Full transcript
0:00Para se te fillojme udhetimin tone ne boten e ekonomise,
0:03mendova te filloj me nje citim te nje prej ekonomisteve me te famshem te te gjitha koherave,
0:08filozofi skocez Adam Smith.
0:11Ai eshte pak a shume i pari ekonomist
0:15qe shihte ekonomine sic e shohim ne ditet e sotme.
0:17Kjo eshte nga libri i tij "Pasuria e Kombeve",
0:19publikuar ne 1776, rastesisht, i njejti vit me
0:24Deklaraten Amerikane te Pavaresise, dhe eshte nje nga pjeset me te famshme.
0:28Cdo person, duke qene aktor ekonomik, nuk ka per qellim te promovoje interesin publik,
0:34por edhe nuk e di se sa po e promovon ne te njejten kohe.
0:36Duke marre pjese ne ate industri, ne menyre qe industria
0:39te kete prodhimtarine me te madhe,
0:44ai ka per qellim perfitimin e tij personal
0:46"Ai ka per qellim perfitimin e tij personal".
0:49Dhe ai drejtohet ne kete gje, si ne shume raste te tjera, nga nje dore e padukshme
0:53qe te promovoje dicka te cilen nuk e kishte si qellim.
0:56Ky term "dora e padukshme" eshte i famshem
0:59I drejtuar nga nje dore e padukshme qe te promovoje dicka te cilen nuk e kishte si qellim.
1:04Ai thote, shiko, kur pjesemarresit individual ekonomik marrin vendime ne interesin personal te tyre,
1:08ajo gje shpesh ne agregat, sjell gjera qe secili person nuk e kishte marre parasysh.
1:12Me poshte thote: Po ashtu nuk eshte gjeja me e keqe per shoqerine
1:15qe nuk ishte e perfshire ne kete gje.
1:17Keshtu qe nuk eshte detyrimisht dicka e keqe.
1:18Duke ndjekur qellimet vetjake, cdo person shpesh promovon
1:23interesat e shoqerise ne menyre me efektive se sa kur ai e ka per qelllim kete gje.
1:28Keshtu qe kjo eshte me te vertete nje thenie e rendesishme.
1:30Eshte ne qender te kapitalizmit.
1:32Prandaj e theksoj qe eshte publikuar
1:35ne te njejtin vit me Deklaraten Amerikane te Pavaresise,
1:36sepse Amerika, baballaret e shtetit amerikan,
1:41shkruajten Deklaraten e Pavaresise, Kushtetuten
1:42qe pershkruan tamam c'do te thote te jesh nje shtet demokratik,
1:45cilat jane te drejtat e qytetareve.
1:46Por Shtetet e Bashkuara,
1:52jane influencuar nga punimet e Adam Smith,
1:54nga keto ide qendrore te kapitalizmit
1:58Dhe te dyja qelluan rreth te njejtes kohe.
2:02Por kjo ide nuk eshte gjithmone kaq intuitive. Aktoret individual, duke ndjekur
2:08qellimet e tyre personale, mund te jene duke bere me shume per shoqerine
2:12sesa po te kishin provuar te promovonin mireqenien e shoqerise.
2:18Nuk besoj qe Adam Smith do te thoshte qe kjo eshte gjithmone gje e mire
2:22per dike te veproje ne menyre egoiste, ose qe nuk eshte asnjehere mire qe njerezit
2:24te mendojne per pasojat e veprimeve te tyre per shoqerine si e tere,
2:29por ai thote qe shpesh... shpesh, ky veprim egoist
2:34<i>mund</i> te sjelle te miren e pergjitshme. Mund te sjelle me shume inovacion.
2:38Mund te sjelle me shume investime. Mund te sjelle produktivitet me te mire. Mund te sjelle me shume pasuri,
2:44me shume per gjithsecilin.
2:47Ne ditet e sotme ne Ekonomi shpesh... kur behen deklarata te ndryshme, ato jane
2:53nje perzierje theniesh mikroekonomie dhe makroekonomie.
2:56MIkro eshte rreth njerezve, aktoreve individual marrin vendime ne interesin personal te tyre
3:00Makro eshte cfare mund te ishte mire per ekonomine ose kombin ne teresi.
3:04Sot ekonomistet ndahen ne dy shkolla te ndryshme,
3:08ose ne dy nen-ndarje: Mikroekonomia, qe studion aktoret individual.
3:16Mikroekonomia... dhe ato aktore mund te jene firma, persona ose familje.
3:21Me pas vjen dhe Makroekonomia, qe studion ekonomine ne agregat.
3:25Makroekonomia. Kuptohet nga vete fjala.
3:30Mikro -- prefixi do te thote gjera te vogla. Makro i referohet gjerave madhore.
3:34Figures madhore.
3:36Keshtu qe, mikroekonomia tregon se si aktoret marrin vendime
3:42ose mund te thuash 'alokimet', alokimet.. vendimet ose alokimet.
3:49Alokimi...
3:52i resurveve te pakta. Dhe shume shpesh degjohen termat resurset e pakta
3:55kur njerezit flasin per ekonomi.
3:57Nje burim i paket eshte ai qe nuk eshte i pafund.
4:01Per shembull, dashuria mund te mos jete burim i paket. Mund te kesh nje dashuri te pafundme.
4:06Por nje burim qe eshte i paket si ushqimi, uji, parate, koha ose puna.
4:13Te gjitha keto jane burime te pakta. Keshtu mikroekonomia tregon si njerezit marrin vendime
4:19si ti shperndajne keto burime te pakta.
4:23Dhe se si ajo ndikon ne cmimet e produkteve dhe ne tregje.
4:27Makroekonomia merret me studimin e asaj qe ndodh ne ekonomine si e tere.
4:32Keshtu qe, ne 'agregat, cfare ndodh ne agregat ne ekonomi, nga miliona persona individual.
4:38Ekonomia agregate. Ne tani kemi miliona persona.
4:45Ajo fokusohet ne pyetje qe kane te bejne me politika te ndryshme.
4:49Si per shembul, duhen rritur apo ulur taksat. Cfare do te ndodhe kur rriten ose ulen taksat.
4:54Duhet te nderhysh me shume ne ekonomi apo me pak. Dhe si ndikon ajo ne produktivitet
5:00kur ben kete gje. Keto jane politika, politika nga lart-poshte.
5:06Ne makro dhe mikro ne kohet moderne,
5:12ka nje tendence qe te shnderrohen ne shkenca rigoroze matematikore.
5:16Por sidoqofte mund te fillohet me disa ide, disa ide filozofike,
5:20per te thene dicka si Adam Smith.
5:24Keshtu ekzistojne disa ide bazike,se si njerezit mendojne, si marrin vendime.
5:31Filozofi, 'filozofi' njerezish ne vendimmarrje,
5:38ne sensin e mikroekonomise --'vendim-marrja'.
5:42Me pas behen disa supozime mbi kete gje.
5:45Ose mund ta thjeshtezosh.
5:49Thjeshtezimi eshte ne sensin kur thuhet "te gjithe njerezit jane racional",
5:53"te gjithe njerezit veprojne ne interesin e tyre persona, ose njerezit maksimizojne perfitimet e tyre personale",
5:57qe nuk eshte e vertete - njerezit motivohen nga shume gjera.
6:01Gjerat thjeshtezohen, qe te mundesohet studimi matematik i ekonomise.
6:06Simplifikohen qe te zgjidhen matematikisht.
6:11Kjo ka vlere per te qartesuar menyren e mendimit.
6:14Keshtu mund te vertetohen gjerat bazuar ne supozime.
6:17Keshtu mund te fillosh te vizualizosh gjerat me tabela dhe grafike
6:21dhe te mendosh cfare ndodh ne te vertete ne tregje.
6:23Keshtu qe ka shume vlere te kesh kete menyre te menduari matematikore.
6:27Por ne te njejten kohe eshte e rrezikshme sepse behen.
6:32keto thjeshtezime te medha, dhe disa here matematika mund te sjelle konkluzione te forta.
6:37Konkluzione, qe mund te ndihesh shume i sigurt sepse duket sikur e ke vertetuar
6:43ne te njejten menyre sic mund te vertetohet relativiteti, por ai bazohej
6:46ne disa supozime, qe ose ishin gabim, ose e thjeshtezonin problemin me shume sec duhet,
6:50ose mund te jene te rendesishme per kontekstin ne te cilin je.
6:55Keshtu qe eshte shume e rendesishme qe gjithcka te merret me nje sens mosbesimi,
6:59per te kujtuar qe gjithcka bazohet ne supozime thjeshtezuese.
7:02Dhe markoekonomia ndoshta vuan me shume nga kjo gje.
7:05Ne mikroekonomi merren disa gjera te komplikuara
7:09si mendja njerezore, si njerezit veprojne dhe reagojne ndaj njeri tjetrit dhe me pas
7:11agregohen keto vendime per miliona njerez, keshtu qe eshte shume e komplikuar.
7:17Ekzistojne miliona njerez te komplikuar qe bashkeveprojne me njeri tjeterin.
7:21Keshtu qe, eshte shume e komplikuar. Shume miliona bashkveprime
7:25ne esence bashkeveprime te paparashikueshem, dhe me vone behen supozime,
7:31behen supozime dhe me ndihmen e matematikes
7:37mund te behen disa konkluzione qe ndihmojne per disa parashikime.
7:41Perseri, kjo eshte shume e rendesishme. Eshte shume e vlefshme te besh keto modele matematikore,
7:47me keto supozime matematikore per keto konkluzione matematikore,
7:50por gjithmone duhet te merren me nje sens dyshimi.
7:53Me kete sens dyshimi duhet gjithmone te jesh i fokusuar ne intuiten e gjerave.
7:58Dhe kjo eshte pikerisht gjeja me e rendesishme per te marre nga nje kurs ekonomie.
8:02Ne menyre qe te arsyetosh se cfare ka mundesi te ndodhe,
8:05ndoshta dhe pa matematike.
8:06Do e mbyll me dy citime. Dhe keto citime jane paksa me humor.
8:11por jane gjera te rendesishme per te pasur parasysh,
8:15ne menyre te vecante kur i futesh thelle anes matematikore te ekonomise.
8:17Ky eshte nje citima nga Alfred Knopf, qe ishte editor ne vitet 1900.
8:24"Nje ekonomist eshte nje njeri qe thote gjerat e dukshme ne terma te pakuptueshme".
8:28Dhe besoj qe kur flet per gjerat e pakuptueshme e ka fjalen per pjesen matematike
8:34qe shihet ne ekonomi, dhe shpresoj qe kete pjese ta bejme
8:37sa me te kuptueshme
8:39Do te shihni qe kjo gje ka vlere.
8:41Por kjo eshte nje thenie shume e rendesishme per tu bere.
8:43Shpesh here, flitet per gjera te thjeshta
8:45Gjera qe jane evidente..
8:49Dhe eshte shume e rendesishme qe gjithmone te kihet parasysh kjo gje, gjithmone
8:53te keni intuiten per ate qe po ndodh ne matematike,
8:56ose ta dini nese matematika po ju con ne nje rruge te habitshme
8:59bazuar ne supozime.
9:02E dyta eshte thenia nga Lawrence J. Peter,
9:05i famshem per Parimet e Peterit, profesor ne USC.
9:08"Nje ekonomist eshte nje ekspert qe do dije neser pse gjerat
9:12qe parashikoi dje nuk ndodhen sot."
9:14Edhe njehere, e rendesishme te kihet parasysh,
9:17sidomos ne makro, sepse ne makro
9:21gjithmone ka parashikime per gjendjen e ekonomise:
9:26per ate qe duhet bere, sa do zgjase recesioni, sa do jete rritja ekonomike vitin e ardhshem,
9:30sa do jete inflacioni ... dhe shpesh behen gabime.
9:34Ne fakt, pak ekonomiste jane dakord ne shumicen e gjerave.
9:38Dhe eshte shume e rendesishme te dihet kjo sepse kur futesh thelle
9:42ne matematike, ekonomia mund te duket si shkence si fizika,
9:46por nuk eshte tamam si fizika. Eshte e hapur... eshte subjektive,
9:50dhe shume nga pjesa subjektive varet nga cilat supozime behen.