Full transcript
0:00Məncə bu günkü mövzumuz elə xoşbəxt ola
0:03bilməmək mövzusunun davamı kimi gəlir.
0:06Özündən qaçmaq.
0:08O da onun bir qoldudur. Amma bilmirəm
0:10indi ustadlar deyəcəklər. Özündən qaçmaq
0:14əslində nədən qaçmaqdır? Vicdandanmı?
0:17Keçmişdənmi? Qorxulardanmı?
0:19Yoxsa həqiqi kimliyimizdən qaçırıq?
0:22>> Əvvəl salamlayıram hamınızı,
0:23izləyicilərimizi də. Bəli, düşündüyüm
0:27qədər bunların hamısı ola bilər.
0:29fərqli-fərqli insanlarda.
0:32Amma yekunda
0:35daha çox dayandığım nöqtələrdən biri
0:36insan məsuliyyətdən qaçmaq istəyir.
0:40Məsuliyyəti boynuna götürmək istəmir və
0:43qorxur ki, özüyə üzləşsə, özünün tikdiyi
0:47o bina, qurduğu, inşa elədiyi o həyat
0:50binası dağılacaq. Və onu təzədən tikmək,
0:52qurmaq, yaratmaq onun gözündə dağ
0:54kimidir. Ona görə özüyə üzləşmək
0:57istəmir. Özüyə oturmaq istəmir, özüyə
0:59söhbət eləmək istəmir. Elə nə var odur,
1:02qoy qalsın, olduğu kimi qalsın. Amma
1:06düşünsə ki, ola bilər ki, mən burda bir
1:09dönüş eləsəm,
1:11Platonun belə bir sözü varidi, ilk addım
1:13yolun yarısıdır. Bəlkə də bu addımımla
1:16mən həyatımı dəyişə bilərəm. Fərqli
1:19addım ata bilər. Mən yekun deyəcəyim
1:22nöqtə bundan ibarətdir ki, insan
1:24məsuliyyət hissindən qaçır. Adətən
1:27istəmir nəsə məsuliyyəti götürsün. Hətta
1:30dinimizdə bir anlayış var. Yəni ki,
1:32eşitmisiz. Təvəkkül anlayışı. Belə bir
1:35termin keçirdi. Allaha təvəkkül.
1:39Ərəb qrammatikasının araşdırmaçıları,
1:41nərəb dər qrammatikasını bilənlər bilir.
1:43Bir ərəb dilində təvəkkil kəliməsi var.
1:45Bir təvəkkül kəlməsi var. İndi fərqi
1:47nədir bilirsiz? Təvəkkil kimisə
1:49yükləməkdir. Təvvkül yükü götürməkdir.
1:52Yükü götürüb ona sığınmaqdır.
1:55Allaha deyirsən ki, özün həll elə. Mən
1:56yatdım. Dinimizdə təvəkkül anlayışı var.
1:59Məsuliyyət, öhdəlik, öhdələnmək anlayışı
2:02var. Necə götürəcəksən? Allaha
2:04arxalanacaqsan. Zəifə yox, güclüyə
2:07arxalanacaqsan. Axı özümə arxalansam,
2:10özümün gücü məhdud. Bir qədər, bir yerə
2:13qədər. Amma mən mütləq bir qüdrətə
2:16sığınıram. Belimi dayıram və başa
2:18düşürəm ki, mənim arxamda belə bir
2:20qüdrətli varlıq var və boynuma düşəni də
2:22eləyirəm. Elə mənə deyir, get qabağa,
2:24narahat olma. Təvəkkül anlayışına get
2:26qabağa narahat olma. Nəinki mən oturum,
2:29sən get. Baxın Qurani Kərimdə ayədir.
2:32Allahın rəsulu deyir ki, qalxın ayağa
2:34cihad eləyək. Deyir inuna qayidun. Biz
2:37oturmuşuq, gedin özünüz vuruşun.
2:39Peyğəmbərə deyirlər, yəni bunların
2:41təvəkkül anlayışı da bu idi ki, biz
2:43oturaq, siz həll eləyin, biz hazırın
2:44nazirik. Gələk ax amma tohidi, dünya
2:47görüşü budur. Zəhmət, səy, səy anlayışı
2:50var. Maksimum gücünü ortaya qoydan, nə
2:52bacarırsan onu eləyəcəksən. Və bunun
2:55kənarında, bunun fonunda, bunun
2:57haşiəsində, bunun yanında bəli, insan
2:59neyniyir? Allaha sığınır. Allaha
3:00qüdrətin, Allahın qüdrətinə inanır.
3:02Əlbəttə, bunları da eləyəndə yenə də
3:04Allahın qüdrətinə inanır. Hər yerdə
3:06Allah var. əvvəlində də, ortasında da
3:07axıldı.
3:08>> Bizim özümüzdə nə var ki, biz ondan
3:10qaçırıq?
3:12Birinci içimizdə bizim keçmişimiz var.
3:15Keçmişdə
3:17qazandığımız yaralar, etdiyimiz səhvlərə
3:20görə günahkarlıq hissi.
3:23Kimisə bağışlaya bilmirik. Kimsə bizi
3:25bağışlaya bilmir. İçimizdə nə var?
3:28Komplekslərimiz var. İçimizdə
3:30qorxularımız var. İçimizdə özümüzü
3:33natamam hiss edirik. Belə bir hisslər
3:36var. Bəzən kimsə bizi əzib sındırıb. O
3:39yara kimi qalıb içimizdə. O var.
3:43Sonra içimizdə nə var? İçimizdə bizi
3:45düşündürən suallar var. Mən kiməm? Mən
3:49nə üçün yaranmışam? Mən hara doğru
3:51gedirəm? Mən hazırda istədiyim
3:55yerdəyəmmi?
3:57Bu yola nə niyyətlə başladım? Hara gəlib
4:00çıxdım? Bu yol ümumiyyətlə bir 30 il, 50
4:02ildir bu yolu gedirəm. düzümü getmişəm
4:06və olmaq istədiyim, cəmiyyətə təqdim
4:09etdiyim mənlə hazırda, yəni içimə
4:12baxsam, orda olan mən arasında nə qədər
4:15fərq var? Bəzən cəmiyyətə özümü o qədər
4:18belə gözəl formada təqdim eləyirəm ki,
4:20ancaq öz içimə qayıtsam, özümlə
4:23üzləşsəm, mən baxıb görürəm ki, yəni
4:25reallıq bu qədər də deyil də. Mən
4:28əslində o idealdan çox uzaqdayam. Bunlar
4:31hamısı bizim içimizdə ola bilər və
4:34içimizdə olduğuna görə bu şeylər bizi
4:37məcbur eləyir ki, mən bu mövzulara
4:39toxunmayım. Mən özümlə tək tək başına
4:42qalmayım. Bu sualları mən açmayım. Çünki
4:44bunlar məni ağrıdır və məni yandırır.
4:47Ona görə insan özündən qaçır. İndi
4:49birində azdır, birində çoxdur. Ancaq
4:51hamının içində
4:54bax bu dediklərimdən nəsə var. Hardasa
4:56əli yanıb, hardasa bu yandırıb.
4:59O ağrılarla üzləşməmək üçün, o ağrını
5:02yenidən yaşamamaq üçün mən özümdən
5:04qaçıram.
5:06Bir məşhur psixoloq var Yalom. O deyir
5:10ki, ümumiyyətlə insanın həyatda özündən
5:12qaçmağını biz dörd dənə qorxunun
5:15üzərində qura bilərik. Yəni bax bütün
5:18özümdən qaçış var ha. Onların əsasında
5:21sən niyə bu, niyə bu, bu, bu bu nəyin
5:23üzərində durub? Yavaş-yavaş xırdalasan
5:26dörd dənə deyir sütunun üzərində
5:27duracaq. deyir onlardan birincisi
5:30azadlıqdır.
5:32İnsan azadlıqdan qorxur, azadlıqdan
5:35narahatdır, azad olmaq istəmir. Bu
5:37əslində paradoksal fikirdir. Hə, dünya
5:39bu dəqiqə necə düşünür? Modern cəmiyyət
5:41bu cür düşünür ki, insan azadlıq
5:43aşiqidir. Hamı azad olmaq istəyir. Ancaq
5:47psixologiyanın, məxüsusən də
5:49ekzistensial psixologiya var. Onun
5:51ortalığı qoyduğu tezis budur ki, insan
5:53azad olmaq istəmir. Mən nə qədər şüurlu
5:56olaraq azadlıqdan dəm vursam da, azad
5:58olmağın gözəlliyindən danışsam da, ali
6:01hədəf qoysam da, mən şüuraltı olaraq mən
6:03azad olmaqdan qorxuram. Erik Fromun da
6:06bu barədə bir kitabı var. Escape from
6:09freedom. Azadlıqdan qaçış. Orda nə
6:12deyir? Deyir ki, keçmiş insan hansı ki,
6:15azad deyildi. Ya kiminsə əsarətində idi,
6:19ya qul idi, ya cəmiyyətin güclü basqısı
6:21var idi. Onlar daha xoşbəxt idilər.
6:24Ancaq müasir cəmiyyətin üzərindən biz
6:26buxovları qaldırmışıq və insanın
6:28psixoloji problemləri daha da artıb.
6:30Yəni insan təbiət olaraq hansısa güclü
6:33bir qüvvəyə söykənməlidir.
6:35Kiminsə kölgəsi altında durmalıdır. Yəni
6:37o kölgədən çıxmaqdan insan qorxur.
6:40Kainatda bütün bu sistemi qabağına
6:43alacaq gücün olmadığını sən öz içində
6:46anlayırsan. Nə qədər desən ki, ən böyük
6:49dəyər azadlıqdır
6:51içində sən başa düşürsən ki, yox belə
6:52deyil. Din necə izah eləyir? Sizin qeyd
6:55elədiyiniz kimi deyir ki, təvəkkül elə
6:58bütün yarad, bütün bu kainatın maliki
7:01olan bir ilahi qüvvəyə. Deməli, din bu
7:05azadlıqdan qaçış mövzusunu bu cür həll
7:08eləyir. O əvvəldən qəbul eləyir ki, sən
7:11azad ola bilməzsən, çünki sən bir bəndə
7:13olaraq yaranmısan. Sən böyük bir səbəbin
7:16nəticəsisən. Nəticə heç vaxt səbəbin
7:18yerini tuta bilməz. Arxavı söykə. o ali
7:22metafizik qüdrətə məsələni bu cür həll
7:24eləyir. Ancaq bunun alternativi
7:28qeyri-dini sektorda sən hansısa bir
7:31formada bir yanaşmalar var ancaq onlar
7:33da yenə də o problemi həll eləmir. Irvin
7:35Yalov deyir ki, birinci insanın qaçdığı
7:38və narahat olduğu azadlıqdır. O
7:41azadlıqdan qorxur. Deyir ikinci nədir?
7:44İkinci deyir existential isolation və
7:47yaxud da loneliness. Tənhalıq,
7:50ekzistensial tənhalıq, psixoloji
7:52tənhalıq deyil ha. Siz mənim yanımda
7:54varsız, nə bilim, evə gedirəm, ailəm
7:56var, kollektiv var. Sən psixoloji tənha
7:59özünü hiss eləmirsən. Ancaq sən hamının
8:01içində olanda da içindən bir dənə bir
8:03səs gəlir ki, sən sən tənhasan.
8:06Öz həqiqət etibarı ilə sən tənhasan. Bir
8:10bu. Üçüncü deyir mənasızlıq.
8:14İnsan
8:15məna axtarışındadır.
8:17Ya o mənanı tapır, ya tapmır. Tapmasa
8:19bütün ömrü boyu əziyyət çəkir.
8:21Mənasızlıqdan insan qaçır. Bir işi
8:23görəndə də arxasında məna görmək
8:25istəyir. Mən niyə yaşayıram? Mən
8:26ümumiyyətlə bu qədər əzab vəziyyəti niyə
8:29səbr eləyirəm? Bu verilişə ümumiyyətlə
8:30niyə gəlmişəm? Nə mənası var? Bax bu
8:32qədər saatlarla hazırlaşırsan, çıxış
8:34eledyirsən? Bunun mənası nədir? Məna
8:36tapmasa deyir insan ciddi bir psixoloji
8:40problemin altına girir. Və dördüncü
8:42deyir ölüm. İnsan şüuraltı olaraq nə
8:46qədər desə, nə qədər gülsə, nə qədər
8:49əylənsə də
8:51beynin bir hissəsində bir dənə siqnal
8:53var ki, sən öləcəksən. Bunlar sonu
8:55bitəcək. Bu veriliş bitəcək, bu həyat
8:57bitəcək, sənin cavanlığın əlindən
8:59çıxacaq. Hər şeyin bir nə olacaq? Bir
9:01qara bir səhvə sənin üçün başlayacaq.
9:04Elvin Yalım deyir ki, hələlik ki deyir,
9:07indi öz fəlsəfəsi ilə deyir ki, bunu
9:09yəni insanlıq tam ilə çözə bilməyib.
9:12Düzdür, indi bir Quranın yanaşması da
9:15var. Bu dörd sistemi Quran da irəli
9:17sürür və hər birinə izah eləyir. Birinci
9:19deyir sən tək deyilsən. Həmişə sənin
9:22arxanda
9:24böyük bir dənə bir sistem var ki, o
9:25sənin etdiyin yaxşılıqların əvəzini
9:27verəcək. Yaxşılığı da itmir. Ölüm də
9:30deyir son deyil. Ölüm məsələsini də
9:32burda həll eləyir. Mənasızlığı da həll
9:35eləyir. Sən mənasız və sistemdən qorxu
9:38bir varlıq deyilsən. Sən yamaq deyilsən
9:40də.
9:41Ona görə bu dörd dənə psixologiyanın
9:43irəli sürdüyü
9:45bizim narahatçılığımızı din gəlir bu cür
9:47həll eləyir. İndi psixologiyada da bir
9:49özünə uyğun bir yanaşmalar var da. Ancaq
9:53ən dəqiq yanaşma yəni bir metafizik və
9:56ilahi yanaşmadır da. Bu problemi sən o
9:59kontekstdə ələ almasan heç cür bunlara
10:02bir sənin belə deyim ağrını söndürəcək
10:05bir cavab sən buna verə bilməzsən.
10:08Əminəm ki, izləyicilər məni
10:10dəstəkləyəcək. Bu suala görə hər
10:11ikinizdən üzr istəyirəm.
10:15İki uğurlu model
10:18psixologiyada və ədəbiyyatımızda Rövşən
10:20bəy modeli, teologiyada və fəlsəfədə
10:24Hacı Ramid modeli.
10:28Və insanlar bu uğurun pərdə-arxasını
10:30görmürlər.
10:32Çünki biz baxanda sizi görürük ki, nə
10:34yaxşı uğurlu, nə yaxşı bunları bilir və
10:36yaxud Rövşən bəy nə yaxşı bunları bilir.
10:37Siz özünüzdən nə vaxtsa qaçmısız?
10:40>> Sizdən başlayam məndən.
10:43Sizdən başlayaq.
10:44>> Belə deyim, özümdən qaçmamışam
10:47heç vaxt. Özümlə söhbət eləmişəm.
10:51Hərdən biraz
10:51>> ba təcrübənizi bölüşün ki, bax necə olur
10:54bu?
10:55>> Əsərçən özümü uğurlu bir insan kimi
10:57bilirəm, amma siz deyirsiz inşallah tək
10:59elə dediyiniz kimi olaq. Amma həmişə
11:02belə olmuşam ki, oturmuşam, düşünmüşəm,
11:06araşdırmışam, fikirləşmişəm
11:09nöqsanlar haqqında, boşluqlar haqqında.
11:14Yəni bunu düşünməkdən qorxmamışam.
11:18Və
11:19bilirsiz adamın yolu deyir düz olanda
11:23yolda məsələn çalaçuxur da olsa,
11:26çətinliklər də olsa bilirəm yol düzdür
11:28də. Yəni düz istiqamətdə. Düşmüşəmsə
11:30çıxacağıq da bir gün. Yəni belə deyil
11:32ki, bu aləmin sahibi var, yiyəsi var.
11:34Həmişə belə baxmışam
11:36və o bir qüdrətin
11:39olduğunu belə deyək də görmüş, hiss
11:42eləmişəm. Nəinki bilmişəm. Görmüşəm ki,
11:45hadisələrdə necə insanı əlindən tutur,
11:48çətinliklərdə necə insana kömək eləyir.
11:50İndi o kömək lazım deyil. göydən səs
11:52gəlsin. Bəzi vaxtlar bir dənə uşaq bir
11:54söz deyir. Bəzi vaxtlar yoldan keçən bir
11:56insanın bir baxışı sənə kifayət eləyir.
11:59Bəzi vaxtlar hadisələrin belə deyək də
12:02biri digərin arxası nizamlanması adamı
12:05bütün belə deyək də daha da bağlayır
12:08Allaha və hiss eledyirsən ki, tənha
12:10deyilsən. Mən icazə versizsə bir evdə
12:13idim bir neçə gün bundan öncə. Məni evə
12:15çağırıblar. Ev belə sadə bir evdir. Belə
12:19çox imkanlı ev deyil. kasıb bir ailəd
12:21amma
12:23mənlə ruhən belə de imkanlı ailə çəkər
12:26mən onlar mənə çağırıblar deyirlər bu
12:27evimizin hadisəsi necə olub onu mənə
12:29danışırlar özü deyir ki özü ziyalı
12:31insandır
12:33bu adam özü ziyalı insandır da
12:36belə deyək mənə deyir ki biz deyir
12:38oturmuşdum evdə xanımım da oturmuşdu
12:41deyir anam da oturmuşdu bağışlayın deyir
12:43ki mən evdə kirayə qalırdım özüdə deyir
12:47qayıtdım ki mən ev alacam
12:50Özü yəndiyimiz sıradan bir adam da deyil
12:52də. Savadlı yəni doğurdan da sözü deyən
12:55adamdır bu öz sahəsində. Deyir güldülər
12:58hamısı. Deyir mən deyir qarşımda qəndabı
13:00var idi. Götürdüm belə qoydum belə.
13:02Dedim bunu gördünüz? Dedilər hə bu necə
13:05asand idi mənə burdan bura qoymaq.
13:06Allaha da mənə bu evi vermək asandı.
13:09Nəsə sağollaşdıq. Sabahsı günü üzr
13:11istəyirəm həyat yoldaşımdan yol gedəndə
13:13dedim ki, evin şərtlərindir.
13:16Dedi ki, qayıtdı ki, necə bəs də bu yəni
13:19əl çəkmədim bu söhbəti. Yox yox ev
13:22istəmirsiz, mən ev verirəm. Şərtləridir
13:24de o mənə şərtlər saydı. Doqquz dənə
13:26şərt mağazaya yaxın olsun, dükana,
13:30bağçaya yaxın olsun, məktəbə yaxın
13:32olsun, dayanacağa yaxın olsun, həyət evi
13:34olsun, həyatda filan doqquz dənə şərt.
13:37Mən sağollaşdım, axtarışa başladım.
13:40Deyir axtarışa başladım. Gəldim bir dənə
13:43yerdə mən olacağım həmin evdə deyir o
13:45evdə oturmuşam. Özü də göstərdilər mə
13:47deyir bax buranı tapdım. Girəndə baxdım
13:49gördüm vəziyyəti xarabdır. İstəmədim
13:52istəmədim. Dedim bağışlayınız vaxtınızı
13:54aldım evsinə. Dedim o xoşuma gəlmədi.
13:57Dedim yox. Sən bu yerdə bu məntəqədə
13:59belə ev tapa bilmərsən. Dedim niyə elə
14:01deyirsiz? Dedi bir məktəbə yaxındır, iki
14:04bağçaya yaxındır, üç dayanacağa
14:05yaxındır. Özü mənə də göstərirlər. Belə
14:07dey bax görürsən mə kitab burda
14:09dayanacaq.
14:10Özü də danışa-danışa ailə də görürəm
14:12halı dəyişib. Mənəvi halları belə
14:14vəziyyət başqa ara idi da. Dedi bax
14:17inanın Allaha deyir bu saysa mənim
14:18gözlərimdən deyir yaş töküldü və daha
14:20doqquz şərtin hamısını saydılar
14:23və mən də baxdım elə doqquz şərtin
14:24hamısı var.
14:27Dedim mən aldım deyirəm bəs be? Dedi
14:29pulum yoxdur da. Gözlə belə olar
14:32yəni o biraz vaxt fərqli deyib. Bu nə
14:34deməkdir? Yəni siz gəlmisiz mən bu qədər
14:36danışıram. Siz deyirsiz yoxdur. Narahat
14:37olma da. Çünki bildim ki, artıq bu
14:39nişanələr, hamısı işarələr. Allah deyir,
14:41sən o bağlı qapına qaç, qapını mən
14:44açacam.
14:46Sən səfa ilə mərbə arasında get elə,
14:48zəmzəmi mən qaynatacam. Sən işin zəmzəm
14:51qaynatmaq deyil ki, sənin işin get
14:52eləməkdir. Və nə baş verdi? Elə deyir,
14:55elə çox yaxın müddətdə Allah elə şəkildə
14:58izzətim olmaqla, qorunmaqla pulu da
15:01yetirdi. Müxtəlif yerlərdən aldım. Və o
15:03gün o evdə mən qonaq idim şəxsən.
15:06Bax belə həyatda belə dostların heç
15:08hadisəni.
15:09>> Bu bayaqkiı təvəkkül söhbətinin çox
15:11gözəl təcrübəsi idi.
15:14>> Özümdən qaçmışammı? Bəli, qaçdığım
15:17vaxtlar olub.
15:20Sonradan anlamışam ki, özümdən qaçıram.
15:23Özümdən niyə qaçmışam? Adətən o vaxt
15:25qaçmışam ki, bilmişəm ki,
15:28məsələn, bu addımı atsam böyük bir
15:31məsuliyyət var və onda öz qorxularımla
15:34üzləşməli olacam. çətinliklərim olacaq,
15:37stresim daha çox olacaq. Və yaxud da
15:40bəzən olub ki, o işi sən öz gücündən
15:42artıq görmüsən. Ancaq o işi görmək
15:44lazımdır. Hansısa təhsillə bağlı, uğurla
15:47bağlı, fəaliyyətinlə bağlı. Orda özünə
15:50bir bəhanələr gətirirsən ki, məsələn
15:52bunu guya ki sən bu səbəbə görə yox,
15:55başqa bir səbəbə görə eləyirsən. Belə
15:57hallarda olub və müəyyən bir vaxtdan
16:01sonra anlamışam ki, yox sən əslində bu
16:03səbəb düzgün bir səbəb deyil də. Orda
16:06qaçmağın səbəbi odur ki, ola bilsin
16:08sənin hansısa bir
16:10məsələn bir içində olan narahatçılı
16:13narahatçılığı o fəaliyyət daha da
16:15artıracaq. Və yaxud da ki, bəzən elə bir
16:18iş təklifi eləyirlər. Sən hardasa çıxış
16:22eləmək və yaxud da böyük bir xaricdə
16:23tədbir sən bilirsən ki, bir üç-dörd ay
16:26səni ciddi stres altında saxlayacaq. Sən
16:28deyirsən ki, yox, işim çoxdur və yaxud
16:30hansı başqa şeylər gətirirsən. Ancaq
16:32biraz dərinə gedəndə baxırsan ki, yox
16:34da, o uğurlu bir təklifdir. Sadəcə
16:37olaraq üç-dörd aylıq o stres sənin üçün
16:38o qədər çox gəlir ki, sən buna bir
16:41bəraət özünə qazandırırsan. Belə bir
16:43hallar olub. Mən onda necə eləyirəm?
16:47Birinci özümə etiraf. Yəni mən etiraf
16:50eləyəndə, yəni özümə deyirəm ki, yəni
16:52dürüst ol da. Ola bilsin ki, sən o işi
16:55eləməyəcəksən. Və yaxud da ki, burda ola
16:57bilsin ki, səhvsən. Bir dənə özünü
16:59etiraf elə ki, sən doğurdan da burda
17:01səhvsən və yaxud da bu işi nəyə görə
17:02eləyirsən? Etiraf eləyəndə bütün o
17:05maska, bütün o bəzənmək hamısı dağılır
17:09və ən azı özündən dürüst olursan. Ona
17:11görə mənim məsələn bu mövzularda həll
17:15yolum birinci etirafdır. Özümlə
17:17otururam, danışıram.
17:19o mövzunu özümə təhlil eləyirəm. Başqa
17:22tərəflərdən baxıram. Məsələn, bu iş
17:25nə qədər uğurludur və yaxud faydalıdır
17:27yoxsa yox. Bütün bunlardan sonra
17:29məsələni məlum eləyirəm ki, doğurdan da
17:31burda vəziyyət doğurdan
17:35özündən qaçmaqdır yoxsa doğurdan reallıq
17:38bununla bağlıdır. Özündən qaçan adamlar
17:40görürəmmi
17:42saysız hesabsızdır. Saysız hesabsız.
17:46Tanıdıqlarım var. çox yaxşı tanıdıqlarım
17:49var və onların da görürəm ki, ən böyük
17:51problemi özündən qaçmaq. Adam ciddi
17:54problem içərisindədir, ancaq problemi
17:56görmür və deyir ki, yox, mənə ağıl
17:58öyrətməyin. Mən hər şeyi bilirəm, mən
18:01düz yoldayam, bu yolun sonu əla olacaq.
18:05Ancaq özü özüə dürüst olsa başa düşər
18:08ki, səhvdir və etiraf da eləmir. Ona
18:10görə özüylə üzləşmək mənə görə uğurun
18:14birinci addımıdır özünlə üzləşmək.
18:17qaçdığını etiraf eləmək ki, mən qaçıram,
18:20mən səhv edirəm, bəzəmədən, onu don
18:23geydirmədən etiraf eləmək çox ağır bir
18:26şeydir. Ancaq müəyyən bir vaxtdan sonra
18:28bu vərdişə çevrilir. Yəni sənin üçün
18:30asanlaşır etiraf eləmək və özündən
18:33qaçdığını ən azı bilmək. Ola bilər ki,
18:36insan özünü tanımaqdan qorxur
18:39və düşünür ki, ümumiyyətlə
18:42mən yaxşı insan deyiləm deyə özündən
18:44qaçır.
18:45>> Mən deməzdim insan özünü tanımaqdan
18:48qorxur. Belə deyərdim tanıyacağı özdən
18:51qorxur
18:52ki,
18:53>> əla
18:54>> kim çıxacağı görəsən ortaya?
18:57Çün təxəyyülündə, xəyal aləmində bir öz
19:00portreti var. Qorxur birdən bu ona
19:02bənzəməz, birdən bu olmaz. narahatdır.
19:05Bəlkə də belədir ki, insanda, bunun da
19:08bir təməl duyğu ilə əlaqəsi var. İnsanda
19:12iki dənə mühüm təməl duyğu var. Onlardan
19:14biri kamilliyə olan şövqdür. Təkamilə,
19:17kamala olan şövq, eşq. Bir də nöqsandan
19:20qaçış hissi, nöqsandan qurtuluş hissi.
19:24Əslən normaldır bu təmələ uyğunsa. Allah
19:26bizdə bunu qərar verib ki, biz azlarla
19:29razılaşmayaq.
19:30nöqsan varsa aradan qaldır. Amma təəssüf
19:33ki, insan
19:35səhv istiqamət verir. Qorxur ki,
19:37nöqsanını bilər. Ona görə özü haqqında
19:40düşünmür. Özünü qoyur kənara, kənarda
19:42gəzməyə başlayır. Amma yox, niyə
19:45özümüzdən qaçaq ki? Niyə özümüzlə
19:47oturaq, o nöqsanlarımıza qulaq asaq və
19:50onları aradan qaldıraq. Mən düşündüyüm
19:53qədər belə
19:55>> bir burda bir sual mənim beynimə gəldi
19:57və bu sualla da mən tez-tez
19:59qarşılaşıram. Ümumiyyətlə deyirlər ki,
20:00bax bir insan özündən qaçırsa, tamam
20:02özündən qaçmaq səhvdir. Bu insan etdiyi
20:05səhvi anlayır yoxsa yox? Yəni bu adam
20:08bilir ki, yəni başına quma salmış o dəvə
20:11quşu. Bu anlayır ki, səhv edir yoxsa
20:14yox. Sən özündən qaçırsansa, içində olan
20:16problemləri görmürsən, ətrafında olanlar
20:18ol söz deyim. Bilirsiz deyəcəm ki, siz
20:20davam eləyəsiz də. Bəzi vaxtlar qorxur
20:24ki,
20:26düşünsəm anlayacam müşküllərimi,
20:29problemlərimi, nöqsanlarımı istəmir ora
20:32keçid eləsin. Bax onu istəyirdim bir
20:34dənə toxunasız. Elə özünüz də toxunubun
20:35mən də fikri söyləyərdim. Burda çünki
20:38burda bir çox halda deyirlər ki, bu adam
20:41düzdür qaçır, ancaq bunun üzərində
20:44məsuliyyət yoxdur. Bu öz səhvini üzləşsə
20:47anlayar. Ancaq indi özüə üzləşməyib ki,
20:50öz içini qazmayıb da bu adam. Ona görə
20:52içində olan səhvlərini, qüsurlarını
20:54görmür. Ona görə bunun həm cəmiyyət
20:56qarşısında üzrü var, həm vicdanı
20:58qarşısında, həm də yaradanın qarşısında
21:00da üzr var. Yəni bilmədiyi şeyə görə bu
21:02məsuliyyət altına girmir axı. Sabahları
21:04hansısa bir məhkəmədə, istər dünya
21:06məhkəməsi olsun, istər ilahi məhkəmə
21:08deyəsi bunun sözü var. Bu deyəcək ki,
21:10mən bilmirdim. Hə, qaçırdım, özümü
21:14aldadırdım. Ancaq mən inanırdım ki, bu
21:16yol düzdür. Həmişə burda mənim verdiyim
21:20cavab dəyişməz qalır da. Mən deyirəm ki,
21:22mümkün deyil ki, bir insan etdiyi işin
21:27səhv və yaxud da düz olduğunu anlamasın.
21:29O yüzə anlayır.
21:32Əgər anlamasa, həqiqətən bu anlamır.
21:35Onun üzrə ola bilər. Ancaq mümkün deyil
21:37ki, insan anlamasın. Qurani Kərimdə
21:39maraqlı bir ayə var. deyir ki, bələ
21:44bəs deyir insan
21:48özünü çox gözəl, yaxşı tanıyır. Bəsir,
21:51bəsirət deməkdir. Bəsirət adi bilmək
21:53deyil də. Bu belə mükəmməl bilmək. Pərdə
21:58arxasını gözəl şəkildə bilmək deyir
22:00insan, bu qiyamə surəsindədir. Söhbət
22:03qiyamətdən gedir. Əslində bir növ
22:05>> Quran bunu demək istəyir. Məsələn,
22:07qiyamətə bir qrup insanları gətirdik.
22:09Bunlar deyir ki, bizə Quran gəlib
22:11çıxmamışdı. Mən bu söhbətləri
22:13eşitməmişdim və yaxud da yaşayıram
22:15Afrikada hansısa bir dağın başında bu
22:17həqiqətlərdən çox uzağam. Bu insanların
22:20aqibəti nə olacaq? Və yaxud özündən
22:21qaçanlar. Ayə deyir ki, biz onlar üçün
22:24kitab qoymayacağıq. Biz deməyəcəyik ki,
22:26bu peyğəmbəri tanıyırdın yoxsa yox. Biz
22:29onlar üçün hakim özünü qərar verəcəyik.
22:32Və ayədə deyir ki, bu insan özünə, öz
22:34nəfsinə, öz içində gedənləri çox gözəl
22:37bilir. İkinci ayə, bu dəhşətli bir
22:40ayədir. Deyir, nə qədər üzr gətirsə
22:44belə, məazirə gəlir. Deyir, nə qədər üzr
22:47gətirsə belə, nə qədər bəhanə gətirsə
22:50belə, işinə don geydirsə belə, öz içində
22:53baş verənləri mükəmməl şəkildə bilir. 14
22:57əsr əvvəl nazil olmuş bu ayə. Bu insan
23:00psixologiyasının belə ən ciddi
23:02fundamentini ortaya qoyur ki, insan
23:04özündə olanları çox gözəl bilir. Yaxşı,
23:07bu insan öz içində olanları bilirsə, bu
23:11problemlərdən də bu adam qaçırsa, deməli
23:13qaçmaya da bilər. Yəni qaçmaq
23:16məcburiyyətdən deyil. Çox vaxt adamlar
23:18düşünür ki, bu qaçır. Başqa yolu yoxdur
23:21bu adamın. Travma insanı məcbur eləyir
23:24ki, bu qaçsın, bu bu addımı atsın, bu
23:27qədər aqresiv olsun, bu qədər kobud
23:29olsun, bu qədər ailəsində şiddət tətbiq
23:32eləsin. Çünki bu özü də şiddət görüb.
23:34Xülasə qaçmağı biz daha çox nə cür
23:37bilirik? Üzr kimi. Və bu adam da o
23:41içində olan və ondan qaçdığı şeyləri
23:44bizim belə bir şüar kimi deyir ki, bax
23:47mən öz kefimdən qaçmıram ki, sən bununla
23:50da sən bütün deyəcəyin arqumentləri
23:53susdurmaq istəyir. Ancaq bu yanaşma onu
23:55göstərir ki, yox qaçmaq seçimdir.
23:59qaçmaya da bilər, üzləşə də bilər,
24:01içində olan problemi həll eləyə də
24:04bilər. Bəziləri üzləşməni seçirlər,
24:07bəziləri qaçmağı. Bəs insan özünü
24:10aldatmağa nə vaxt başlayır və insan
24:12ümumiyyətlə özünə yalan danışdığını necə
24:14başa düşə bilər?
24:17Əslində
24:19insan özünü aldada bilərmi görəsən?
24:24Yoza bilər, bəhanələr gətirə bilər,
24:29süni, belə deyək də sözlərlə özünü
24:33aldada bilər bu mənada. Amma yekunda
24:35həqiqətdə də bilir ki, nə var, nə yox.
24:39Bir az öncə deyildi ki, mayə. Mən özümü
24:42aldada bilmərəm. Mən belə deyək də
24:45kimisə aldada bilərəm.
24:47>> Bəli.
24:48>> Və kimlərsə yalan danışa bilərəm. Amma
24:50Allahı aldada bilmərəm və özümü də
24:52aldada bilmərəm. Mən özüm bilirəm mən
24:54kiməm.
24:56Adam hərdən görürsüz bir nəfər bir
24:59nəfərlə söhbət eləyir. O haqq olduğu
25:02təqdirdə onu səhv çıxardır. Düzdür, orda
25:05bir yalançı bir dənə sevinc gəlir.
25:08Bacardım da. Amma axşam yatağına deyir,
25:09çox insafsızsan, çox insafsızsan.
25:12Olmadı. Yəni insan özünü aldatmır. Hə,
25:18bəlkə də özünü yuxuya vurur. Aldanmış
25:21kimi görsənmək istəyir. Bəlkə də onu
25:22xoşdur elə yaşamaq, yalanlar içində
25:25yaşamaq istəyir. Çün yalanların içində
25:27qurduğu həyatı qurub artıq. Çün
25:30həqiqətlər içərisində aləm qurmaq
25:32çətindir. Orda zəhmət var, səy var,
25:36həddlər var. Taptalamamalısan,
25:39keçməməlisən sərhədlərə. Amma yalanların
25:41içində qurursan həyatını. Özün istədiyi
25:43kimi. Yaxşı iki-üç nəfər tapır adam
25:45özünə. Sən yaxşısan, sən əhsən, səndən
25:48yoxdur. Çünki onlara da bu lazımdır.
25:50Çünki bunun pulu ona lazımdır. Bu başqa
25:52yerə sərf eləyəndə ona imkan vermir.
25:55Sənin qalıb bu camaatın işi. Amma özünə
25:57xərclətdirir. Belə bir dənə çevrə qurur.
25:59Yalanlar içində həyat qurur. Amma bu
26:02yalanların ömrü azdır. Aləm həqiqət
26:05aləmidir. Allahtala quranda buyurur ki,
26:08bu aləmin hər daşını həqiqətlə qurmuşam.
26:12Bilhaqq. Yəni bilirsiz bir dönəm aldada
26:15bilərsən, elə bilərsən aldatmısan. Bir
26:17dənə kobudlu misalı bəlkə də üzr
26:19haqqlığı edirəm insanın
26:22bir tutaq ki, orqanizmin sağlamı olanda,
26:25bir qidanı qəbul elə, o qida vaxtı
26:27keçmiş olanda sonradan insan onu
26:29neyniyir, qaytarır. Niyə? Çünki orqanizm
26:32sağlamdır da. Bir dönəm ola bilər e
26:35batil yol tapsın haqların içinə, amma o
26:38haqlar onu atacaq bayıra.
26:41rədd
26:42>> deyəcək bura sənin yerin deyil. Bura
26:44həqiqət yeridir. Belə
26:48>> insan ümumiyyətlə mən inanıram ki, yəni
26:51insan nə qədər qaçsa da, bir gün
26:52üzləşəcək,
26:54bir gün öz siması üzə çıxacaq
26:58>> və bu üzləşəndə insan ciddi bir travma
27:00yaşayacaq. Yəni özü barəsində yüksək
27:02fikirdədir. Bir gün həqiqəti kimsə onun
27:05üzünə deyəcək
27:07və yaxud da ki, özündən yüksək səviyyədə
27:09bir fikirləri var. hardasa həyatın elə
27:12bir yerinə gəlib çıxacaq ki, orda özünün
27:15həqiqi kimliyi faş olacaq. Onda insan
27:17travma yaşayır. Çünki illərlə qaçdığı
27:20bir həqiqətlə üzləşmə insanı daha çox
27:22yandırır. Nəinki özümlə oturum elə
27:25problem yaranmamışdan üzləşib. Bu daha
27:27rahatdır. Bir nəfər
27:31imam Sadiqlə şam yeməyi eləyir. Birdən
27:34söhbət düşür insan içində olan
27:36xislətindən, insanın həqiqətlə
27:39üzləşməsindən. Yəni indiki kimi o
27:40dövrlərdə də bu suallar ümumiyyətlə
27:42aktual olub. Həmişə bu suallar
27:44aktualdır. Eramızdan əvvəl filosofların
27:46sözlərinə də baxsaq, onlar da insan
27:48həqiqətinin üzləşməsindən, bu
27:50mövzulardan danışıblar. İmam qayıdır
27:53deyir ki, deyir əgər sən
27:56özün-özün nə cür olduğunu bilirsənsə,
27:59insanların sənin barəndə daha yaxşı
28:01fikirdə olmağın, bunun sənə nə rahatlığı
28:04ola bilər, nə xoşluğu ola bilər? Sən
28:06bilirsən ki, sən özün bu cür deyilsən
28:08də. Sən öz şəxsiyyətinin hansı yerdə
28:11olduğunu bilirsən. İnsanlar səni
28:12şəxsiyyətli tanıyırlar. Bunun sən nə
28:15xeyri var? Sonra qayıdır ona belə bir
28:18söz deyir. Deyir ki, əgər sən öz içində
28:21olan xisləti gizlətsən, bunu da
28:23insanlara gözəl şəkildə təqdim eləsən,
28:26bir gün gələcək ki, içində olan o pis
28:28xlət üzə çıxacaq. Nə qədər onu örtbasdır
28:32eləsən də belə, o xlət,
28:35o niyyət, o əxlaqın, o təbiətin, o bir
28:40gün o pis əxlaqın üzə çıxacaq. deyir,
28:43əgər sənin içində olan o xislətin, gözəl
28:44niyyətin gözəl olsa, sən onu nə qədər
28:47zəncirləsən də belə, yenə də bir gün
28:50gələcək içində olan o gözəl xislət üzə
28:52çıxacaq. Və deyir, fərqi yoxdur. İçində
28:54pis xislət var, pis niyyət var və yaxud
28:57da ki, yaxşı bir təbiətin var. Hər bir
28:59halda o üzə çıxacaq. Deyir onu
29:02zəncirləmək qeyri mümkündür və bir zaman
29:05o faş olacaq. Sənin iki yolun var.
29:09Birinci dəfəşu kimi başını gömürsən,
29:12gözləyirsən. O xüsusiyyətin haçansa
29:15kimlərsə tərəfindən sənin üzünə vurulsun
29:17və yaxud da sən hardasa ciddi bir
29:19şəkildə travma yaşayasan. Ya da ki,
29:21indidən sən özünü düzəldəsən. Bu özü də
29:24ciddi bir məsələdir.
29:26Bir hədis də yadıma düşdü. Bir nəfər
29:30imam Sadiqdən soruşur. Deyir ki, bəzi
29:33adamlar var ki, bunlara oruc tutmaq
29:35olmaz. Adam xəstədir, bunlara oruc
29:37tutmaq olmaz. Nə vaxt bunun üzərindən
29:39üzrü qalxır? Belə bir şeylər var axı.
29:41İndi hansısa bir işi görəndə xəstəyəm,
29:44başım ağrıyır və yaxud da ki, bir dosta
29:46kömək lazımdır, işim çoxdur. Bu cür belə
29:48bir bəhanələr olur da. Düz işdir görmək
29:50lazımdır. Bəhanə gətirirsən. Deyir ki,
29:52bir adam da xəstədir. İndi bu meyar
29:55nədir? Bu nə vaxt bilir ki, bu sağalıb
29:57artıq oruc tuta bilər? İmam qayıdır
30:00deyir ki, meyar
30:02onun öz içindədir. Yalnız özüdür. Sonra
30:05bu ayəni gətirir ki, insan özünə bəsirət
30:08sahibidir. Öz içində nə olduğunu bilir.
30:10Yəni o özünü əgər aldıb, hamını aldatmaq
30:12istəsə, o üzr onun üzərinə heç vaxt
30:15götürülməyəcək. Adam bir kəlmə deyir ki,
30:17xəstəyəm, bitdi.
30:18>> Ona görə
30:19>> o özü bilir də. Deyir ona görə o meyar
30:21onun özüdür də. O şəxsin özüdür. O özü
30:24bilir ki, bu nə vaxt doğrudan sağaldı,
30:26nə vaxt sağalmadı. Ola bilər ki, adam
30:29sağlamdır, özünü xəstə kimi göstərir.
30:31>> Gəlin bunun adını vicdan qoyaq. Və
30:34ümumiyyətlə vicdan insanın içindəki
30:36Allahın səsi kimi qəbul edilə bilərmi?
30:39Yoxsa vicdanın psixoloji bir izahı var?
30:43>> Qəşəng sualdır. Həqiqətən bu dəfəki
30:45suallar elə hamısı bir-birindən
30:46möhtəşərdir.
30:47>> Suallar elə olurə. Keçən dəfəki mövzular
30:49da yaxşı idiə. Bu
30:51>> onun davamı kimi gəlir. Sanki o
30:53xoşbəxtlik mövzusunun davamı kimi
30:54gedirik. Vicdan Allahın səfiridir. Belə
30:58deyirlər.
31:00İnsan adlı məmləkətdə
31:02elə bir ərşdən göndərilib ki, get orda
31:05otur. Və onun səsi var, sözü var.
31:10>> Çox ağır işi var.
31:10>> Hə, onun işi çox ağırdır. Amma burda bir
31:13dənə məqam var. Bu vicdan gələk ağıl
31:16kontrolunda olsun. Çünki bəzi vaxtlar
31:19şeytan vəsvəsəsi vicdan səsi kimi təqdim
31:21oluna bilər.
31:23Bəzi insanlar bəzi səhvlərə edir. Sonra
31:26deyir vicdanım bura gətirdi, çatdırdı
31:29məni. Məsələn,
31:31məsəl bir xanım belə deyək də bir həyat
31:33yoldaşından birinə gileylənir. Bu da
31:35ürəyi yanır, yazığı gəlir. Bu da
31:37başlayır ona xoş sözlər deməyə. O qədər
31:38xoş söz, xoş söz. Onun evi dağılır.
31:42Bir də ayırlar ki, bunlar günahların
31:43içindədirlər. Ailə də dağılıb. Sonra
31:46dedilər, sən bunu niyə elədin? Deyir ki,
31:47heç vicdanım. O vicdanın səsi deyildi.
31:52O şeytanın vəsvəsəsi idi. Adın qoydu
31:55vicdan səsi. Hətta dinimizdə, məsələn,
31:57din mütəfəkkirlərimizin yaxşı bir sözü
31:59var. Deyirdi ki, fitrət gərək şəriətin
32:02çırağı altında olsun. Hər şeydə fitrətin
32:05sözüdür demək olmaz. Bəlkə də adətdir,
32:08sən adın qoymusan fitrət. Bəlkə də
32:11kimlərinsə adət ənənəsidir. Qoyublar
32:14gediblər. Hamı eləyirsən fitrətdir. Yox
32:16elə deyil. Bu bu məsələnin bir tərəfidir
32:18və ciddi tərəfidir. Və Qurani Kərimdə
32:20əgər işsə bunun adı nəfsül ləvvamə
32:22gedir. Bir adı məsələn vicdanın
32:25buyururlar danlayan nəfs and içir özü də
32:28Allah ona. And olsun ona deyir. Yəni
32:30içimizdə bir varlıq var ki, sanki Allah
32:33ona and içir. Yəni onu qoruyun. Sanki
32:35istəyirsiz o müqəddəsdir. Onu
32:36neynəməyin. Ehtiyyatlı olun da. Yəni o
32:39müqəddəslərin ehtiramını saxlamaq
32:41lazımdır.
32:42>> Vicdan psixologiyaya görə bu ictimai
32:44normadır və bu vicdan cəmiyyətin təsiri
32:47ilə formalaşır. Ona görə məsələn şərq
32:50mühitində olan insanın vicdanı qərb
32:52mühitində olan insanın vicdanından
32:54fərqlidir. Böyülərə hörmət. Bu qaydanı
32:57pozdunur, vicdanı sızlayır. Qəlbdəki
33:00insanın vicdanı sızlayır. Yoxsa islam
33:01toyudur. Dünya görüşündə insanın sanki o
33:04çipində təməl məlumatlar var. Fitrət
33:09yəni budur. Mən sonradan əldə
33:11eləməmişəm. Onlarla yoğrulmuşam. Onlarla
33:14doğulmuşam. Onlarla bu dünyaya gəlmişəm.
33:18Vicdan yəni bu. Fitrət yəni bu. Nəinki
33:21mənim anam, atam mühit. Bəli. Ananın,
33:23atanın mühitün təsiri var. istiqamət
33:26verir. O zəifləyə bilər, güclənə bilər.
33:28Amma ortaq nöqtə olaraq, ortaq cəhət
33:31olaraq hamımız içimizdə zülmə nifrətimiz
33:33var. Hamımız ədaləti sevirik. Başa
33:36düşürsüz? Bəzi məlumatlar var bunlar.
33:39Sonradan gəlib məktəbdə öyrənməmişik,
33:41onunə doğulmuşuq. Özümüzə olan tanışlıq.
33:44Bunun kökü bizdə var. Uşağa arxadan nəsə
33:47satırsan, çönür baxır, bilir ki,
33:49təsadüfən nəsə düşə bilməz səbəb
33:51olmalıdır. Misal deyirəm, insan bunlar
33:52haqqında düşünməyə dəyər. Mən müasir
33:54psixologiyanın istəyirəm deyim ki,
33:56məsələn Freyd Super Eqo adlı başlığının
33:59altında bu mövzunu açıb. O da gətirir
34:01ailə ilə, cəmiyyətlə əlaqələndirir,
34:03mühitlə. Yəni bəli, insanın daxilində
34:06bəzi fikirlər olur, amma bu belə deyək
34:09də sonradan qazanılandır. Nəinki hələ
34:10əvvəldən insanlar olub. Belə
34:13>> vicdan ümumiyyətlə var yoxsa yoxdur. Gəl
34:16bundan danışaq. Ümumiyyətlə vicdan da
34:18nədir? Bəlkə elə vicdanla biz
34:20doğulmamışıq. Bəlkə vicdan deyilən bir
34:22insanın içində qoyulmayıb. Bu bəlkə
34:25tərbiyənin nəticəsidir.
34:27Dişimizi hər səhər fırçalayırıq da.
34:29Düzdür yeməkdən sonra
34:32bu vərdişə zidd hərəkət eləsən
34:34neyniyirsən? İçində bir narahatçılıq
34:36yaranır da. Düzdür adam var bunu orta
34:39əsrlərdə heç buna riayət eləmirdilər.
34:41Heç vicdanları da sızlanırdı.
34:43narahatçılığı da yoxdur. Və tərbiyyə
34:44cəmiyyət tərəfindən verilir, yoxsa içdən
34:47gəlir.
34:49Əgər desək ki, vicdan
34:52cəmiyyətin yetirməsidir, ictimai
34:54normadır. Bu o deməkdir ki, cəmiyyətlərə
34:57görə vicdanımız dəyişəcək və sən vicdanı
35:00hakim qərar verə bilməzsən. Sən deyə
35:02bilməzsən ki, sən vicdanın bunu necə
35:05götürdü.
35:06Ola bilsin sənin cəmiyyətində bu söz
35:08keçsin hansısa hərəkətə görə. O hərəkəti
35:11səhv çıxardasan. O vicdanı istinad
35:13eləməklə ancaq Yaponiyada sən onu eləyə
35:16bilərsən. Amerikada, Almaniyada eləyə
35:18bilərsən, Hollandiyada eləyə bilərsən.
35:21Orda vicdanı deyəcəksən. Ümumiyyətlə
35:22deyəcək vicdan nədir? Deyəcək ki, elə
35:24içim elə elə içimdən gəldi. Onun əksini
35:27eləsən deyəcək səni vicdanı necə
35:28götürdü. Bəzi onlara görə məsələn
35:31normalar var. Əxlaq normaları
35:32deyirdilər. Sən ona əks əməl eləsən
35:34deyəcəklər ümumiyyətlə sən əxlaqa zidd
35:36hərəkət elədin. Vicdanı necə götürdü?
35:38Yəni bu vicdan nədir? Gəlin bunun
35:40üzərində duraq.
35:42dini yanaşmaya görə hətta məsələn bütün
35:45psixoloqlar da bu cür düşünmürlər və
35:47məxsusən də fəlsəfi,
35:50belə deyim düşüncə tərzi olan
35:53psixoloqlar və yaxud da filosoflar,
35:55mütəfəkkirlər onların gəldiyi yekun
35:58nəticə bundan ibarətdir. İnsanın içində
36:00anadan gəlmə hans hansısa yazılar
36:04mövcuddur, hansısa hisslər mövcuddur.
36:06Buna deyirlər ariori anlayışlar. Və
36:09bəziləri deyir ki, aprori yoxdur. Yəni
36:11insan ağ vərəq kimi. David Yum deyirdi,
36:13insan ağ vərəq kimi yaranır. Atası bir
36:16söz yazır. Anası gəlir ora bir-iki kəlmə
36:19əlavə elədi, məktəbə getdi, orda
36:20kimlərsə nəsə yazdı, cəmiyyət dostları.
36:23Sonra orda nəsə bir yazılar sonradan
36:25əmələ gəlir. Bu da o yazılar əsasında
36:26başlayır düşünməyə, yaşamağa. Ancaq biz
36:29bir fəlsəfi düşüncəyə baxanda görürük
36:31ki, insan yazı ilə dünyaya gəlir.
36:33Ümumiyyətlə insan belə ağ vərəq deyil də
36:36insan. Bu belə bir şeydir.
36:37>> Bəli. Biz dünyaya gələndə bizim içimizə
36:40yazılar qoyulub.
36:42O yazılar da cəmiyyətə görə, mühitə görə
36:44dəyişmir. Məsələn, mən Afrikada olanda
36:48gedirsən tayfadır. Omo vadisi doludur
36:51belə tayfalarla çox belə
36:54şərait tərzi, müasir şərait tərzindən
36:56tamam uzaqdır. Dodaqlarına 50 mimetr
37:00diametrində halqalar qoyurlar. Qadınlar
37:02başlarını qırxır. Yəni hamı girir çaya
37:06bir yerdə çibirlər. Ham bizim
37:07mədəniyyətə zidd bir mədəniyyət tərzidir
37:10və daxmalarda bunlar yaşayırlar. Mən
37:13onlardan soruşurdum ki, ümumiyyətlə
37:14sizin qaydalar, qanunlar baxıb görürdüm
37:16ki, texnoloji olaraq qaydalar fərqlidir
37:21zahiri olaraq. Ancaq ruhu eynidir.
37:23Məsələn, başqasının malına sən göz dikə
37:26bilməzsən. Başqasının daxmasına icazəsiz
37:29sən girə bilməzsən. Başqasının daxmasını
37:31sən əlindən ala bilməzsən, qəsb eləyə
37:33bilməzsən. Bu hansı təfəkkürdən gəlir?
37:35Onların cəmiyyəti tamam fərqlidir. Ancaq
37:37o da başa düşür ki, bu əgər sənin
37:38qələmindirsə, mən onu sənin əlindən ala
37:40bilmərəm. Məsələn, başqasının xanımına
37:44yenə də bizdəki kimi də müəyyən bir belə
37:46qırmızı xəttlər var. Bütün yalan məsələn
37:49bunlar pis bilirlər. Mərdlilik deyilən
37:51bir anlayış var. Baxıb görürsən ki,
37:53bunlara cəmiyyət heç nə verməyib. Müasir
37:56cəmiyyətdən çox uzaq yaşayırlar. Ancaq
37:57bu insanların içində də bəzi düşüncələri
38:00var. Məsələn, yaradılışla bağlı
38:01düşüncələri var. Allahla bağlı
38:03düşüncələri var. Bunlar dəyişməz bir
38:05şeylərdir də. Bu hamısı bizim içimizdə
38:08olur. Vicdan məsələn budur. Vicdan
38:10Allahın səsidirmi? Bəli, Allahın
38:12səsidir. Vicdanın bir tərəfi, bir əli
38:15bizim yaxamızdadır. Bir tərəfi də o
38:18qeybi bir tərəfdədir. Və siqnallar ordan
38:20ötürülür. Biz peyğəmbər kimi vəhiy ala
38:22bilmirik. Ancaq bizim o kanalımız,
38:24mənəvi kanalımız vicdandır. Və vicdan
38:27ciddi hakimdirmi? Bəli, ciddi hakimdir.
38:30Həm dünyada, həm də ki, o birisi
38:32dünyada.
38:33>> Gündəm mövzularından
38:36sosial medya. Sosial medya bizə
38:39özümüzdən qaçmaq üçün yeni bir imkan
38:41yaradırmı? İnsan artıq özündən qaçmaq
38:44üçün sanki başqa insanların həyatını
38:47izləməyə başlayır.
38:48>> Ümumiyyətlə, biz belə başa düşdüm. Biz
38:51özümüzdən qaça bilmərik də. Yəni biz
38:53özsüz yaşaya bilmərik.
38:56O belə bir şeir olmalıdır. Gedik biz
38:59olmayan yerə. Atamoğlu az çapala.
39:04>> Sən deyən çətin tapılar. Özsüz mümkün
39:08deyil. Yəni hara getsə özlə gedəcək.
39:11Amma bu ola bilər ki, öz qafilə olaq.
39:13Hələ başqaların həyatı haqqında düşünək,
39:15araşdıraq, fikirləşək.
39:18Özümüzü unudaq. Buna məsələn dini
39:21mətnlərdə qəflət deyilir. Nisyan kəlməsi
39:24keçir. Nisyan elə insan bəzilər deyirlər
39:27ki, elə insan sözü ordan götürülüb.
39:29Unutqanlıq.
39:31Bu mümkündür. Amma Əli əleyhissalamın
39:33bir hədisini xatırlatmaq istəyirəm sizə.
39:35Deyir xoş olsun o kəslərin halına ki,
39:38başı özünə qarışıb. Başı özünə qarışıb
39:40başqalarını qoyub kənara. Yəni biraz da
39:43başımız özümüzə qarışmalıdır. Sosial
39:45şəbəkələrin faydası bəllidir biz. Yəni
39:48sosial şəbəkələrdə fəaliyyət göstəririk.
39:50Onla işimiz yoxdur. Amma ziyanlarından
39:53da biri budur ki, insanlar öz həyatına
39:55yox da başqalarının həyatını araşdırır,
39:58başqaların həyatını oxuyur, başqaların
40:00ona lazım oldu, olmadı. Və bu şəkildə də
40:03neyniyir? Özü qalır kənarda. Bu mənada
40:05sosial şəbəkələrin ziyanı var və
40:09vaxtımızı bu mənada alır. Özü də əməlli
40:13başda alır. Yəni zarafat dör məsələ.
40:15Saatlarımız gedir, günlərimiz gedir.
40:18Adam oturur fikirləşir ki, o günlərdə
40:20mən nələr eləyə bilərdim.
40:22Amma təəssüf buyurun.
40:25>> Sosial şəbəkələr qaçmaq üçün bir
40:27qapıdır. O düzdür, faydalı tərəfləri
40:30yəni kifayət qədər var siz də
40:32toxundunuz. Ancaq o özümüzdən qaçmaq
40:35üçün də rahat bir vasitədir də.
40:38Bəzən darıxmaq hissi gələndə birinci
40:41əlimizi aratırıq. Telefon atırsan ya
40:43televizor açırsan eləyirsən. Və sanki
40:47darıxmaq hissi çox pis bir şeydir. Yəni
40:50bax darıxmaq var ha. Darıxmaq.
40:53Darıxmaqdan həcz alan bir adam tapa
40:54bilərik. Ya da darıxmağı hiss eləmək
40:57üçün təkliyə çəkilən adam eşitsək nə
41:00deyərik? Dedi bunda nəsə çatmır da.
41:02anormal bir şeydir. Əgər bu hiss anormal
41:05hissdirsə, bizim içimizə ümumiyyətlə
41:07niyə qoyulub? Elə bir insan yoxdur ki,
41:09onun içində darıxmaq hissi olmasın.
41:11>> Və ümumiyyətlə darıxmaq hissini
41:12söndürmək lazımdırmı?
41:15Və ümumiyyətlə darıxmağın bizə faydası
41:18ola bilərmi? Bax bu dəqiqə trend bunun
41:21üzərindədir ki, darıxmamalısan. Beş
41:24dəqiqə belə səbr eləyib boşdura bilmirik
41:26də. O dəqiqə içimiz sıxılır və bu
41:29sıxıntını əvvəl daha belə deyim yaxşı
41:31hiss eləyirdisə bir 50 il, 100 il, 200
41:34ilin insanı bunu yaxşı hiss eləyirdi.
41:36Darıxmaq üçün fürsətləri bol-bol olurdu.
41:38İndi müasir dövr insanın darıxmağa, bir
41:41an belə darıxmağa
41:44fürsəti yoxdur. O dəqiqə əlinin altında
41:46bir dənə sehirli güzgü var. O güzgüdə
41:49dünyanın istənilən yerlərini görür.
41:51darıxmağa macal tapır. Əslində darıxmaq
41:54insanın içinə qoyulmuş ən gözəl
41:56hisslərdəndir.
41:58Və darıxmağın bizə verdiyi müsbət təsir,
42:03darıxmamağın o bloklayıcı təsirindən,
42:06qəflətə salma təsirindən qat-qat
42:08faydalıdır. Və darıxmaq hissi insanı
42:10birinci inkişaf elətdirir. Darıxmaq
42:12hissi səbəb olur sən düşünəsən.
42:15Darıxmaq hissi səbəb olur ki, sən
42:17özündən qaçmayasan, özünə qayıdasan.
42:20Darıxmaq isə səbəb olur ki, problemlərin
42:22barəsində düşünəsən mən kiməm, hara
42:24gedirəm, ətrafında kimlər var? Bunlar
42:26mənim yanımda ümumiyyətlə olmalıdırlar
42:28yoxsa yox? Mən hara baxıram? Bütün bu
42:30şeyləri sən nə vaxt düşünürsən? O vaxt
42:32ki darıxırsan. Əvvəllər insan darıxırdı.
42:35Mənim öz uşaqlıq illərim yadıma gəlir.
42:38Biz darıxırdıq, gedirdik idman zalına.
42:41Biz darıxırdıq. Mən yanımdadır yay
42:43tətillərində darıxmamaq üçün. Biz
42:46gedirdik kitabxanalara. Mən yadımdadır
42:48Morza Əlifbasını gedib öyrənmişdim. Bir
42:51məşğuliyyət yoxdur indiki kimi sosiallar
42:54ba bu cür YouTube, bu cür kanallar
42:56yoxdur. Morza Əlifbası gedib bir
42:59aktivlik beynin işləyir, fəaliyyət
43:01göstərirsən, dillər öyrənirsən. Düzdür.
43:03Deməli, darıxmaq müsbət bir şeydir.
43:05Darıxmaq qurucu bir təşviqdir. İndiki
43:08dövrdə müasir insan darıxmaq hissindən
43:11çox uzaqlaşıb, darıxa bilmir. Darıxa
43:14bilmədiyinə görə bu tənəzzülə gedir.
43:16Qəflət faciədir və sosial şəbəkələr o
43:19qəfləti yaradır. Bizim ən böyük
43:21problemimiz odur ki, həzrəti Əlinin belə
43:23bir sözü var. Deyir, "Axmaq insanı iki
43:25haldan birində görərsən. Ya ifratda, ya
43:27təfritdə. Ya bir şeyi ifrat həddən artıq
43:31çox istifadə eləyər. və heç istifadə
43:33eləməz. Orta yolu heç vaxt tuta bilməz.
43:36Deməli, sosial şəbəkələr lazımdır,
43:38texnologiya lazımdır, süni intellekt
43:40lazımdır. Ancaq orta səviyyədə həddində
43:45nə heç istifadə etməyəcən. Bu da
43:46yanlışdır. Müasir texnologiyadan geri
43:49qala bilməzsən. işi nə qədər
43:50asanlaşdırır, irəli salır. Bunlardan
43:53ifrat istifadə eləmək, hansı ki, bu da
43:55qəflətə və sənin o deqradasiya gətirib
43:58çıxardır. Bu özü də faciədir. Orta həddə
44:01müsbət bu işlərdən mütləq istifadə
44:04eləmək lazımdır.
44:05>> İndi danışacağım insanlar haqqında mən
44:07özüm həddindən artıq çox elə insan
44:08tanıyıram ki, xoşbəxt olmaqdan
44:11qorxurlar. Düşünürlər ki, hər
44:14yaxşıdırsa, mütləq şəkildə bunun
44:16arxasınca bir bəla gəlməlidir.
44:18>> Onlar xoşbəxtliyə olan baxışı yanlışdır
44:20da. Yəni o o zehniyyət düzəlsin. Onların
44:23xoşbəxtliyi olan baxışı budur ki, hər an
44:26sənə nəsə almalısan, hər an nəsə
44:27verməlidir, əlindən nəsə çıxmamalıdır.
44:29Amma dünya alver dünyasıdır da. Nəsə
44:32əlindən getməlidir ki, nəsə əlünə
44:34gəlsin. Yəni bir günün gedir, başqa gün
44:36gəlir. Adəli həyatımız da budur da. bir
44:38nəfəs gedir, o birisi nəfəs gəlir. Biz
44:39bu nəfəsi aldığımıza şükür elə biri
44:41getdi. O getməsəydi, bu da gəlməzdi ki,
44:44o həyatın sistemi belə qurulub, struktur
44:47belə qurulub. Yəni buranı Allah
44:49faniliyini hər an bizə hiss elətdirmək
44:51üçün sistemi elə qurub ki, bura
44:53bağlanmayasan da, ora üçün darıxasan.
44:55Elə özü də maraqlıdır da. Hamı var, hər
44:58var, darıxırsan. Onda nə üçün
44:59darıxırsan?
45:01Hamı yanındadır bütün əzizlərin.
45:04Hər şeydə var darıxırsan. Deməli, sən
45:06buranın övladı deyilsən də. Sən o,
45:09>> deməli, darıxdığın kimsə var, nəsə var.
45:13Məsələn, övlad üçün darıxırsansa, övlad
45:15yanındadır. Bütün sevdiyin insanlar
45:18yanındadır. Ancaq yenə də bu darıxmaq
45:20hissi var da. Suzluğun varsa, deməli o
45:23suzluğa müqabil nəsə bir var.
45:24>> Bir nəfər dedi, darıxmaq üçün
45:25darıxmışam. Dünyanın strukturu budur da.
45:28Yəni faniliyini də Allah bizə başa
45:30salmaq üçün dünyanı özətdə belə qurub
45:32ki, bura yol kimi baxasan da, məskən
45:35kimi baxmayasan, burdan keçib
45:37getməlisən. Yəni Əli əleyhissalamın bir
45:39dənə mübarək bir cümlə var. Deyir, deyir
45:43ölülərin məskunlaşdığı yerdə
45:44məskunlaşmısız.
45:46Yəni
45:48belə deyək də, qiyamətdə qəbistanlıq
45:49yoxdur.
45:51Dünyada varam.
45:53Dünya ölülərin məskunlaşdığı yerdir.
45:56İnsanın həqiqi həyatı oradır. Demirəm
45:58həyata nisbət. Dünyaya həyatına nisbət.
46:00Mən belə təbliğ heç vaxt eləməmişəm də.
46:02Biganə olaq eləyə. Yox istəyirəm deyim
46:03ki, sən bu dünyanın özündən böyüksən. O
46:06qədər bax. Ona görə Allahtəala quranda
46:09maraqlı ayə yadıma indi düşdü. Deyir
46:13mən ölümü və həyatı yaratdım.
46:17Ölümü yaratdım deyir. Deməli ölüm özü
46:19bir xilqət imiş. Yox, yaradılış imiş.
46:22Allah əvvəldən sözünü deyib. Ölüm
46:24yaradılışdır. Ölüm doğulmaqdır. Ölüm
46:27ölümü öldürməkdir. Ölüm ölümü öldürüb
46:29əbədilələşməkdir. Özü də maraqlı məqam
46:31üstünədir. Necə olmalı idi əslində ayə?
46:34Mən həyatı və ölümü yaratdım. Birinci
46:36həyat var, sonra ölüm. Allah əksinə
46:38deyir. Deyir ölümü yaratdım, sonra
46:39həyatı yaratdım. Sanki istəyirsiniz siz
46:41həyat görməmisiz e. Burda yaşayırsız elə
46:44bilirsiz həyat. Buranın adını ölüm
46:45qoyub, oranın adını həyat qoyub. O
46:47deyirsən də hər nə sən bu yaşamamısan e.
46:50Hə vallah
46:51>> Allahtala deyir sən yaşamamısan ki sən
46:54mən səni yaşamaqdan danışım, həyatdan
46:57danışım. Yəni insan başa düşməlidir ki,
47:01zatən xoşbəxtliyin meyarı bu deyil e.
47:03Əlimdə olanlar dünya ilə bağlı heç vaxt
47:07əlimdən çıxmasın. Yox, əslində sən
47:10tutmalısan həyatın nəbzini və
47:13anlamalısan ki, zatən fani olan fanidir.
47:18Amma mən bunun içində əbədi bir
47:19varlığam. Belə ki, mən heç vaxt yox
47:21olmayacam. Mən həmişə varam. Həmişə var
47:24olacam. Bunu düşünməyə deyər. Oturasan,
47:27adamı fikirləş, adamı sevindirən.
47:29Məsələn, sizi sevindirən hallardan biri
47:32nədir? Bizi sevindirən hallardan biri
47:33nədir? Adam oturur əlindən deyir ki, mən
47:35əbədiyəm. Ay Allah qurban olum Allah.
47:38Mən tükənməyəcəm ki. Bu bunun özü hətta
47:41Allah cənnətə girən insana ilk sözü
47:43mesajı nədir? Müjdəsi nədir? Xalideynə
47:46fha sən əbədisən ha. Gözün aydın olsun.
47:48Cənnətin özündən mühüm bu məsələdir. Sən
47:51əbədisən e bilirsən indi keçəri. İndi
47:54keçə bilərsən içəri. Belə
47:57>> bu yaxınlarda bir kitabım çap olunacaq.
47:5910 sərkərdə. kitabın adı onun
48:01sərkərdədir. Orda mövzulardan biri bu
48:04mövzumuzla əlaqəsi var və orda belə bir
48:09psixoloji araşdırmaya əsasən belə bir
48:11fikir irəli sürürəm ki, insan toksik
48:14münasibətlərdən xoşbəxt ola bilər.
48:17İnsan zərərli dostların çevrəsində özünü
48:19çox gözəl hiss eləyə bilər. İnsan çox
48:24çirkabın içində ola bilər və o həzz ala
48:26bilər. bataqlığın içində adam batır və
48:29özünü mükəmməl hiss eləyir. Bu ola
48:31bilər. Araşdırmalar deyir ki, narkotik
48:35vasitələrin istifadəsi zamanı insanda
48:37yaranan o həz hormonları, dopamindir,
48:41müəyyən beyin hissələrinin aktivləşməsi
48:43toksik münasibətlər zamanı da eyni
48:45yerlər
48:47aktivləşir
48:48>> və eyni həddə də dopamin ifraz olunur.
48:51Yəni bir narkotik vasitədən insan
48:53istifadə eləyəndə necə alud olursa, necə
48:55həzz alırsa, zərərli çevrədə, zərərli
48:59ailədə şiddət gördüyü şəxsdən də o həczi
49:01ala bilər. Deməli, insanın təbiətinin
49:04maraqlı olmağını göstərir də. Biz ən
49:07belə ağlaagləlməz şeylərə də audu ola
49:09bilərik. Ondan da asılılıq bizdə yarana
49:12bilər. Və o olmayanda
49:15artıq sənin elə bil ki, bir bədəninə bir
49:17qaşınma düşür və sən o
49:21həmin o toksik ünsiyyəti istəyirsən, o
49:23şiddəti istəyirsən, o bataqlığı
49:25istəyirsən, səni bataqlıqdan
49:26çıxardırlar, ancaq sən yenə də o
49:27bataqlığa istəyirsən gəlib çıxasan.
49:30Çünki orda o həzzi alırsan. Necə
49:31narkomanı sən bilsədi ki, bu uçurumdur,
49:33yenə də sən onu narkotik vasitədən
49:35uzaqlaşdıra bilmirsən ki. Eyni qaydada
49:37da görürsən adamlar var ki, o yanlış
49:40mühitdən adamı uzaqlaşdıra bilmirsən.
49:42min bəhanələrlə gedir ora. Ancaq əslində
49:45getməyinin bir dənə səbəbi var. Adam
49:46orda həzz alır və uçurma getdiyini də
49:48bilir. Bəzən ailə münasibətlərində
49:50görürsən ki, bu ailə insanın sonudur.
49:53Ancaq o ailədə sona qədər qalır və o
49:55ailə ilə bir yerdə də özünü məhv eləyir.
49:58Boşanmanın biz tərəfdarı deyilik. Ancaq
50:00bəzi yerlərdə son çarə boşanmadır. Və
50:03əgər hansısa bir bədən üzvü müalicə
50:05olunmursa, müəyyən bir yerdən sonra onu
50:07sən kəsirsən. Ona görə yəni boşanma
50:10tamlığı ilə pisdir. Bu da yanlış
50:12yanaşmadır. Boşanma tamlığı ilə
50:14yaxşıdır, bu da yanlış yanaşmadır. Orta
50:16bir xətti tutmaq lazımdır. Deməli, o
50:19zərərlər bizə yenə də həz yarada bilər.
50:22Neynəməlisən sən? O düzgün bir meyarı
50:24bilməlisən. Özündən qaçmaq da elə bunun
50:26bir formasıdır da. Sən müəyyən bir
50:29donirirsənsa, hansı ki, o zərərli
50:31çevrədir, o bataqlıqdır.
50:33>> Keçək günün ən vacib sualına.
50:36İnsan
50:38özündən qaçmağı necə dayandıra bilər?
50:41Özüyə, vicdanı ilə, Allahla və keçmişlə
50:43barışmaq üçün o atılan ilk addım açıdı.
50:48>> Qəşəng, minnətdaram.
50:51>> Özün yalnız bu bədən olmadığını anladığı
50:55təqdirdə, 70 illə məhdud olmadığını
50:58bildiyi təqdirdə,
51:00yəni bunu anladığı təqdirdə ki, zatən
51:03mən özümdən qaça bilmərəm. Hətta intihar
51:05eləyən insan niyə intihar eledir?
51:06Özündən qurtulmaq istəyir. Amma özündən
51:08yenə qurtula bilmir. Özü yenə qaldı.
51:10Bədənindən xilas oldu. Bədənin də özü
51:12deyildi. Özünün çox az hissəsi idi. O öz
51:16ruh, o həqiqət həmişə var olacaq. Bu
51:18bir. Mən düşündüyüm qədər özümüz
51:20haqqında düşünməklə ilk addımı ata
51:23bilərik. Mən kiməm?
51:26İlk sual. Niyə yaranmışam?
51:30Niyə yaranmışam
51:31>> və necə yaşamalıyam?
51:33>> Bu da üç. Bu üç sualı həll eledyən insan
51:35özündən qaçmayacaq, özünə qaçacaq.
51:38>> Mən səhvlərinə etirafla deyərdim.
51:40Birinci insan qəbul eləməlidir ki, bu
51:41qaçır. Axı qaçan adam qaçdığını bilmir.
51:45Bu fiziki qaçış deyil də. Qaçır. Özü
51:47deyir ki, qaçıram. Sən qaçma, dayan,
51:49geri dön. Bu fərariliyi sən cəbhədə hiss
51:52eləyə bilirsən də. Ancaq bu mənəvi və
51:54psixoloji qaçışdan danışırıq. Ona görə
51:56qaçan adamı sən bilmirsən. Qaçan adam
51:57özünü karyerasında çox uğurlu bilir.
52:00Ailədə özünü xoşbəxt görür. qaçan adam
52:03elə bilir ki, hamı bunu sevir. Elə bilir
52:05ki, ən mükəmməl insandır, ən gözəl
52:07insandır, ən dahi insandır. Qaçdığını
52:10sən buna necə göstərə bilərsən? Fiziki
52:12olaraq adam qaçmır. Əslində inkişaf
52:14eləyir adam. Tərəqqi arxasınca gedir.
52:17Təhsillidir. Ayq səviyyəsi yuxarıdır.
52:20Zəkalı insandır, uğurlu insandır. Qaçan
52:23insan bc deyil. Yəni belə bir
52:25kriteriyası yoxdur ki, qaçan adam
52:26boncdur, nə bilim, evsiz, eşiksizdir.
52:29Bunun evi də ola bilər, bunun mülkü də
52:31ola bilər. Bu dünyanın ən varlı, ən
52:34hörmətli insanı da ola bilər. Qaçmaq bəs
52:36nədir? Qaçmaq həqiqətdən gizlənmək,
52:39həqiqəti örtbasır eləməkdir. Özünün
52:41həqiqi şəxsiyyətinin nə vəziyyətdə
52:43olduğunu bilməməkdir.
52:45Neynəməlisən? Etiraf.
52:48Mən bunu bəzən necə hansı örnəklər
52:50verirəm? Testlərlə deyirəm ki, bir dənə
52:53bir vərəq götür.
52:55O vərəğə beş dənə ən böyük
52:59səhv xüsusiyyətini yaz, qüsurunu yaz.
53:02Beş dənə ən ciddi problemini ora yaz.
53:07Bəzən adam deyir ki, tapa bilmədim.
53:11Cavab məlumdur. Özündən qaçan adam ora
53:13tapa bilmir. Özündən qaçır ki, özündə
53:16qüsur görmür. Beş dənə deyirsən səhvini
53:19yazan adam bir dənə də fikirləşə bilmir.
53:21Narsist adamlarda heç bir zaman o beş
53:24bəndi bunlar doldura bilmirlər. Beş
53:25>> yox bir dənəni yaza bilmirlər. Özlərinə
53:28dənə test tapa bilmir. Bu bu testdən
53:31keçə bilmir.
53:33>> Ona görə çalışırsan o beş dənə bəndi
53:35doldurmağa. Sən nə qədər ki onu
53:37çalışırsan artıq özünlə yavaş-yavaş
53:39üzləşirsən. İkinci,
53:41adam heç nə tapa bilmədi. Tam əmin
53:45olduğun, düz bildiyin beş dənə
53:46xüsusiyyəti yazırsan.
53:49Onu yazırsan filan xüsusiyyət bu, bu, bu
53:52bunu yazırsan. Sonra deyirsən ki, əgər
53:54bu beş dənəni başqa birisi etsəydi, sən
53:56onda nə deyərdin? Məsələn, əməkdaşının
53:59üstünə acıqlandın. Bunun da adını bu cür
54:01qoyursan ki, əgər mən bu cür eləməsəm,
54:04bunlar nə bilim həddi aşarlar və
54:08işləməzlər. Mən bunları bu cür
54:09eləməliyəm. Və yaxud da ailədə yoldaşına
54:11qarşı şiddət tətbiq eləyirsən. Buna da
54:13bir ad don geydirirsən. Beş dənə belə
54:16bir xüsusiyyət yazırsan ki, bunları mən
54:17düz bilirəm. Sonra deyirsən əgər bu beş
54:19dənəni başqa birisi eləsəydi, yad bir
54:22adam eləsəydi düşmənin eləsəydi, xoşun
54:24gəlməyən adam eləsəyin, nə deyərdin?
54:28Və yaxud da olubmu ki, kimsə başqası
54:30eləyib, sən onu qınamısan?
54:33Baxıb görürsən ki, onda pərdələr
54:35götürülür və onda bütün həqiqət
54:38psixoloji tələlərdir.
54:40>> Hə, o orda artıq hə görürsən ki,
54:42həyatında çox olub ki, başqa adamı
54:45qınadığın işi özün görürsən. Ancaq onu
54:48qartığını eləyir. Amma özünü sevir,
54:51ondan acığı gəlir. Özü də ondan acığı
54:53gəlir. Nəinki onun əməlindən.
54:54>> Dini mətnlərdə belə bir söz keçir. Deyir
54:57Allah bəzilərinin əməlindən acığı gəlir,
54:59özünü sevir.
55:01Yəni bəzi adamlar sevilməlidir özü, amma
55:04əməlindən acığın gəlməlidir də. Düzdür,
55:06adamlar var ki, ona ifrət olmalıdır,
55:07istisna. Amma normalda ünsiyyətlərdə
55:09bəzi insanlar sevilməlidir, əməlindən
55:12acığın gəlməlidir. Bəzi insanlar var
55:13Allah deyir onun özündən acığı gəlir,
55:15amma əməlindən xoşu gəlir. Misal bunlar
55:17ayrılmalıdır. Rövşən müəllim demiş özü
55:21onun 10 dənəsi onda var. Maraqlıdır
55:23bunda bir dənə. Başa düşürsüz?
55:26>> Bu əslində bu bir üçüncü testdə də bu
55:28var.
55:30>> Başqasında bəyənmədiyin hansı xüsusiyyət
55:33sən edirsən? Beş dənə xüsusiyyət
55:35yazırsan. Başqasında bəyənmirsən. Hansı
55:38xüsusiyyətlə bəyənmirsən? Bir, 2, 3, 4.
55:41Bunları bəyənmirəm. Bunlardan hansını
55:43sən edirsən? Baxıb görəcəksən ki, onun
55:45dördünü yüzə eləyirsən. Ancaq bayaqları
55:49deyəndə ki, testi doldur. Bir dənə də
55:51səhv xüsusiyyət tapa bilmədin.
55:54>> Allah razı olsun.
55:57Bitdik.