Full transcript
0:00ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ
0:02ਫਤਿਹ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਪਾਂ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਹੈ।
0:06ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਬਾਰੇ ਦੇ
0:08ਵਿੱਚ।
0:10ਮਾਝੇ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਗਰ ਹੈ ਚਬਾਲ।
0:13ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਹੋਇਆ ਲੰਗਾ।
0:16ਜਿਹਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਵੇਲੇ
0:18ਸਿੱਖੀ ਕਮਾਈ ਸੀ
0:20ਜੀ।
0:21ਉਸੇ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ।
0:24ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ।
0:26ਇੱਕ ਲੜੀ ਭਾਈ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਟੱਬਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ
0:29ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਭਾਈ ਹਕੀਕਤ
0:33ਸਿੰਘ ਸਨ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰਦਾਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ
0:35ਸੀ।
0:38ਭਾਈ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ।
0:40ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਪੱਕ ਜੀਵਨ ਜੀਂਦੇ ਸਨ।
0:45ਫੌਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
0:49ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪੈਸਾ
0:52ਪੈਸਾ ਜੋੜ ਕੇ।
0:55ਬਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਦੋ ਮੁਰੱਬੇ ਵੀ ਖਰੀਦੇ।
0:59ਤੇ 30-35 ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਈਆ ਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।
1:03ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਉੱਜਲੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਾਸਤੇ।
1:08ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਉਹ
1:11ਮਹਿਰਾਜ ਸਿੰਘ ਸੀ ਗਾ ਜੀ।
1:13ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ
1:15ਹੈ।
1:16ਵੀ ਬਚਪਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੱਤ ਹੈ
1:19ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਛੋਟੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ ਗੀ ਜੀ। ਤੁਰਦਿਆਂ
1:22ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਤੋਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਪੈਂਦਾ ਸੀ।
1:26ਕਿਸੇ ਨੇ ਦੱਸ ਭਾਈ।
1:28ਵੀ ਫਲਾਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸੱਜਣ ਰਹਿੰਦਾ
1:31ਹੈ।
1:32ਤੇ ਉਹ ਪੰਜ ਰੁਪਈਏ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
1:34ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ।
1:36ਲੱਤ ਦੀ ਜਿਹੜੀ ਇਹ ਬਾਜੂ ਕੱਢ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
1:40ਹੁਣ ਘਰ ਦੇ ਜੀਆਂ ਨੇ ਜਦੋਂ।
1:43ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ।
1:46ਤੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅੱਗੋਂ।
1:49ਪੰਜਾਂ ਦਾ ਤੇ ਨਿਆਣਾ ਨਹੀਂ ਗਾ।
1:51ਛੱਡੋ ਖਹਿੜਾ।
1:53ਪਰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
1:56ਇਹ ਨਿਆਣਾ ਤੇ
1:59ਇਹਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਏਡੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ।
2:03ਲੱਖਾਂ, ਕਰੋੜਾਂ, ਅਰਬਾਂ, ਖਰਬਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ
2:07ਜਾਣਗੇ।
2:10ਮੁੱਢਲੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਝਬਾਲ ਤੋਂ ਕੀਤੀ।
2:13ਫਿਰ ਖਾਲਸਾ
2:15ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ।
2:18ਫਿਰ
2:19ਤਰਨ ਤਰਨ ਆ ਕੇ
2:22ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇੰਟਰੈਂਸ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਟੈਸਟ ਸੀ
2:25ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਕਲੀਅਰ ਕੀਤਾ।
2:27ਤੇ ਫਿਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਚੇਰੀ ਪੜ੍ਹਾਈ
2:30ਦੇ ਵਾਸਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਸਨ ਜੀ।
2:34ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਤ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਮਸਤੂਆਣੇ ਵਾਲੇ ਆਏ
2:37ਹੋਏ ਸੀ ਗੇ।
2:38ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੰਡੇ ਬਾਟੇ ਦੀ ਪੌਲ ਲਈ।
2:41ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
2:46ਜਦੋਂ ਸੰਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਬਿਲਾਸ ਕਰ ਰਹੇ
2:49ਸਨ।
2:50ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ
2:53ਸੰਤ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ।
2:56ਇਹ ਤੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਫਿਲਾਸਫਰ ਹੈ ਜੀ।
3:00ਹਜੇ ਬੀ ਏ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਦੇ
3:03ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
3:06ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲਗਨ ਸੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ। ਅਸਲ
3:09ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਾਰ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਬੇਲੀ ਸਨ।
3:12ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਵੰਡੇ ਸਨ ਜੀ ਆਪਣੇ।
3:14ਵੀ ਇੱਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਏਗਾ।
3:19ਇੱਕ ਵਿੱਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਏਗਾ।
3:22ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਏਗਾ।
3:25ਤੇ ਆਪ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ
3:27ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾਣਗੇ ਜੀ।
3:31ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ
3:34ਜਿਹੜੇ ਜਿਹੜੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਮਿੱਥੇ ਸਨ।
3:37ਉੱਧਰ
3:38ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜੀ।
3:44ਜਿਹੜੀ ਆਪਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਾਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈ
3:46ਵਿਚਕਾਰ ਛੱਡ ਗਈ।
3:48ਬਿਰਧਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ।
3:51ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
3:53ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।
3:58ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ
4:01ਜਿਹੜੀਆਂ ਸਿੱਖ ਐਂਗਲੋ ਵਾਰ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ
4:04ਦੇ ਵਿੱਚ
4:06ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਕੀਤੀ ਸੀਗੀ।
4:08ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
4:11ਉਹ ਬਿਆਨ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀਆਂ
4:13ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਆਈਆਂ,
4:15ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪੂਰੀ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ
4:17ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
4:20ਬੁੱਧੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ ਸੀਗੀ ਜੇ।
4:23ਜੋ ਪੜ੍ਹ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਬੱਸ ਉਹ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਛੱਪ
4:26ਜਾਂਦਾ ਸੀਗਾ ਜੇ।
4:30ਇੱਥੇ ਪਟਿਆਲੇ
4:31ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।
4:34ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ
4:36ਵੀ ਕੋਈ ਭਗਵੰਤ ਰਾਏ ਸਨ, ਪਟਿਆਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
4:39ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਨੁਸਖਾ ਸੀਗਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ
4:41ਪਿਆ ਹੋਇਆ।
4:43ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
4:45ਕਰਦੇ ਸੀਗੇ ਵੈਸੇ।
4:47ਤੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਉਹ ਨੁਸਖਾ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪਹੁੰਚ
4:49ਗਏ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਸਰਸਰੀ ਉਹ ਨੁਸਖਾ ਦੇਖਿਆ
4:53ਤੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹਨੂੰ ਆਖਿਆ ਵੀ
4:55ਮੈਨੂੰ ਇਹਦਾ ਉਤਾਰਾ ਕਰ ਲੈਣ ਦਿਓ। ਉਹਨੇ ਜਵਾਬ
4:57ਦੇ ਦਿੱਤਾ
4:58ਵੀ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸ ਵੀ ਇਹ ਨੁਸਖਾ ਆ ਗਿਆ ਤੇ
5:00ਫਿਰ ਸਾਡੀ ਸਰਦਾਰੀ ਕਾਹਦੀ ਰਹਿ ਗਈ?
5:03ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਉੱਥੋਂ ਸਿੱਧਾ ਉੱਠੇ
5:05ਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਪਾਸ ਆਏ
5:09ਤੇ ਉੱਥੇ ਕਾਗਜ਼, ਕਲਮ ਲੈ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ
5:13ਤਕਰੀਬਨ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਉਹ ਨੁਸਖਾ ਹੀ ਆ ਜਿਹੜਾ
5:17ਇੱਕ ਚੌਂਕੜੇ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ
5:19ਉੱਥੇ।
5:21ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ
5:23ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਹੁਣੀ,
5:25ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਹੁਣੀ,
5:28ਫਿਰ
5:30ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਸੱਜਣ ਜਿਹੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹੇ
5:32ਸਨ,
5:33ਉਹ ਇਹ ਦੱਸਦੇ ਆ
5:34ਵੀ 18-18 ਘੰਟੇ ਲਗਾਤਾਰ ਉਹ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ
5:38ਪੜ੍ਹਨ ਦੇ ਲਈ, ਲਿਖਣ ਦੇ ਲਈ।
5:40ਦਿਹਾੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਢਾਈ-ਢਾਈ ਸੌ ਚਿੱਠੀਆਂ ਦੇ
5:43ਜਵਾਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਸਨ।
5:49ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ
5:53ਅ
5:54ਜਿੱਥੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ
5:58ਜਾ ਕੇ ਕਾਜੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ ਦਾ ਜੰਗਨਾਮਾ ਵੀ
6:02ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਦਾ
6:05ਸਿਹਰਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ
6:06ਉਹ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
6:09ਜੀ।
6:12ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਕਰੀਬਨ
6:14ਕਾਫੀ ਵੱਡਾ ਮਸਾਲਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ
6:16ਉਹ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਸੀਗਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ
6:19ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਰਕਾਰ
6:23ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਤਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਣ ਤੱਕ।
6:27ਬਹੁਤਾ ਮਸਾਲਾ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਵਿੱਚ
6:29ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀਗਾ ਜੀ।
6:31ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ
6:33ਵੀ ਮੈਂ ਜਿਸ ਵਕਤ ਬੈਠ ਗਿਆ ਨਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਵਾਸਤੇ
6:38ਤੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ
6:40ਸਾਰਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖ ਕੇ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ ਜੀ।
6:43ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ
6:45ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ।
6:48ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ਹਾਲਾਤ ਲੱਭਣ ਲਈ
6:51ਮੱਕੇ ਦੀ ਫੇਰੀ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਸਤੇ
6:55ਹਾਜੀਆਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਬਣਾ ਕੇ
6:57ਹਾਜੀਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਰਲ ਗਏ।
7:00ਬਗਦਾਦ ਜਾ ਕੇ
7:02ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ।
7:05ਉੱਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਸਤ ਦਾ ਚਾਚਾ
7:08ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ
7:09ਜਿਹਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ
7:11ਬਚਾਈ ਜੀ।
7:13ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਫੀ ਹਾਲਾਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ
7:14ਮੌਜੂਦ ਸਨ।
7:16ਪਰ ਉਹ
7:18ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਤੇ ਲਿਖੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ ਇਹਦੇ
7:20ਬਾਰੇ ਹਜੇ ਕੋਈ ਮਾਲੂਮਾਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ।
7:25ਭਾਈ ਤਖਤ ਸਿੰਘ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ
7:27ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੜਾ ਸਨੇਹ ਸੀ।
7:28ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਪੰਡਿਤ
7:30ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਬੜਾ ਸਨੇਹ ਸੀ।
7:32ਇਹ ਜਿੱਥੋਂ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਸਖਾ ਲੱਭਦਾ
7:34ਸੀ ਨਾ
7:36ਉਹਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ
7:38ਦੋਨਾਂ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਕਲਾਂ ਕਰਾ ਕੇ ਦਿੰਦੇ
7:40ਸਨ ਜੀ।
7:41ਬੜਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਗਾ।
7:43ਆਪਸ ਦੇ ਵਿੱਚ।
7:46ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ
7:50ਦੇ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਦੀ।
7:53ਇਹ ਜਿਹੜੀ ਨੌਕਰੀ ਉਹ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ
7:56ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਪੰਡਿਤ ਜਵਾਲਾ ਸਿੰਘ ਜਿਹੜੇ
7:58ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸਨ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ
8:00ਦੇ ਉੱਤੇ। ਇਹ ਉੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ।
8:03ਖੁਸ਼ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਹੋ ਗਏ। ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰੀ
8:05ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆ ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ ਗੀ
8:07ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਿਖਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕਾਫੀ ਕੁਝ
8:09ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।
8:10ਉੱਥੇ ਸਰ ਜੋਗਿੰਦਰਾ ਸਿੰਘ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
8:13ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।
8:15ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ
8:18ਜ਼ੁਬਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋ ਜਾਵੇ।
8:20ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ
8:22ਪੋਥੀਆਂ ਤਿਆਰ ਕਰੋ।
8:25ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਵੀ ਮੇਰਾ ਸ਼ੌਂਕ ਤੇ ਵੈਸੇ
8:27ਇਤਿਹਾਸ ਹੀ ਹੈ।
8:28ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਿਆਦੇ ਹੀ।
8:30ਕਹਿ ਲਓ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣ ਦੇ ਉੱਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ
8:33ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ।
8:35ਉਹਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਛਪੀਆਂ ਕੁਝ ਅਣਛਪੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ
8:37ਗਈਆਂ।
8:38ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕੁਝ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸਾੜੇ ਦੀ ਭੇਟ
8:42ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ।
8:47ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹਿਸਟੋਰੀਅਨ ਹੁਣਾਂ ਨੇ।
8:50ਬਹੁਤ ਮਸਾਲਾ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
8:53ਕਿਸੇ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੀ।
8:56ਆਪਣਾ ਆਪਾ ਝੋਕ ਕੇ।
8:59ਪੱਲਿਓਂ ਖਰਚੇ ਕਰ ਕਰ ਕੇ।
9:02ਇਹਨਾਂ ਨੇ
9:03ਬਹੁਤ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ।
9:06ਬੜੇ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਨੁਸਖੇ ਵੀ ਖਰੀਦੇ।
9:10ਉਦੋਂ ਦੇ।
9:11ਭਾਰਤ ਵਰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਹੋਵੇ
9:13ਜਿਹੜੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਛੱਡੀ ਹੋਵੇ।
9:15ਚਾਹੇ ਉਹ ਨਿੱਜੀ ਸੀ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਸੀ।
9:17ਜਿੱਥੇ ਨਾ ਗਏ ਹੋਣ।
9:21ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ
9:23ਦੀ ਇਹ ਰਹੀ।
9:25ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਵੀ ਕੋਈ
9:28ਜਥੇਬੰਦੀ ਤੇ ਮੇਰੀ ਬਾਂਹ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗੀ।
9:30ਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਲੇ ਬੰਨੇ ਲੱਗਾ
9:32ਰਿਹਾ ਪਿੱਛੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਰੁਲ ਜਾਏਗਾ।
9:34ਸੋ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ
9:37ਵਾਸਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ
9:40ਸੀ।
9:41ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ। ਜਿੱਥੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ
9:43ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਵੀ ਸੋਹਣਾ ਚੱਲ ਪਿਆ
9:45ਸੀਗਾ।
9:46ਫਿਰ ਇੱਕ ਚਿੱਤਰ ਕੰਪਨੀ ਖੋਲ੍ਹੀ। ਉਹਦੇ ਚ ਵੀ
9:49ਸੋਹਣਾ ਕੰਮ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਚੱਲਿਆ ਜੇ।
9:52ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਨੇ
9:54ਦੋ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘਾ ਜ਼ਮੀਨ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੇ ਕੋਲ
9:58ਖਰੀਦੀ। ਉੱਥੇ ਮਾਡਰਨ ਢੰਗ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ
10:01ਨੇ ਖੇਤੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਤੇ ਇੱਕ ਆਪਣਾ ਹੀ ਨਗਰ ਨਇਆ
10:05ਗਾਉਂ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਉਹ ਵਸਾਇਆ।
10:07ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਮਲੇਰੀਏ ਦੇ
10:10ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ ਕਿਉਂਕਿ ਇਲਾਕਾ ਸੀਗਾ ਮੱਛਰ ਬਹੁਤ
10:13ਭਾਰੀ ਸੀਗਾ ਜੇ। ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਬਾਦ ਕਰਨ
10:16ਵਾਲੇ।
10:17ਤਰਾਈ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨੇ ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ
10:19ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਤੇ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਆ
10:22ਜੇ।
10:25ਇੱਧਰ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵੇਰੀ।
10:29ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸੋਸਾਇਟੀ ਵੀ ਆ ਜਿਹੜੀ ਉਹ ਲਾਹੌਰ
10:32ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਜੇ।
10:331930 ਵਿਆਂ ਦੇ ਲਾਗੇ।
10:361928-29-30
10:38ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਫੀ ਲੇਖ ਆ
10:40ਜਿਹੜੇ ਉਹ ਫੁਲਵਾੜੀ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਦੇ ਵਿੱਚ
10:41ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਚ
10:43ਇਕੱਠਿਆਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਦਰਦ ਹੁਣਾਂ ਨੇ
10:47ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ
10:49ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖੋਜ
10:52ਦੇ ਥੱਲੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕੋ ਜਿਲਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤੇ ਹੁਣ
10:54ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨੂੰ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ
10:56ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੇ।
11:00ਇੱਧਰ।
11:01ਦੂਸਰੇ ਬੰਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਜਿਹੜੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ
11:04ਸੀਗੇ।
11:06ਆਪਣੇ ਸਰਦਾਰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ
11:09ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਣੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ।
11:13ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ ਵੀ
11:15ਤੁਸੀਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਇਤਿਹਾਸ ਖੋਜ
11:18ਕੇਂਦਰ ਆ ਨਾ ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਿਓ।
11:20ਤੁਹਾਨੂੰ ਢਾਈ ਸੌ ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਜਿਹੜੀ ਅਸੀਂ
11:23ਸੇਵਾ ਫਲ ਦਿਆਂਗੇ ਜੇ ਉੱਥੇ।
11:26ਚਲੋ ਉਹਦੇ ਲਈ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਹਿਮਤੀ
11:28ਜਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ।
11:30ਪਰ ਉੱਧਰ ਤਬਦੀਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ
11:35ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਵੀ ਮੈਂ
11:37ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਬਿਮਾਰੀ
11:39ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈਗੀ ਆ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਤੁਸੀਂ
11:42ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜਾਓ।
11:44ਚਲੋ ਜੀ
11:46ਚਾਹੁੰਦੇ ਤੇ ਸਨ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤਾਂਗ ਸੀ ਕਿ
11:48ਮੈਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖ ਜਾਵਾਂ।
11:51ਹੁਣ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਫੈਲਦੀ ਗਈ।
11:54ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਜਿਹੜਾ
11:56ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸੀ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ
11:58ਹੁਣੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਉਹ ਦਵਾਈ ਵੀ
12:00ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ।
12:03ਮਲੇਰੀਆ ਦੀ ਦਵਾਈ ਭੇਜਦੇ ਰਹੇ।
12:06ਫਿਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਵੀ ਜਦੋਂ
12:09ਤਬੀਅਤ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦੇ ਵਿਗੜ ਗਈ ਤੇ 31 ਅਗਸਤ 1930
12:13ਈਸਵੀ ਨੂੰ
12:14ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਪਹਿਲੀ ਗੱਡੀ ਫੜ ਕੇ
12:17ਨੈਨੀਤਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਦੇਖ
12:20ਲਏ।
12:21ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਰਨ ਲੈ ਆਏ।
12:23ਇੱਥੇ ਸਕੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਬੜੀ ਸੇਵਾ
12:26ਕੀਤੀ।
12:27ਪਰ ਸ਼ਾਇਦ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ
12:31ਗਾ।
12:32ਤੇ ਕੌਮ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਾਨਾ ਮੱਤਾ ਕਲਮੀ ਸੇਵਕ
12:37ਜਿਹੜਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਣਾ ਸਿਖਾ
12:40ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ ਗਾ।
12:42ਉਹ 10 ਸਤੰਬਰ 1930 ਈਸਵੀ ਨੂੰ
12:46ਸ਼ਾਮ ਦੇ 5:00 ਵਜੇ
12:49ਸਦੀਵੀ ਫਤਿਹ ਬੁਲਾ ਗਿਆ ਜੀ।
12:52ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਘਾਟਾ ਸੀ ਜੀ।
12:55ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਤੇਜਾ
12:57ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਜੋਧ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ
13:00ਵਰਗਿਆਂ ਨੇ
13:01ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੀ।
13:03ਕਹਿੰਦੇ ਇਹ ਘਾਟਾ ਸ਼ਾਇਦ
13:05ਗੁਰੂ ਪੂਰਾ ਕਰੇ ਤੇ ਕਰੇ।
13:07ਨਹੀਂ ਕੌਮ ਕੋਲੋਂ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ ਜੀ।
13:10ਸਰਦਾਰ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ
13:13ਜਿੰਨਾ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਨਾ ਬਸ ਉਹ ਸੇਰ ਚੋਂ
13:16ਪੂਣੀ ਕੱਤੀ। ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਉਰਦੂ ਦੇ ਵਿੱਚ
13:20ਅ ਇੱਕ ਅੱਧਾ ਕਿਤਾਬ ਚ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਦੇ
13:22ਵਿੱਚ ਵੀ ਛਪਿਆ ਸੀ ਗਾ ਜੀ।
13:24ਤੇ ਕੁਝ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿੱਚ
13:27ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਛਪੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ
13:30ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਬੰਦਾ ਕੌਣ ਥਾ
13:33ਬੀਬੀ ਹਰਨਾਮ ਕੌਰ ਜਿਹੜੀ ਭਾਈ ਤਾਹਿ ਸਿੰਘ ਦੇ
13:35ਘਰੋਂ ਸਿੰਘਣੀ ਸੀ ਪਟਿਆਲੇ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ
13:39ਦਾ ਜੀਵਨ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਉਹਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
13:41ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕੁਝ ਰੀਡਰ ਬੁੱਕਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਉਹਨਾਂ
13:43ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਉਹ ਅਣਛਪੀਆਂ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ
13:46ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਛਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੀ
13:48ਫਿਰ ਇਹਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਮਰ ਖਾਲਸਾ ਨਾਮ ਦਾ ਕਿਤਾਬਚਾ
13:52ਉਹ ਵੀ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਲਿਖਿਆ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਵਕਤ
13:54ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ
13:56ਜੋਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ
13:58ਫਿਰ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੋ ਨੰਬਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ
14:01ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕੱਢੇ ਬਹੁਮੁੱਲੇ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਲੇਖ ਕਿਤਾਬ
14:04ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਉਹ ਜਿਹੜੀ ਉਹਨਾਂ ਲੇਖਾਂ ਦੀ
14:07ਹੋਈ ਹੈਗੀ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਫੁਲਵਾੜੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ
14:09ਹੋਏ ਹੈ ਜੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨੰਬਰ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅੱਜ
14:12ਕੱਲ੍ਹ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈਗੀ ਹੈ ਜੀ
14:15ਉਰਦੂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੇ
14:18ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਕੰਮ
14:21ਕੀਤਾ ਸੀਗਾ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਕਿਤਾਬਚੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨ
14:23ਜਿਹੜੇ ਉਹਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਛਪੇ ਤੇ ਅੱਜ ਉਹ
14:26ਅਲੱਭ ਹੈਗੇ ਨੇ
14:27ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸ਼ਾਨਾਮੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਨੂੰ
14:31ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ ਦੀ
14:33ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾ ਕੇ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹਨੂੰ
14:36ਸ਼ਤ ਸ਼ਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜੀ ਉਹ ਸਾਡੇ
14:39ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲਈ ਰਾਹ ਦਸੇਰਾ ਨੇ ਕੱਤਕ ਕੇ ਵਿਸਾਖ
14:42ਗੁਰਪੁਰਬ ਨਿਰਣੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਰਚਨਾਵਾਂ
14:45ਨੇ
14:45ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਨੇ
14:48ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ