Full transcript
0:00Bu videoda
0:01bazar əsaslı sistemdə iqtisadiyyatın
0:03düzgün işləməsi üçün vacib olan bir ideya
0:06haqqında danışacağıq.
0:08Bu, mülkiyyət hüquqları anlayışıdır.
0:10Buradakı təməl fikir odur ki,
0:13hər kəs hansı mülkün kimə məxsus olduğu və ondan
0:15necə istifadə ediləcəyi ilə bağlı razılığa gəlir.
0:16Bu mövzu bu gün dünyanın
0:18əsaslı mülkiyyət hüquqlarının olduğu bir çox
0:20yeri üçün keçərlidir.
0:22Hər hansı bir evin sahibini,
0:24həmin ev üzərindəki hüquqlarını,
0:26evin satış prosesinin
0:28necə olacağını bu gün çoxumuz bilirik.
0:29Keçmiş zamanlarda, hətta
0:31hələ də dünyanın bəzi
0:32yerlərində bu, aydın deyil.
0:33Kimsə evə sahib olduğunu deyə bilər,
0:35amma orada başqa biri yaşaya bilər.
0:3710 ildir burada yaşadığı üçün
0:39ev ona məxsus olmalıdır deyə bilər.
0:41Yaxud kimsə evi bazar dəyərindən aşağı almaq üçün
0:44ev sahibinə təzyiq göstərə, satmadığı təqdirdə
0:48ona hədə-qorxu gələ bilər.
0:50Bu, ev sahibinin hüquqları
0:51pozardı.
0:52Bununla yanaşı, dövlət özü də
0:54sizin evinizi səbəbsiz yerə əlinizdən ala bilərdi.
0:57Bu cür halların baş verməsi mülkiyyət hüquqlarını zədələyərdi.
1:00Bu videoda
1:01bir neçə nümunə üzərindən
1:02bu mövzunun bazar iqtisadiyyatının
1:04düzgün işləməsi üçün vacibliyindən bəhs edəcəyik.
1:07Bunun üçün ev nümunəsindən istifadə edək.
1:10Fərz edək ki, bizim ölkə iqtisadiyyatında
1:12bu şəkildəki kimi mavi evlər var.
1:16Bu ev bu şəxsə məxsusdur.
1:19İndi fərz edək ki, bizim həm də
1:22bu cür çəhrayı evlərimiz var.
1:23Bu ev də buradakı şəxsə məxsusdur.
1:26Narıncı evlərimiz də var
1:29və eynilə bu şəkildəki kimi
1:31bir tağı var.
1:33O da başqa bir şəxsə məxsusdur.
1:35Tutaq ki, bu şəxslərin hamısı
1:37evlərini satmaq istəyirlər.
1:38Daha kiçik ev almaq, təqaüdə çıxmaq və ya
1:40başqa yerə köçmək fikrindədirlər.
1:41Bazarda potensial alıcılar var.
1:44Onları bu şəkildə təsvir edək.
1:49Mülkiyyət hüquqlarının
1:51düzgün işlədiyi halda
1:54mavi evi almaq istəyən
1:55insanların arasında
1:58həmin ev üçün
1:59ən çox məbləği ödəyən şəxs evə sahib olacaq.
2:02Bu şəxs müəyyən bir məbləğ ödəmək istəyir.
2:04Həmin məbləği bir dollar işarəsi ilə qeyd edək.
2:06Beləliklə, evin mülkiyyəti
2:09həmin alıcıya keçir.
2:11Çəhrayı evlər üçün də eyni hal keçərlidir.
2:12Tutaq ki, burada duran alıcı
2:13çəhrayı evi bəyənir.
2:16Ona görə də o, bir az artıq ödəniş etməyə hazırdır.
2:18Bu fərqi göstərmək üçün 2 dollar işarəsi qoyaq.
2:20Beləliklə, həmin şəxs çəhrayı evə sahib olur.
2:24Təbii ki, alıcıların bir qismi də
2:26bu tağlı evi almaq istəyirlər.
2:27Onlar da bu ev üçün qiymət təklifi edirlər
2:30və təklif getdikcə yüksəlir.
2:31Sonda isə bu alıcı qalib gəlir.
2:32Artıq digərləri daha çox pul
2:34ödəməlidirlər ki, narıncı evə sahib ola bilsinlər.
2:39Gəlin fərz edək ki, bu evlərin hamısının
2:42tikinti maliyyəti təqribən eynidir.
2:44O zaman bazarda nə baş verəcək?
2:46Bu halda bütün inşaatçılar, hətta başqa cür ev
2:49tikənlər də
2:50narıncı ev üçün daha çox qazanc əldə edəcəklər.
2:53Beləliklə, bazarda qiymət siqnalı yaranır.
2:55Bu, qiymət siqnalıdır.
2:59Bunların hamısı qiymət siqnalıdır.
3:01Bu evlərin hamısına bir arada nəzər salsaq,
3:02görərik ki, narıncı evin satışından
3:03mavi evə nəzərən daha çox qazanarıq.
3:04Əgər hamısının tikinti maliyyəti eynidirsə,
3:07daha çox narıncı ev istehsal etməliyik.
3:10Nəticədə inşaatçılar daha çox narıncı ev tikməyə başlayacaqlar.
3:13Bəziləri indiki mavi evlərində dəyişiklik edərək
3:16onları narıncı tağlı evə çevirəcəklər.
3:18Buna qiymət siqnalının
3:20səbəb olduğunu deyə bilərik.
3:21Beləliklə, insanların üstünlüklərini aydın görürük.
3:24Tələb buradadır.
3:26İndi isə daha distopik bir nümunə düşünək.
3:29Əslində deyə bilərik ki, bəşər tarixinin çox hissəsi,
3:32hətta günümüzdə də dünyanın bir çox yeri üçün
3:35mülkiyyət hüquqları zəifdir.
3:37Kimsə bir evi satmaq istədikdə ondan evin həqiqətən onun
3:41olub-olmadığını soruşa bilərlər.
3:43O da evin sahibi olduğunu deyərək bu evin ona
3:46babasından qaldığını göstərən sənəd təqdim edə bilər.
3:48O, bunu heç vaxt satmayıb.
3:50Bu vaxt başqa bir silahlı şəxs gəlib hər kəsi təhdid edərək
3:53sübutlara əhəmiyyət vermədən
3:55evə sahib olmaq istədiyini deyə bilər.
3:58Belə bir vəziyyətdə bu adam bu şəxsə
4:00nə qədər ödəyərdi?
4:03Burada qeyd etdiyimiz məbləği ödəmək
4:05ehtimalı azdır.
4:07Bu, riskli bir investisiyadır.
4:09Evi alsaq, həqiqətən
4:12bizim olacağından əmin deyilik.
4:13Buna görə alıcılar bu pulu ödəməkdən çəkinirlər.
4:15Onlar ən yaxşı halda bir dollar işarəsi ilə
4:17göstərdiyimiz məbləği verərlər.
4:18Bu ev heç satılmaya da bilər.
4:19O zaman danışdığımız qiymət siqnalları qüvvədən düşür.
4:22Bu bazarda insanlar daha çox
4:24narıncı evlər tikməli olduğunu düşünəcəklər.
4:27Bazarın tələb etdiyi budur.
4:29Gördüyümüz kimi
4:30mülkiyyət hüquqları pozulduqda
4:33bütün bazar sistemi dağılır.
4:34Çünki bazar sistemi insanların
4:37qiymətə əsasən nə qədər
4:39ödəyəcəklərinə qərar verməsi ilə işləyir.
4:41Bu, onda mümkün olur ki, insanlar aldıqlarının
4:43heç bir maneə olmadan
4:44onlara məxsus olacağına
4:45və evi satan şəxsin evin həqiqi sahibi olduğuna əmin olurlar.
4:49Bu halın pozulması isə
4:50bazar uğursuzluğu adlanır.
4:53Digər videolarda başqa tip
4:55bazar sistemlərindən danışmışıq.
4:57Daha əvvəl komanda iqtisadiyyatından danışmışdıq.
4:58Komanda iqtisadiyyatında
5:00şəxsi mülkiyyət forması yoxdur.
5:05Bunun mülkiyyət hüquqları problemləri üçün
5:08həll olduğunu düşünə bilərsiniz.
5:10Ancaq komanda iqtisadiyyatının da
5:11bəzi çatışmazlıqları var.
5:14Tarix boyu onların demək olar ki, heç biri
5:16özünü doğrulda bilmədi.
5:18Çünki böyük bir stimul problemləri var.
5:21Əgər nə inşa ediləcəyinə,
5:23necə tikiləcəyinə,
5:25evin kimə veriləcəyinə
5:27sadəcə dövlət qərar verirsə,
5:30yenilik etmək, daha çox inşa etmək,
5:31investisiya qoymaq və s. üçün
5:33insanlarda çox az stimul olur.
5:35Bu barədə digər videolarda da danışmışıq.
5:37Daha çox öyrənmək üçün onları izləyə bilərsiniz.
5:39Bu video mülkiyyət hüquqları haqqında
5:41anlayışımızın olması üçündür.
5:42Mülkiyyət hüquqlarını daha yaxşı başa düşmək üçün
5:46ailənizdən və ətrafınızdan soruşa, yaxud
5:48ABŞ-da və digər ölkələrdə
5:50infrastrukturun necə işlədiyinə
5:51baxa bilərsiniz.