onların
5:05ümumi kütləsi onların öz kütələrindən
5:08daha azdır
5:12əgər onları toplasaydıq,
5:13kütlə xətası kimi məlum olardı.
5:15Əgər, xlor 35 - in atom kütləsini
5:17öyrənmək istəsəz, bir neçə cədvələ baxa
5:21bilərsiz, 35 atom kütlə vahidindən az
5:24olduğunu görəcəksiz.