Full transcript
0:00Əəb insanın ağlının tərəzisidir. Hansı
0:03miqdarda ədəb qaydasına riayət eledyir,
0:05o miqdarda ağıllıdır. Nəzakət və ədəbi
0:08qorumaq təmkin və səbr olmadan mümkün
0:12deyil. İnsan təmkinli olmalıdır ta
0:14nəzakətli olsun. İnsan təmkinli
0:16olmalıdır ta ədəbli olsun. Tələskənlik,
0:20hövsələsizlik etiqadan kənar rəftarların
0:23əsas köküdür və səbəb olacaq ki, insan
0:25ədəbsiz olsun. Hər şəxsin bir dənə
0:27ictimai həyatı var. bir dənə şəxsi
0:30həyatı var. Şəxsi həyata gedək ki, biz
0:33hörmətlə yanaşaq. Peyğəmbər sallallahu
0:36aleyh və al və səəm onsuz da camaat üçün
0:38zəhmət çəkirdi. Vaxtının bir hissəsini
0:41ayırırdı camaat üçün. Amma peyğəmbər də
0:43insan idi. Ona da istirahət lazım idi.
0:45Onun da şəxsi işləri var idi. Şəxsi
0:47həyatı var idi. Şəxsi həyata, insanın
0:50istirahət vaxtına, insanın özü üçün,
0:52ailəsi üçün, övladı üçün ayırdığı vaxta
0:55biz gərək hörmətlə yanaşaq. Bu da Quran
0:57mədəniyyətindəndir, islamın
0:59mədəniyyətindəndir. Allahın bizə verdiyi
1:02tövsiyyədir ki, bir-birinizlə rəftar
1:04zamanı bax bu cür ədəbli davranın
1:06bir-birinizlə. Bismillahir rəmanir
1:08rahim. Əlhəmdülillah rabbil alə.
1:16Salam dəyərli dostlar, hörmətli
1:17möminlər.
1:19Xoş gördük sizi verilişimizin bu günkü
1:22buraxılışında.
1:24Hucurat surəsinin təfsiri hədislər
1:27əsasında biz keçən verilişdə
1:32deməli Hücurat surəsinin bu ayəsi
1:35barəsində söz açdıq ki,
1:42və qeyd elədik ki, bu ayə bizə başa
1:43salır ki, ədəbin qaynağı insanın
1:48ağlıdır. Biz eləyə bilərik ki, insanları
1:52o zahiri rəftarı ilə onun ağlının ölçsün
1:56bilək. Ədəb. Həzrəti Əli əleyhissalamdan
2:00hədis,
2:02kəlam qeyd etdi ki, ədəb insanın ağlının
2:07tərəzisidir. Hansı miqdarda ədəb
2:09qaydasına riayət eledyir, o miqdarda
2:11ağıllıdır. Növbəti ayədə Allah təala
2:14buyurur ki,
2:24deyir ki, əgər onlar səbr eləsəydilər,
2:27söhbət yenə də həmin bədəvi ərəblərdən
2:29gedir ki, peyğəmbərlə işləri var idi və
2:32gəldilər ədəbsizcəsinə
2:35müraciət etdilər və peyğəmbərə
2:38hörmətsizlik elədilər. Və bu ayədə
2:41buyurur, deyir, əgər səbr eləsəydilər,
2:44keçən ayədə
2:46ağıl və ədəbin əlaqəsindən söz açdı
2:49Allah təala. Deyir ki, əgər ağıllı
2:51insanlar nədir? Əəbli olacaqlar. Bu
2:54ayədə başqa bir dənə mövzunu önə çəkir.
2:58Buyurur ki, səbrli insanlar ədəbli
3:01olurlar.
3:03Əəbin kökündə səbr də dayanır. Bu
3:06nəfsani xislətlər, ağıllı olmaq, səbrli
3:09olmaq, təmkinli olmaq hamısı daxili
3:13gözəlliklərdir.
3:15Ruhani gözəlliklərdir. Bu gözəlliklər
3:18daxildə varsa, zahirdə özün ədəblə bruzə
3:22verəcək. Burda buyurur ki, əgər onlar
3:24səbrli olsaydılar ta sən çıxasan onlara
3:29xidmət eləyəsən, onların müraciətlərinə
3:32cavab verəsən, bu onlar üçün xeyirli
3:34idi.
3:36Yaxşı olardı ki, bunlar gözləyərdilər.
3:39Ağ Rəsulullah çıxardı. Allah təala deyir
3:41ki, yaxşı olardı ki, onların özü üçün də
3:44xeyirli idi ki, gözləyələr. Ələ
3:46gözləyələr. Peyğəmbər özü xaric olar və
3:48onların işlə
3:53Allah bağışlayan ve mehriban. Bu ayədə
3:56də dediyim kimi səbr və ədəbin əlaqəsi
3:58önə çəkir Allah təala. Səbrli olmağın
4:02nəticəsi ədəbli olmaqdır. İnsan əgər
4:06səbrli olarsa, ədəbli olacaq. Ayə
4:09göstərir ki, nəzakət və ədəbi qorumaq
4:13təmkin və səbr olmadan mümkün deyil.
4:16İnsan təmkinli olmalıdır ta nəzakətli
4:19olsun. İnsan təmkinli olmalıdır ta
4:21ədəbli olsun. Tələskənlik, hövsələsizlik
4:25etiqadan kənar rəftarların əsas köküdür
4:28və səbəb olacaq ki, insan ədəbsiz olsun.
4:31Səbr deməli ədəbin təməlidir. Həzrəti
4:34Əli əleyhissalamdan nəql olunan bir
4:36kəlam
4:38ədəb. Səbr ədəbin başında dayanır. Yəni
4:41səbr olmasa, ədəb olmaz. Qurərül hikamda
4:44qeyd eləyib. Və həmçinin buyurur ki,
4:46səmər
4:49ədəb, səbrin səmərəsi və nəticəsi budur
4:52ki, insanın ədəbi gözəl olsun. Bu da
4:55deməli Qurərül hikmabında qeyd
4:58olunubdur. Tələskənlik əksinə
5:02ədəbsizliyin və xətanın köküdür.
5:04Əəbbsizliyə və xəti səbəb olanlar, səbəb
5:07olan amil tələskənlikdir. Həzrəti
5:10Muhəmməd sahəmdən
5:12nəql olunan hədisi diqqətinizə çatdıram.
5:19deyir ki, təmkinli olmaq, səbrli
5:22olmaqdandır. Gözəl xüsusiyyət, kamal
5:25sifətidir. Səbr özü Allahın adıdır.
5:28Bütün kamal sifətlər Allahdandır. Bütün
5:31yaxşı sifətlər Allahdandır. Amma
5:35əcələ isə şeytandır. Və həmçinin həzrəti
5:39Əli əleyhissalam buyur ki,
5:44səbrin azlığı ədəbi korlayacaq vəəl
5:48insanı zəlil eləyəcək, hörmətdən
5:51salacaq. Tələskənlik həmişə insanı
5:53hörmətdən salar.
5:55Təmkinli olmaq insana hörmət və izzət
5:59verər. İnsanlarla münasibətdə insan
6:02gərək ki, səbrli olsun.
6:06ruhu bəələ ədəbu. Bunu da imam Həsən
6:09Əsgəri əleyhissalam buyurur ki, hər
6:11kimin səbri az olsa, onun ədəbi batil
6:14olar. Və bu ayədə deyir ki, əgər onlar
6:19gözləsəydilər və ədəbli olsaydı və
6:22səbrli olsaydı,
6:24Allah təala deyir ki, əgər səbrli
6:26olsaydılar, ədəbli olardılar, ədəb
6:28qaydalarına riayət eləyərdilər. Və əgər
6:31bu cür olsaydı,
6:33əgər belə olsaydı, onlar üçün xeyirli
6:35idi. Başqalarının vaxtına, rahatlığına
6:39hörmət etmək təkcə formal qayda deyil
6:42ki, əzizlər. Biz formal qayda olaraq
6:45deyək ki, başqasına hörmət eləyək. Xeyr,
6:47bu insanın, bunun həqiqi faydası insanın
6:50özünə qayıdır. İstər şəxsiyyətin
6:53yetişməsi baxımından insan bir səbrli və
6:56təmkinli insan formasında formalaşır və
7:00həm də ki, ilahi mükafat da var da.
7:02İlahi mükafat da var. Yəni əgər belə
7:05eləsə, ədəbli olsaq elə bizim özümüzə
7:07xeyirdir. Bu o demək deyil ki, Allah
7:09təala öz peyğəmbərin, məsələn, rəsulun
7:12nəzərdə tutub onun hörmətin, onun
7:14izzətini, ehtiramını qorumaqdan ötrü
7:16belə deyir ki, deyir ki, belə eləyin.
7:18Xeyr. Deyir ki, elə siz əgər peyğəmbərə
7:21hörmət eləsəniz, o sizin özünüzə
7:22xeyirdir. Və böyüklərə hörmət eləsəniz,
7:25özünüzə xeyirdir. Valideynlərə hörmət
7:28eləsəniz, özünüzə xeyirdir.
7:31Bu məsələni Allahtəala önə çəkir. Burda
7:35çox ciddi olan bir məsələ var. O da vaxt
7:39və şəxsi hüdudlara hörmətsizlik.
7:43Allah-təala Qurani-Kərimdə bu barədə
7:45geniş mövzu açıb ki, hər şəxsin bir dənə
7:48ictimai həyatı var, bir dənə şəxsi
7:50həyatı var. Şəxsi həyata gərək biz
7:53hörmətlə yanaşaq. Peyğəmbər sallallahu
7:56ale və səm onsuz da camaat üçün zəhmət
7:59çəkirdi. Vaxtının bir hissəsini ayırırdı
8:02camaat üçün.
8:03Amma peyğəmbər də insan idi. Ona da
8:05istirahət lazım idi. Onun da şəxsi
8:07işləri var idi. Şəxsi həyatı var idi.
8:10Ayə xatırladır ki, insanlar rəhbərin və
8:14ya böyüklərin şəxsi vaxtını nəzərə
8:18almalıdırlar və öz istəklərini onların
8:22cədvəlinə uyğunlaşdırmalıdırlar.
8:26öz istəklərin onların cədvəlinə ki, ağ
8:29rəsulullah haxt vaxtı var, o vaxt mən
8:32müraciət eləyim.
8:34Hücərat surəsi, hücurat surəsinin
8:36dördüncü və beşinci ayələrindən
8:39əlavə, yəni burda Allah təala bu mövzunu
8:42önə çəkib, amma başqa ayələrdə də yer
8:44verib bu məsələyə. Bu çox əhəmiyyətli
8:47bir məsələdir. Məsələn, Nur surəsində bu
8:49barədə xüsusi qanunlar qeyd eləyib.
8:51icazə alma qanunu, istezan qaydaları o
8:55bəyan eləyib. Və məsələn o ayələrdən bir
8:58neçəsini diqqətinizə çatdırım. Məsələn,
9:00Nur surəsi 27-ci ayədə buyurur ki,
9:09"Ey iman gətirənlər, başqasının evinə
9:12daxil olmayın. Hətta
9:16o vaxta kimi ki, icazə versinlər olar
9:19sizə. İcazə verməsələr daxil olmalı.
9:23Əgər daxil oldunuz, icazə verdilər,
9:26onlara salam verin.
9:29Əgər belə eləsəniz, bu xeyirlidir sizin
9:31üçün. Bu da xeyirlidir.
9:34Əgər başa düşsəniz, əgər bilsəniz, bu nə
9:37qədər xeyri var sizə. Burda təstnisu
9:42məsələsi qeyd olunub. Bu təstnisu
9:45məsələsi yəni icazə almaq. Tək məsələn
9:49qapını döyməklə kifayətlənmir. Allah
9:51təala qeyd eləyir. Məsələn mümkündür
9:53biri qapını döysün. Deyin ki, mən xəbər
9:55elədim və daxil oldum. Mən səsimi
9:58çıxartdım, yüksəldim və daxil oldum.
10:01Amma Allah təala deyir, xeyr, tək qapını
10:03döymək və yaxud da icazə almaq, səsini
10:06ucaltmaq falan bunlar kifayət eləmir.
10:08Gərək gözləyəsən içəridən də cavab
10:10gəlsin. Hə. Deyir ki, daxil olmayın
10:15başqasının evinə. Çünki onun evi onun
10:18hərmidir. Onun
10:21şəxsi həyatı onun evinin içindədir.
10:23İstirahəti onun evinin içindədir. Şəxsi
10:25işləri onun evinin içindədir. Qeyd
10:27elədiyim kimi insanların ictimai həyatı
10:30var və insanların şəxsi həyatı var.
10:32Şəxsi həyata, insanın istirahət vaxtına,
10:36insanın özü üçün, ailəsi üçün, övladı
10:39üçün ayırdığı vaxta biz gərək hörmətlə
10:41yanaşaq. Bu da məsələn Quran
10:44mədəniyyətindəndir, islamın
10:45mədəniyyətindəndir. Allahın bizə verdiyi
10:48tövsiyyədir ki, bir-birinizlə rəftar
10:51zamanı bax bu cür ədəbli davranın
10:52bir-birinizdə. Bu ayədə də yenə də Allah
10:55təala Nur surəsinin 27-ci ayəsində də bu
10:59mövzunu önə çəkir. Və həmçinin Hücurat
11:00surəsində də qeyd elədiyimiz kimi
11:03Allahdan arzu eledyirəm ki, ayələri dərk
11:07eləyib və onu öz həyatımızda
11:09deməli tətbiq eləyənlərdən bizi qərar
11:12versin. Bizi Quran əhlindən qərar
11:14versin. Vəssalamykum və rəhmətullahi və
11:17bərəkat. M.