Full transcript
0:03[Palakpakan]
0:06[Musika]
0:11hindi niya nakagisnan ang tumira sa
0:14[Musika]
0:17kabundukan Hindi sanay sa putik at tarik
0:20ang kanyang
0:21[Musika]
0:25katawan ni minsan hindi niya pinangarap
0:28ang mabuhay sa hirap
0:33Pero sabi nga nila walang imposible sa
0:36taong may
0:39Mison walang matarik sa taong may
0:42malasakit
0:43[Musika]
0:56nakatago sa pusod ng kagubatan ang Labo
1:00ang isa sa pinakadulong komunidad sa
1:02bansod Mindoro
1:05Oriental bangin ilog at bundok ang
1:09kailangan mong suungin marating lang ang
1:11liblib na lugar ng mga katutubong
1:16Mangyan at linggo-linggo ito ang
1:18nilalakad ni teacher Annie para lang
1:21makapagturo
1:26kami yung naglakas loob po na tumanggap
1:30ngung item kasi nga bibihira yung ah
1:33babaeng tumatanggap dahil sa sobrang
1:35layo po delikado yung pagtawid tawid
1:38teacher dito puro lalaki Opo
1:41Ma'am la na taon ng guro sa isang
1:44private School si Teacher Annie Sa totoo
1:47lang mas madali at mas komportableng
1:49magturo sa private school pero sa
1:52pagtuturo ng mga katutubong Mangyan nian
1:54nahanap ang tawag ng tungkulin kumbaga
1:57doun lagi kang nakapustura naka-makeup
2:00dito As in ganito yung itsura mo pag
2:02aahon ka pero nakita ko yung ano nakita
2:06ko
2:07yung iba iba iba yung yung doon
2:10Naramdaman kong
2:13parang totoong tao na
2:17ako Makalipas ang isang oras na lakad
2:20sunod-sunod na ilog naman ang aming
2:22binuno
2:36mga ilang ilog po tatawirin G 16 Ma'am
2:39anong 16 16 rivers 16 rivers ang
2:43tatawirin natin
2:46maay mas malalim to
2:52[Musika]
2:56ah sa pagbaha po hanggang bwang to
3:00sa layo ng sityo labo mo aakalaing May
3:03nakatira pa sa liblib na
3:08kagubatan pero maya-maya nakasabay namin
3:11sa ilog ang ilang batang
3:13[Musika]
3:15Mangyan isang linggo na sa paanan ng
3:18bundok ang mga librong
3:19ito dahil pirm mataas ang tubig sa ilog
3:23ngayon lang nagkaroon ng pagkakataon
3:25naakyat ang mga ito sa hulo para magamit
3:35[Musika]
3:46[Musika]
3:54atar Makalipas ang isa pang oras may
3:57natanaw na akong komunidad
4:00Yehey Konti na lang Konti na
4:03lang kung nakikita ninyo yung mga bahay
4:06Doon yun yung pupuntahan natin from here
4:09parang mukhang malapit na lang siya eh
4:12pero pagod na talaga kami
4:16Sobra kaya natin
4:20to so nung nakita ninyo yung community
4:23talagang sa ku ha Mayon pa palang
4:26nakatira dito Sabi ko po ng ganon sabi
4:30ng ko nga po kung siguro yung school
4:31nandon pa sa bundok na yun Talagang
4:32totoong Iiyak na ako Mabuti na lang
4:35banda rito
4:36siya oh tinatawag ka ng mga bata masine
4:40ag
4:45balabag
4:48Kumusta
4:52haay nakarating din o po yung community
4:56ng
4:58labo
4:59[Musika]
5:01yan
5:03[Musika]
5:11ha Sa dulo ng kalbaryo napawi ang pagod
5:15ni teacher Annie ng mga inosenteng
5:17[Musika]
5:19[Palakpakan]
5:21[Musika]
5:27iti Dalawang taon ng guro sa sityo Labo
5:30si Teacher Annie kasama ang kanyang
5:32co-teacher na si Kristel walang kuryente
5:35sa maliit na song ito wala ring malinis
5:38na tubig kung hindi ka mag-iigib
5:45[Musika]
5:53pero gaano man kasalat ang lugar dito
5:56nila natagpuan ang biyaya ng
5:58pagbibigayan
6:01kahit po bigyan mo sila ng isang platong
6:03kanin tapos sila y mga 10 o 15 hindi
6:07nila uubusin yung kanin ng hindi sila
6:09lahat nakatikim marunong sila magbigayan
6:12Opo nasa kabila nung Wala nakakapagshare
6:14pa po sila sa kapwa nila maganda malawa
6:19marami kaya bilang pasasalamat sa mainit
6:22na pagtanggap sa kanila ng mga Mangyan
6:24bago matapos ang araw nagsasagawa sina
6:27teacher Annie at teacher Kristel ng
6:29klase para sa mga matatandang Mangyan
6:32libre ito at walang dagdag na sweldo sa
6:37kanila kailangan po nilang matutong
6:39sumulat kasi po pag wala kami pwede po
6:42nilang turuan yung kanilang mga anak
6:46dama
6:48toy Katy isulat pangalan
6:53Manang le Bakit po kayo
6:58nag-aaral para marunong magsurat para
7:01marunong magsulat ang pangalan ah Bakit
7:04po gusto ninyong matuto magsulat ng
7:06pangalan marunong mag magbilangan
7:11kaitong
7:12surat Para hindi magloko sa amin sa akin
7:16ang mga tao paanong niluluto magpabili
7:20ang mga saging O tapos kulang pa Marami
7:26pa sana kung halimbawa magdala ng saging
7:30o silangang
7:33binigay tama plenty At dahil dito
7:37tuluyang nakuha ni teacher Annie ang
7:39loob ng mga Mangyan palakpakan ang
7:42sarili
7:44[Musika]
7:55y marami sa mga Mangyan takot sa mga
7:58dayo bagong salta sa kanilang komunidad
8:01kaya ang ilan ayaw sanang pag-aralin ang
8:04kanilang mga
8:05[Musika]
8:12[Palakpakan]
8:13[Musika]
8:14anak Pero iba si Teacher Annie at
8:18teacher sa piling nila panatang loob ng
8:21mga
8:22Mangyan ang panahon
8:27[Musika]
8:28kaibigan ng ibang tagapatag pinangunahan
8:31din siya noon ng takot at pandidiri sa
8:33mga katutubong Mangyan 1 two TH Pero
8:37mabilis itong nabago ng panahon so lahat
8:40tayo ay maupo na madumi sila parang
8:44hindi ko po talaga sila kayang tanggapin
8:46pero nung nandito po ako tinuruan ako ng
8:48Diyos na tanggapin kung ano kung sino po
8:50sila na tuwi pong aakapin ko yung mga
8:54bata aakbayan ko po yung mga bata Parang
8:56ang saya-saya nung nung mga magulang 14
8:593/4 13 25 ikaw ang para dito sa dahil
9:03dalawa lang silang teacher sa sityo labo
9:05sabay-sabay na tinuturuan ni teacher
9:07Kristel sa iisang classroom ang grade 4
9:11grade 5 at Grade
9:12[Musika]
9:146 Kinder grade 1 Grade 2 at Grade 3
9:17naman ang sabay-sabay na tinuturuan ni
9:20teacher
9:22Annie Okay si omre ano kaya ang pangalan
9:26ng titik na ito titik
9:31Y sa dulo ng mga upuan Napansin ko ang
9:35isang dalaga so ito po ang
9:38Kinder yan Ito po yung kinder yung iba
9:41po dito hindi pa
9:43dumarating pati yung ano kasi nas Opo
9:47Sia po Kinder
9:53din Actually tat po silang magkakapatid
9:55si si B ataka po si bar
9:59na si Dina 20 years old po si Dina 14 po
10:03si Bobby 9 po si bar Pero nasa Kinder
10:06sil nasa Kinder pa lang po sila pati
10:08yung 20 years old Opo si Dina ang
10:11pinakamatandang estudyante ni teacher
10:13Annie Gusto man niyang mag-aral Noon ni
10:16minsan di siya pinayagang makatungtong
10:19sa paaralan Ba't hindi kayo nag-aaral
10:21dati Bawal po sa amin bawal sa inyong
10:25mag-aral Oo bakit daw bawal awan po
10:27Hindi ko po alam Sino nagbawal sa'yo
10:31Papa pero Ikaw gusto mo ba mag-aral ha
10:35po Bakit gusto mo
10:38mag-aral para
10:40matuto Marami ng guro ang nagsabing
10:43imposibleng matuto ang kasing tanda ni
10:45Dina ul pero hindi sumuko si Teacher an
10:49ni Madam nung sinimulan po namin silang
10:52i-approach ni Madam crystel ang
10:54hinihintay din pala po Ma'am nila ung
10:56bagang ikaw lalapit ka sa kanila na
10:58kahit po lumayo sila ng lumayo SAO ikaw
11:01kakausapin mo
11:04[Musika]
11:08sila dahil sa pagpupursigi ng guro
11:11nanumbalik ang kumpyansa sa sarili ng
11:13dalaga at unti-unti siyang natutong
11:16pahalagahan ang kanyang pagkatao
11:22[Musika]
11:30pero di pa man natatapos ang klase
11:32laking gulat namin ng biglang tumayo si
11:34Dina at
11:36[Musika]
11:39nagpaalam saan kaya pupunta ang bata at
11:42bakit niya nilisan ang eskwelahan
12:05[Palakpakan]
12:07[Musika]
12:16nagmamadaling lumabas ng classroom si
12:18Dina hindi na raw niya tatapusin ang
12:23klase Sinundan ko ang bata at natuklasan
12:26ko sa loob ng isang bahay kubo ang
12:29dahilan ng kanyang
12:31[Musika]
12:33pagmamadali Gandang umaga
12:36po Hi Manang
12:39Dea kusta
12:43po Hi Tay Kumusta po nandito po si
12:48Dina Kumusta
12:50Nay Dalawang taon ng may sakit ang nanay
12:53ni Dina na Si
12:56Vilma butot balat Ang Matanda at hirap
12:59ng maglakad magdura ba
13:05k Gaano katagal na po ang ubo ninyo
13:11matagal Ano pong sabi ng
13:14doctor hindi ko alam ha di na Ano daw
13:19sabi ng doktor pulmon ha pulmo Dina Dina
13:24si Dina si Dina
13:27ha pulmo
13:29may gamot ba si
13:32nanayo na ubos na daw ah wala ngayon
13:35Ubos na ubos na ah ito ilang beses na
13:41nilang pinatingin sa doktor ang matanda
13:43pero di naman nila mabili ang mga
13:45iniresetang
13:46gamot Ano ba to antibacterial ah Mukhang
13:50may pneumonia nga kayo kung uminom kayo
13:52ng
13:54antibiotics tapos ano ba
13:57to Ang dami niyo nam
13:59antibiotics puro
14:02antibiotics yung problema minsan ng m
14:05mang ah kasi ang layo ng tirahan nila so
14:09ang nangyayari bibili sila ng gamot sa
14:12baba tapos hindi na nila ma-follow up so
14:17lalo na kung mga antibiotics yun ang
14:19problema eh ah kailangan yun tuloy-tuloy
14:21yung gamutan sila
14:23natitigil kasi ang layo nga nila sa
14:25pharmacy ang layo nila sa botika
14:28[Musika]
14:39kaya n pumanaw ang tatay ni Dina bilang
14:42panganay Siya ang tumayong
14:45ina at ama ng kanilang pamilya sa isang
14:49linggo ilang beses ka lang pumapasok sa
14:54paaralan tatlong araw raw po tatlong
14:57araw ka lang pumapasok
15:00Bakit may gagawin ng ano yung gagawin mo
15:04trabaho
15:06[Musika]
15:15sagingan saging ang pangunahing
15:17ikinabubuhay ng mga mangya ng sity
15:22labo matakaw tubig
15:25Ango atah ngb
15:32[Palakpakan]
15:32[Musika]
15:34[Palakpakan]
15:40[Musika]
15:50kinukuha Katatapos lang manalasa ng
15:52bagyong Lando sa Mindoro kung kaya
15:54kaunti lamang Ang nakuha nilang bunga
15:56noon
16:01batid ng mga Mangyan na si Dina ang may
16:04pinakamalaking pangangailangan Nung araw
16:05na
16:08iyon Kaya tinulungan nila ang dalaga na
16:12mapuno ang kanyang bangkat
16:17[Musika]
16:45k
16:49[Musika]
17:03paglabas ng Gubat nadaanan namin ang
17:06klase ni teacher Annie pero hindi na
17:09lumingon si Dina at nagpatuloy na lang
17:11sa pagpapasan
17:16[Musika]
17:22[Tawanan]
17:30tanghaling tapat ng magsimula kami sa
17:33[Musika]
17:41pagpapasan mainit ang mga bato sa
17:43talampakan pero di ito ininda ni Dina
17:47mas mainit ang tawag ng pangangailangan
17:51[Palakpakan]
18:00[Musika]
18:02ha Eh kasi mapapaso ka sa
18:07B bawasan na lang muna natin Ong ano mo
18:10bawasan muna natin to bawasan natin
18:13masyadong mabigat
18:16yan Bawasan mo ilagay mo dito yung iba
18:19para hindi masyado
18:20[Musika]
18:25mabig natin
18:32isa
18:37[Musika]
18:43pa paano ba to nilalagay sa ulo kasi may
18:47backpack po
18:49kayo tanggalin k okay
18:53na gaano man kainit Gaano man kabigat
18:57hindi tumigil si Dina sa
19:00[Musika]
19:04paglalakad Ni minsan hindi siya
19:08nagreklamo at tahimik na lang na pinasan
19:11ang responsibilidad na inihain ng
19:14[Musika]
19:25mundo ito yung mga panahon na gusto mo
19:28ng mag magreklamo kasi parang ang bigat
19:30ng dala mo to ang haba pa ng byahe
19:33pero p Nakikita mo yung mga Mangyan na
19:36at naiisip mo na araw-araw nila itong
19:39ginagawa parang pakiramdam mo wala kang
19:42karapatang magreklamo kasi sila nakukuha
19:45pa nilang ngumiti sa gitna ng hirap
19:56[Musika]
20:19kaya
20:23pa bubuhatin Toto Teka tutulungan kita
20:27okay
20:39ready ha
21:13[Musika]
21:21Makalipas ang dalawang oras narating
21:23namin ng kamali kung Saan binibili ang
21:25mga produkto ng Mangyan salamat
21:43maingat na binilang ang bawat piraso ng
21:46saging na pinasan ni
21:49[Musika]
21:55Dina agag 100 daang saba
21:59Php5 so saa ang nakuha niya ay ph0 120
22:04ang saba tapos PH
22:06[Palakpakan]
22:07[Musika]
22:08lakan pero sa huli Php
22:111414 lang ang kanyang
22:14kinita Anong ibibili mo diyan sa Php
22:181414
22:20mo gamot po ha gamot gamot at
22:26saka walang wala na pong tira sabi mo
22:30bigas kanina h na po ha h na po hindi na
22:35kayo magas muna gamot na lang
22:39[Musika]
22:42lahat
22:44144 para sa dalawang oras na pagpapasan
22:47sa
22:50bundok ilang tableta kaya ang mabibili
22:53ng kakarampot na salaping ito
23:14[Musika]
23:20gaano man kaliit ang kanyang kinita na
23:23puno ng pag-asa ang dalaga
23:25[Musika]
23:30masaya siyang naglakad ng mahigit isang
23:32oras patungo sa pinakamalapit na
23:36[Musika]
23:43butika Pero nang marating na namin ang
23:46bilihan ng gamot ano pong kakasya
23:53dito dalawa lang po
23:56nito tapos ang
24:01kun
24:04yung dalawang piraso lang ng antibiotics
24:07ang nabili ni Dina sa kanyang pera yung
24:10nanay po ma'am niya ano lagi pong
24:12sinasabi ni Dina sa akin Madam bilhan
24:14niyo naman po ng gamot ah kung ano po
24:17ma'am Yung ibibigay ni Dina na bahayan
24:19nung gamot yun po binibili ko sa bayan
24:21tapos Binibigay ko po kay Dina kaya ang
24:24ginagawa Ma'am namin minsan ah ' ba po
24:26lagi namang kamote at saging kinak nila
24:29ginagawa po niya tumutulong po siya sa
24:30amin ni Madam kel pinagluluto niya po
24:33kami ng kanin Tapos naghuhugas po ma'am
24:35siya ng pinggan ginagawa naman po namin
24:37ni Madam Cel binibigyan po namin ng
24:39bigas sardinas para lamang po may maiuwi
24:42din po siya sa
24:44[Musika]
24:47[Palakpakan]
24:50kanila para sa gurong nagmamalasakit
24:53hindi maikakahon sa silid aralan ang
24:56tawang ng tungul
24:58[Musika]
25:01ha w tasa wala kaang
25:04[Musika]
25:13tasa Kamakailan sinabihan ng Department
25:16of Education si Teacher Annie na tapos
25:18na ang kanyang sakripisyo sa sityo
25:25Labo na-upgrade ang kanyang posisyon at
25:28at maaari na siyang magturo sa kapatagan
25:30sa mas maganda at mas maayos na
25:33eskwelahan pwede na raw niyang iwan ang
25:36mga Mangyan Yung amin pong cooperating
25:39principal ng banso District inopera na
25:42po kami na mag bumaba ni Ma'am Kristel
25:44sa Villa pag-asa Elementary
25:47School Gusto ko na po dito kaya lang po
25:50ah nandon talaga tayo sa realidad ng
25:52buhay na tumatanda ka ang layo-layo ng
25:55nilalakad
25:57[Musika]
26:00pero hindi Tinanggap ni teacher Annie
26:02ang bagong Alo at Pinili niyang manatili
26:05sa liblib na sityo ng mga
26:08Mangyan dati nung nagpa assign ka as a
26:11public school teacher ang iniisip mo
26:13pera sweldo para sa sarili Yes ma'am
26:18pero ngayon Binibigyan ka na ng mas
26:22comfortable na na buhay ayaw mo pa rin
26:27kasi nga po ma'am
26:34din
26:35ak sana Maam yung may iwan ako na after
26:39after 10 years may Legacy akong maiwan
26:41sa mga bata na yan yung mga Tinuruan ko
26:43ito yung natutunan nila sa akin
26:46[Musika]
27:03[Musika]
27:19si Teacher Annie ay hindi Isang
27:22doktor hindi siya Milyonaryo o
27:24makapangyarihang lider ng gobyerno
27:28pero may kapangyarihan ang kanyang
27:31inspirasyon Marinig ng malakas ang boses
27:34ni wend may dalang pag-asa ang kanyang
27:36mga salita tingnan natin at
27:41pakiramdaman ang panahon
27:45kaibigan mahirap man sa salap mayaman
27:49siya sa malasakit
27:51sa
27:55eskwelahan panon
27:58maaraw maaraw ang
28:00panahon maaraw maaraw ang
28:05panahon Ako po si Kara David at ito po
28:08ang eyewitness
28:09[Musika]
28:17[Palakpakan]
28:20[Musika]
28:21[Palakpakan]
28:22[Musika]
28:46[Musika]
28:50aan tat
28:54[Musika]
28:55[Palakpakan]
28:56[Musika]
28:59[Palakpakan]
29:00[Musika]
29:03[Palakpakan]
29:05Maraming salamat sa pagtutok ninyo sa
29:07eyewitness mga kapuso Anong masasabi
29:09ninyo sa dokumentaryong ito i-comment
29:12niyo na yan tapos mag-subscribe na rin
29:14kayo sa GMA public Affairs YouTube
29:16channel