Full transcript
0:00sa pag-alay ng buhay ni dror Jose Rizal
0:03para sa kalayaan ng kanyang bansang
0:05sinilangan tila kung tatu siya'y isang
0:10Diyos bagamat pumanaw na ang kanyang mga
0:14akda at pinagdaanan ay buhay na buhay pa
0:17rin sa isipan ng bawat
0:20Pilipino kahit wala tayong alam sa ano
0:24ano man sa buhay ni Rizal ay
0:26ah mahalaga pa rin yung mga
0:32akya ngunit may isang kwento na pilit
0:35dinudungisan ang kanyang iniwang marka
0:37sa
0:39kasaysayan binawi ni Rizal ang lahat ng
0:42kanyang mga sinabi laban sa kastila na
0:44ngayon ay kwest sa kanyang pagiging
0:47isang
0:49bayani PR gim ng mga Kastila ginawa lang
0:53nila yon para mapreserve yung image nila
0:56hindi lang sa Filipino k sa Espanya rin
1:00pede kong sasabihin na bayani Siya pa
1:01rin pero hindi siya national hero hindi
1:05naman sinabi na Tin niung nationalistic
1:07ideas ang mahalaga naman
1:11nationalism Magandang gabi Ako naman
1:13Arnold Clavio ang mga tanong ng kahapon
1:16sis sa atin ngayon dito sa case unclosed
1:19[Musika]
1:39sa pagputok ng bukang liwayway n ika ng
1:41Disyembre
1:441896 tinahak ni Dr Jose Rizal ang
1:47kanyang huling destinasyon patungong
1:49Bagong Bayan
1:52[Musika]
2:10Abe
2:12prepara
2:20[Musika]
2:28we para sa ilang mga historian naging
2:31kritikal ang gabi bago bitayin si
2:34rizal di umano'y binawi ng ating
2:37pambansang bayani ang kanyang mga sinabi
2:39at isinulat laban sa simbahang Katoliko
2:42ginawa raw niya ang deklarasyong ito
2:44para maayos ang anumang eskandalong
2:46ibinunga nito at para mapatawad siya ng
2:52Diyos 6 ng umaga noong December 29
2:561896 binasa ni Captain Rafael Dominguez
3:00ang notice of execution laban kay Dr
3:03Jose
3:05Rizal kamatayan ang naging hatol sa
3:08ating pambasang bayani dahil sa mga
3:09kasong rebelyon sedisyon at iligal na
3:16asosasyon isang oras matapos marinig ang
3:19nakatakdang pagbitay sa kanya inilipat
3:22si rizal sa Prison
3:25Chapel hiniling daw niyang gabayan siya
3:27ng kanyang mga dating guro sa Ateneo sa
3:29kanyang mga huling
3:31sandali sa salaysay ni father Vicente
3:33balaguer sa Murcia Spain noong August 8
3:371917 na nailimbag sa ilang history books
3:40kinuwento niyang pagsapi ng 10:00 ng
3:43umaga dumating siya sa Prison Chapel
3:45kasama si Father Jose Villa Clara sa
3:49ayaw at gusto mo mapupunta ka sa
3:51impyerno
3:53dahil sa labas na
3:55simbahan wala kang kaligtasan doon pero
3:59Padre
4:00kung sasakan ako sa lahat ng sasabihin
4:02niyo sa akin at pipirma ako sa lahat ng
4:05Yayain niyo sa akin Ikaw ak magiging
4:07totoo sa akin sarili Tama Ka at ayaw
4:11namin mangyari yon Mabuti pa Magpahinga
4:14ka muna pag-isipan mo ang pinag-usapan
4:17natin ang puso ng tao ay nasa kamay ng
4:22Diyos Takot na takot at Galit na galit
4:24na yung simbahan sa kanya I can assume
4:28na
4:31mayong mga verbal and physical threats o
4:36ginawa sa kanya para siyang gumawa non
4:41kumbaga sa sa ano
4:45under para para bumaliktad siya at para
4:49magamit y against the
4:53Revolution para naman kayor restituto
4:56Ramos nagtuturo ng subject sa college of
4:59the Holy Spirit nag-iwan ng marka sa
5:01puso ni Rizal ang mga payo ni father
5:04balager pero hindi raw ito naging madali
5:07sa umpisa on the morning of December 29
5:10up to the early afternoon He was still
5:13adamant He still did not want to retract
5:16from masonry at this point that
5:18archbishop nozaleda order all the
5:20religious communities to pray for the
5:22conversion
5:25of yes or no at that point no d nagsabi
5:29si na I'll pray for the gift of fai
5:33father 12 ng tanghali sinulat ni rizel
5:36ang kanyang kahulihulihang tula ang
5:39Ultimo adyos o ang huling
5:42paalam isinalin ito sa Filipino ng ama
5:45ng Katipunan na si Andres
5:48[Musika]
5:50Bonifacio pinipintuho kong bayan ay
5:52paalam lupang iniirog ng sikat ng
5:56arawang mahalaga sa dagat silangan
5:59kalwalhatian sa ami'y pumanaw ako'y
6:02patutungo sa walang busabos walang
6:06umiinis at berdugong hayop pananalik
6:09dooy Di nakasasalot si bathala lamang
6:13dooy haring
6:14[Musika]
6:16lubos matapos
6:19ito dumating ang ina ni dror Jose rizan
6:21na si donia Teodora alonso
6:26[Musika]
6:30tawad
6:36[Musika]
6:41[Palakpakan]
6:49mo decara in esta
6:53[Musika]
6:55religion pagpatak ng 10 ng gabi binasa
6:59umano ni bandang formula ret ni arish
7:04Bernardino
7:07noal evening saka Bumalik si Father
7:11bager willing na si
7:13mag pala ng formula approved archbishop
7:18no for to copy and
7:24sign aoko father the style is different
7:27from mine
7:28[Musika]
7:31isang mas maikling formula raw ang
7:32muling binasa ni father
7:35balager ito kay father superior ng
7:38jesuit mission sa
7:41Pilipinas Mas nagustuhan da ito ni Rizal
7:44pero hiniling baguhin ang ilang
7:49bahag
7:58father which handwriting expert said
8:01handwriting talaga sangon si professor
8:04Danilo Aragon na isinulat ni Rizal ang
8:07nilalaman ng retraction dahil desperado
8:09na umano itong ikasal sa kasintahang si
8:12Josephine bracken ang gusto ni Rizal ang
8:15deal nila doon sa prile noon ay ah
8:20kaliwaan tayo you produce a marriage
8:23certificate I will produce the Uh
8:27retraction palitan tayo kaliwan tingin
8:30ko talaga sinad ni ran na Hindi pirmahan
8:35yon Just in case na hindi nga sila
8:38tutupad sa usapan hindi rin
8:43magamit pero ayon sa salaysay ni father
8:46balaguer pinirmahan daw ito ni Rizal at
8:49ng dalawang saksing sina Juan del fresno
8:51na siyang Chief ng mga guiang nagbantay
8:54kay Rizal at ni Eloy moure na adjutant
8:58ng plaza
9:02bagay na hindi pinaniniwalaan ang isa sa
9:04mga apo ni Dr Jose Rizal na si Barbara
9:07Gonzalez Bakit siya magra kapraso na
9:11lang panahon Papatayin na siya para ano
9:14kung gagawin niya yon Deal Sige
9:17pipirmahan ko yan at gagawin ko yan Hwag
9:20ninyo akong papatay
9:22Bukas ba y ang deal kung Puma pipah ni
9:28Rizal at kinabukasan palalayain siya o e
9:32pinapatay
9:34[Musika]
9:40nila 6 ng umaga Nong December 30 1896
9:44dumating ang isa sa mga kapatid ni Dr
9:46Jose
9:48Rizal kasama raw nito ang kasintahan ni
9:51Rizal na si Josephine
9:57Bren J
10:00Tinatanggap mo si Jose bilang kabiyak ng
10:02iyong
10:03dibdib Opo ay kay father balager siya
10:07mismo ang nagkasal sa dalawa bago
10:09harapin ni Rizal ang kanyang
10:11[Musika]
10:14kamatayan nag-iwan siya ng libro Para
10:16kay Josephine ang sinulat niya to my
10:19wife Josephine i think yun ang Ibig
10:22niyang sabihin kasi ginawa naman yangang
10:23asawa si Josephine eh nagsama sila wala
10:27lang bendisyon ng pari kasi nag-apply
10:30naman si rizal for ng marriage license
10:33eh sa Dapitan nung gusto niyang
10:35pakasalan si
10:37Josephine tinanggihan nila Bakit kung
10:41kailan siya mamamatay tsaka siya
10:43magpapakasal there was no marriage Bak
10:47lang nga hindi pa tumupad sa usapan guma
10:50na si riz ng ano ng retraction hindi pa
10:53nagtupad sa usapan kumbaga sa ransom
10:55money binigay na hindi pa rin binigay
10:58yung
10:59na na
11:04tao
11:05[Musika]
11:11prepar sa pagpanaw ni Dr Jose Rizal tila
11:15kasama niyang nalibing sa hukay ang
11:17katanungan kung nagbalik nga ba siya sa
11:20simbahan at kung may implikasyon nga ba
11:23ito sa kanyang pagiging
11:25[Musika]
11:27makabayan dapat bata bata pa lang daw si
11:30Dr Jose Rizal hinubog na siya ng kanyang
11:32inang si Donya Teodora alonso sa
11:35katolisismo sa katunayan sa munang edad
11:38ng lima ay marunong na raw siyang
11:40magbasa ng Spanish family Bible na
11:42istorya Sagrada pa upbringing ng mga
11:45bata nung panahong iyon talagang
11:48namamalo ag ag hindi ka nato magdasal ng
11:50maayos n nasa kalamba pa siya napaka
11:53devot Matindi raw ang debosyon niya kaya
11:56minsan ang tawag sa kanya non e si
11:58hermano ose
12:00mas nali ng paraw ang pagiging katoliko
12:01ni Rizal na mag-aral ito sa Ateneo
12:04Municipal de Manila Noong
12:061872 dito siya hinubog ng mga pareng
12:08swita para maging mahusay na estudyante
12:12matapos ang pag-aaral sa Ateneo noong
12:14187 7 pumasok si rizal sa Unibersidad ng
12:18Santo Tomas na nasa ilalim ng mga pareng
12:22dominicano umalis si rizal pumunta ng
12:24Spain nung nung ano nung may ah 1882
12:29bago siya sumakay sa barco nagsimba pa
12:30nga siya sa Santo Domingo Church ng mga
12:33dominicans then nasa Intramuros pa no
12:36kaya hal kanyang religiosity nagsimula
12:40magbago ang pananaw ni Rizal tungkol sa
12:42relihiyon na mag-aral siya sa
12:44Unibersidad Central de Madrid noong
12:471882 dito raw siya namulat sa age of
12:51enlightenment kasi nasakop ng France ang
12:54Spain ng panahon ni Napoleon e nilagay
12:56pa nga ni Napoleon sarili niang kapatid
12:57na hari si Joseph Bon part after He was
13:00overthrow no Uh a series of liberal
13:03governments took over in Spain mga
13:05liberal na dominated na mga anticlerical
13:09and masons they tried to Uh secularized
13:13Special Education kaya by the time
13:14brazal entered the central University in
13:171882 Ano na Matindi naung yung ning
13:22epekto ng proseso secularization yan
13:25kaya ito naman si razal batang-bata P
13:27only 21 no
13:29parang hindi rin sianda ng kanyang
13:32Catholic background Catholic
13:35Education naman daw pw
13:40nios pan
13:45sahan he
13:47a
13:50angis Yes accept
13:59accept that God creates Pero Pagkatapos
14:02niyang lumikha hindi na siya makikialam
14:04sa tao Hwag ka o o bahala na ang tao ang
14:08impluwensyang ito ay mababakas daw sa
14:10kanyang dalawang nobelang Nol metanghere
14:12at El filbusterismo halimbawa si
14:15Pilosopo potasio nagtatalumpati hinggil
14:18sa doktrina ng purgatoryo at saka yung
14:23kalakaran ng pagbibigay ng mga
14:26indulhensya pagbebenta ng mga
14:28indulhensya no ng simbahan So may
14:31mahabang seksyon talaga diyan isang
14:33chapter nagpaliwanag si philosopo tasio
14:36kung bakit hindi makatuwiran ito at
14:39nagiging ugat ng pangaapi at pangabuso
14:42sa mga nananampalataya So In other words
14:45sinasabi niya ito yung ugat ng
14:47corruption sa Catholic Church Hindi raw
14:51naglaon Naging miembro rin daw si Dr
14:53Jose Rizal ng mga masonic organization
14:56isang sikretong grupo sa Europa na na
14:59may kaisipang laban sa simbahan sa
15:01Espanya yan isang porma ng organisasyon
15:05nung mga indibidwal na nagtataguyod sa
15:10enlightenment at lumalaban sa simbahang
15:13Katoliko in particular kaya marami sa
15:17mga
15:19propagandista na nagpunta doon
15:22ay naging members ng mga masonic
15:27lodges ang kanyang pagiging Mason at ang
15:30mga sinulat niya laman sa simbahan ang
15:34sinasabing tinalikuran ni Rizal nang
15:36umani pinirmahan niya ang retraction
15:38document noong gabi bago niya hinarap
15:41ang
15:42[Musika]
15:48kamatayan sa kanyang aklat na hose Rizal
15:51his martyrdom
15:54inisa-isa ni Jose Maria Hernandez sa mga
15:56bahagi ng huling oras ni Dr Jose riz
15:59na magpapatunay umano sa kanyang
16:04retraction kung hindi raw nagret ang
16:07ating pambansang bayani at nanatiling
16:10isang Mason hanggang sa
16:13huli Bakit si hinatid ng dalawang pari
16:16papuntang Bagong Bayan Nong araw ng
16:19pagbitay sa
16:21kanya ang paghalik din daw ni riz sa
16:24Cruz bago siya Barilin ay karaniwang
16:27ginagawa ng mga katoliko bago sila
16:29mamatay yung the possibility of death I
16:33have precipitated Syempre wala na siyang
16:36magagawa do sa death sentence kaya nga
16:38Ilang oras na Tatamaan na siya ng mga
16:39bala wala wala ng bawian yon si rizal
16:44may dirang sa Diyos nagdadasal siya sa
16:47Diyos naniniwala siya sa Diyos Hwag na
16:49nilang takutin hindi nila hindi siya
16:51natakot doon at saka kung sinabi niya Ah
16:54ganon natatakot ako Hwag na ninyo akong
16:56papatay Ayoko pumunta sa impyerno
16:57tinigil ba titigilan ba nila yung
17:00execution hindi hindi babarilin pa rin
17:05nila dito sa loob ng Paco Cemetery
17:08sinasabing inilibing si Dr Jose Rizal
17:11matapos siyang Barilin sa Bagong Bayan
17:13ang tanong ng ilang kritiko kung
17:16talagang binawi nga ni Rizal ang mga
17:18isinulat niya laban sa simbahan Bakit
17:21isinikreto ang pagdala ng bangkay niya
17:23rito At bakit walang idinaos na Misa
17:27para sa kanyang bangkay
17:32sa mismong araw ng pagkamatay ni Dr Jose
17:34Rizal lumabas umano ang kopya ng kanyang
17:37retraction sa mga pahayagang lavos
17:39Espanola at diaro de
17:45Manila tingin ko doon ah PR gimick ng
17:50mga Kastila sa tingin ko ang nangyari
17:53doon the execution si rizal pabaril nila
17:58hindi nila
17:59na hindi nila nakita na ang effect n sa
18:03mga tao Grabe pagkapatay nila k Rizal
18:06naize nila nak Diyos ko magrebelde yata
18:09itong buong Pilipinas kailangan meron
18:11tayong gawin ginawa lang nila yon para
18:14mapreserve yung image nila hindi lang sa
18:16Filipino kund sa Espanya
18:19rin i don't think kung pinublish man
18:22more either merely informative or at
18:25most the church
18:27was cing an example for pastoral
18:32reasons bumangon din ang katanungan kung
18:34nasaan nga ba ang orihinal na dokumento
18:37ng
18:38retraction at kung bakit hindi binagyan
18:40ng kopya ang mismong pamilya ni Dr Jose
18:45Rizal sa kanyang notarized statement sa
18:48Murcia Spain noong August 8 1917 is
18:52iniwala ni father balager na bago ilabas
18:54si rizal sa Fort Santiago noong December
18:5730 1896
18:59dinala umano niya ang kopya ng
19:00retraction nito sa Ateneo at ibinigay
19:03kay father pi p noong araw na ion
19:06dinalaw ni father p ang kopya kay
19:08archbishop nozaleda hanggang sa maipag
19:12ang kopya sa kanyang sekretaryang si
19:14reverent Tomas Gonzalez Fe Alam
19:18mo I doubt that I think the original
19:21retraction that they created was a fake
19:24Anyway they just tried to duplicate his
19:27signature and all that
19:30ayon sa aklat ni antonio m Molina tila
19:33naglahong Parang bula ang sinasabing
19:35orihinal na
19:36dokumento Makalipas ang 3 na taon
19:40nadiskubre raw ng archivist na si Father
19:43Manuel Garcia ang umanoy orihinal na
19:46dokumento ng retraction noong May 18
19:511935 pero n ikumpara ang bersyong
19:54natagpuan ni father Garcia May ilang
19:57pagkakaiba raw ito sa bersyon ni father
19:59balager ilan lang sa mga ito ay ang
20:02salitang Mi kwalidad na nasa orihinal na
20:05kopya
20:07samantalang kalidad ang nasa kopya ng m
20:11Hesu ang salitang katolika matapos ang
20:15unang iglesya ay wala rin sa kopya ni
20:17father
20:18balager may misma rin daw sa ikatlong
20:22iglesya sa kopya ni father balager
20:25samantalang wala ang salitang ito sa
20:27orihinal
20:29and there were so many versions that
20:31came out you don't know Which one is
20:33there is any na totoo fake ginawa nila
20:39the Catholic Church then um wanted to
20:43save face kasi masisira angon nila sa
20:48Pilipinas sa kabila ng mga kaliwat
20:50kanang
20:51kontrobersya hindi simbahan
20:57isah kasi lalong-lalo na kami na ng
21:02panahon na ito we have no doubt
21:04whatsoever wala kaming kaduda-duda na
21:08bago namatay si Dr Jose Rizal siya ay
21:12kumalag no o yung katawag nating nagret
21:16siya sa kanyang pagiging free
21:20Mason magkakasalungat man ang paniniwala
21:23ng simbahan at ilang kritiko kung peke
21:25nga ba O totoo ang retraction ni Dr
21:28Rizal isang tanong daw ang Mas
21:30mahalagang masagot may implikasyon nga
21:33ba ito sa kanyang pagiging pambansang
21:38bayani sa susunod na buwan ika is at 13
21:41taong anibersaryo na ng pagkamatay ni Dr
21:44Rose
21:45Rizal pero hanggang ngayon a buhay pa
21:48rin ang Debate tungkol sa umanoy
21:49retraction ni Rizal Sa tingin ko mali pa
21:52rin yung ginawa niya
21:54dahil sinacrifice niya yung possible
21:58[Musika]
22:01negative effect sa
22:03Revolution bawas Y sa kanyang paging
22:07class A Hero siya ning CL
22:11b k sasin na bay siya hindi
22:17National hindi ito sapat para kin ang
22:20kanyang pagiging pambansang bayani Hindi
22:23naman National ideas ang M Nam national
22:29May sarili ng buhay yung mga akda niya
22:32mga sinulat niya ganyan naman ang lahat
22:35ng mga
22:36akda may buhay ito hiwalay sa intensyon
22:40buhay at ginagawa nung
22:44sumulat batikusin Ang umanoy Pagbabalik
22:47ni riz sa simbahan isang mahalagang aral
22:50daw ang dapat iwan nito sa mga Pilipino
22:53ang mahalaga nito Ay ano yung talagang
22:56mabig parao at aring pagdating ng
22:59kamatayan ah nakatutulong ito para
23:03talagang matimbang natin kung alin yung
23:07talagang ating
23:09panghahawakan
23:11at sa Halimbawa nga ni Dr Jose Rizal
23:15makikita natin na para sa kanya Ay
23:17Naging higit na matimbang Yung kanyang
23:20pagiging
23:24kata sa kabilang banda naninindigan ng
23:27apo ni Dr riz na si Barbara Gonzalez na
23:30malayo sa katotohanan ng sinasabing
23:32pagbawi ni Rizal sa kanyang mga isinulat
23:35laban sa
23:37simbahan I think Rizal was a great man
23:40talagang dalubhasang
23:42Filipino he stood up for being Filipino
23:45dito sa Pilipinas at sa Europa you know
23:49and He made a name for filipinos
23:52there so I think he deserves to be the
23:56national hero
23:59[Musika]
24:00magkak ng opinon tung sa umano
24:03retraction
24:06Rizal na alalahanin bilang isang
24:08dakilang bayan nagmulat sa kamalayan ng
24:11m
24:12Pilipino isang bayaning nagmahal sa
24:14bayan hang sa
24:17kamatayan Hanggang sa sus hes Ako naman
24:20Arnold ang mga tanong ng
24:24kahapon unos
24:28m
24:30[Musika]