Full transcript
0:01Bu videoda dövri cədvələ baxacağıq.
0:03Elementləri qruplara ayıracağıq.
0:06Və bu terminləri gözdən keçirərkən
0:08onları yoxlayacağam.
0:10Qruplar dövri cədvəldəki şaquli sütunlardır.
0:14Beləliklə, buradan keçsəm, bu elementlərin hamısının
0:18eyni şaquli sütunda olduğunu görə bilərəm.
0:20Yəni bütün bu elementlər eyni qrupdadır.
0:23Və buna 1-ci qrup deyirik.
0:26Bu elementlərin hamısının eyni sütunda
0:28olduğunu görə bilirəm.
0:31Yəni bütün bu elementlər eyni qrupdadır
0:33və biz bunu 2-ci qrup adlandırırıq.
0:35Qruplarımı təsnifləşdirməyə davam edə bilərəm.
0:37Bu qrup 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 olacaqdır.
0:46Və sonra buraya qayıdıram və
0:47başqa bir şaquli sütunun olduğunu görə bilərəm, buna görə qrup 13, 14, 15,
0:5316, 17 və nəhayət 18.
0:57Beləliklə, qruplarınızı nömrələməyin bir yolu budur.
0:59Qruplarınızı nömrələmək üçün başqa bir yol var
1:01və bu, 1-ci qrupun 1A qrupu, 2-ci qrupun 2 A qrup
1:06olduğunu söyləməkdir.
1:09Və sonra 3-dən 12-dək qrupları ötürərək
1:12nömrələmə sisteminizlə davam edin.
1:14Yəni 1A, 2A - bu 3A qrupu, 4A qrupu,
1:205-ci qrup 5A, 6A qrupu, 7A qrupu və sonda 8A.
1:26Qruplarınızı nömrələməyin bu ikinci yolu,
1:29valent elektronları haqqında düşünməyiniz faydalıdır.
1:32İndi isə dövrlər konsepsiyasına keçək.
1:35Dövr dövri cədvəldə üfüqi bir sətirdir.
1:39Beləliklə, 1-ci dövrə baxsam və yalnız
1:42dövri cədvəlimdə hərəkət etsəm, hidrogen və heliumun birinci dövrdə olduğunu
1:47görərəm.
1:49İkinci dövrə gedirəm, buna görə litium, berilium, bor,
1:54karbon, azot, oksigen, flor və neon.
1:58Beləliklə, dövrlərimin nömrələnməsinə davam edə bilərəm,
2:01bu da 3, 4, 5 və 6 dövrü olardı.
2:05İndi bu videodakı dövri cədvəlin tam olmadığına
2:09diqqət yetirin.
2:10Mənim kifayət qədər yerim yoxdu
2:12və bu elementlərin hamısı barədə onsuz da danışmayacağıq.
2:15Beləliklə, davam edək və sonrakı metallara diqqət edək.
2:19Qələvi metallardan danışaq.
2:21Metallardan bəhs edərkən,
2:23onu burada qırmızı rənglə yazmağa çalışacağam.
2:26Qələvi metallara qrup 1 və ya qrup 1A-da rast gəlinir,
2:30belə ki, litium və natrium, kalium kimi şeylərə.
2:34Yəni burada mənim qələvi metallarım var.
2:37Qələvi metallar, son dərəcə reaktiv olan yumşaq,
2:39gümüşü metallardır.
2:41Elementləri qruplara ayırmağın bir yaxşı tərəfi,
2:45eyni qrupdakı elementlərin oxşar kimyəvi xüsusiyyətlərə
2:47sahib olmasıdır.
2:48Beləliklə, qələvi metallar oxşar şəkildə reaksiyaya girirlər.
2:50Məsələn, bütün qələvi metallar su ilə reaksiyaya girəcəklər.
2:54Və qələvi metallar o qədər reaktiv olur ki,
2:57onları təbiətdə saf vəziyyətdə
2:58tapa bilməyəcəksiniz.
3:00Çöldə gəzəndə yerdə
3:02bir az natrium tapmayacaqsınız.
3:04Təbiətdə digər elementlərlə birlikdə
3:06tapılırlar.
3:08Hidrogen haqqında danışaq, çünki hidrogen də
3:111-ci qrupdadır, lakin hidrogen bir qələvi metal deyil.
3:14Hidrogen qeyri-metaldır.
3:16Gəlin, buraya yaşıl rəngdə çəkim.
3:19Qeyri-metalları yaşıl rəngdə təmsil edəcəyəm.
3:22Hidrogen qrup 1-də istisnadır.
3:26Sonra qələvi torpaq metalları haqqında danışaq.
3:29Qrup 2 və ya qrup 2A-da olanları burada tapa bilərsiniz.
3:33Maqnezium,kalsium və stronsium kimi şeylər
3:36qələvi torpaq metallarınızdır.
3:38Qələvi torpaq metallarınız reaktivdir -
3:41qrup 1-dəki metallar qədər reaktiv deyil,
3:44ancaq bunları da saf vəziyyətdə tapa bilməzsiniz.
3:46Onları digər elementlərlə birlikdə tapa bilərsiniz.
3:49Və bir daha, qələvi torpaq metalları
3:52oxşar yolla reaksiyaya girəcəkdir.
3:54Bənzər kimyəvi xüsusiyyətlərə malikdirlər
3:55və buna görə də, bu dövri cədvəlin qruplara
3:58ayrılmasının əlverişli bir yoludur.
4:02Hələlik davam edək
4:03və deyək - 3 - 12 qrup - bunlar hamısı buradakı metallardır.
4:07Və ümumiyyətlə, metallardan bir dəqiqə danışaq.
4:12Metallar, metalların xüsusiyyətləri.
4:15Metallar civə xaricində otaq temperaturunda
4:17bərk maddələrdir.
4:19Yəni burada otaq temperaturunda maye halında olan yalnız
4:22civə var.
4:23Metallar çox elastikdır, yəni onlardan
4:25müxtəlif formalar düzəldə bilərsiniz.
4:27Çox sərfəlidirlər.
4:28Kövrək deyillər.
4:29Metallar da elastikdir, yəni
4:33onlardan naqillərin içinə sala bilərsiniz.
4:34Onları naqil halında düzəldə bilərsiniz.
4:35Məsələn, mis kimi.
4:37Budur mis buradadır.
4:38Mis naqilləri, əlbəttə ki, evlərdə cərəyan daşıyır.
4:42Beləliklə, metallar yaxşı istilik və elektrik keçiriciləridir.
4:46Beləliklə, əksər dərsliklərdə bəhs edilən
4:48metalların xüsusiyyətləri bunlardır.
4:51Qeyri-metal ilə müqayisə edək.
4:54Qeyri-metal - qeyri-metallar bərk olsa da,
4:58bu bərk maddələr kövrək olur, metal kimi
5:01elastik olmurlar.
5:03Qeyri-metal, istilik və elektrik enerjisinin zəif keçiriciləridir.
5:07Beləliklə, maddənin müxtəlif vəziyyətlərində qeyri-metallara rast gəlinir.
5:12İndi qeyri-metallardan biri haqqında danışaq
5:14və bunlar halogenlərdir.
5:17Dövri cədvəlimizdəki halogenləri tapaq.
5:19Onları qrup 7A ya da qrup 17-də,
5:24flüor, xlor, brom kimi tapırsınız.
5:27Budur halogenləriniz buradadır.
5:31Halogenlər reaktiv qeyri-metallardır.
5:35Beləliklə, adətən rənglidirlər, tez-tez aşınmaya məruz qalırlar
5:38və halogen adı əslində duzdan əmələgələn mənasını verir.
5:42Əslində, növbəti videodakı bəzi elektron konfiqurasiyalarına
5:46baxdığımızda bura qayıdıb niyə bu qədər
5:48reaktiv olduqlarından danışacağıq.
5:51Beləliklə, bunlar halogenlərdir.
5:53Sonra, nəcib qazları tapaq.
5:56Nəcib qazlar qrup 8A və ya qrup 18-də tapılır.
6:00Bunlardan bəziləri helium, neon, arqon, kripton kimi
6:04çox məşhurdur.
6:06Nəcib qazlarınız buradadır.
6:09Bunlar rəngsiz qazlardır və ümumiyyətlə,
6:11reaktiv deyillər.
6:13Bir daha, bəzi elektron konfiqurasiyaları barədə danışarkən
6:15növbəti videoda bunun səbəbini aydınlaşdıracayıq.
6:20Burada bir neçə başqa qeyri-metal var, bunları
6:22bir dəqiqədə müəyyən edəcəyəm.
6:25Ancaq əvvəlcə dövri sistemin
6:27sol tərəfindəki metallardan da
6:29danışmaq istəyirəm.
6:30Beləliklə, qırmızı rəngə qayıdaq.
6:31Görürsünüz ki, bütün bu metallar burada,
6:34sol tərəfdədir.
6:35Sonra qeyri-metallarım üçün yaşıl rənglə
6:38onları dövri cədvəlinizin sağ tərəfində
6:41tapacaqsınız.
6:43Bunları ayıran xətt -
6:45icazə verin, orada çəkim -
6:48bu bir ziqzaq xəttidir.
6:50Görək, burda rəsm çəkə bilərəm mi.
6:52Ayrım xətti belə bir şeyə bənzəyərdi.
6:56Dövri cədvəlimizdə bir ziqzaq xətt çəkəcəyik.
7:03Və bu ziqzaq xəttdə tapdığınız bəzi elementlər
7:07metallarla qeyri-metallar arasındakı xüsusiyyətlərə malikdir
7:11və biz bunlara metalloidlər deyirik.
7:14Gəlin, indi metalloidlərdən danışaq.
7:16Metalloidlər - əlbətdə ki, metal kimi olur,
7:19buna görə metallara bənzəyirlər, lakin yenə də xüsusiyyətləri
7:21metal və qeyri-metal xüsusiyyətləri arasındadır.
7:24Metalloid sayılan bəzi elementlərə boru
7:27- burada - silikonu, germaniumu, arseni,
7:36stibiumu, telluru və bəzən astatı
7:41misal göstərə bilərik.
7:44Bunu hansı dərslikdə axtardığınızdan asılıdır.
7:46Beləliklə, bu ziqzaq xətti boyunca bəzi elementlərin metalloid
7:49hesab olunduğunu görə bilərsiniz.
7:50Elementlərin metalloid hesab olunduğu rəsmi,
7:55vahid bir tərif yoxdur və buna görə də
7:59bu elementlərin bəziləri üçün orada
8:01uyğunsuzluq görə bilərsiniz.
8:03Ancaq, ümumiyyətlə, metalloid
8:04hesab edilənlər bunlardır, silisium, ehtimal ki,
8:07ən məşhurudur.
8:09Silisium yarımkeçiricidir.
8:11Bu metalloiddir, buna görə metal kimi olur,
8:13buna görə elektrik keçirir, ancaq
8:15metalın edə biləcəyi dərəcədə deyil.
8:18Beləliklə, bu ara xüsusiyyətlər
8:20bəzən faydalıdır.
8:22Gəlin, bunların bir qismini qeyd edək.
8:25Bunlar bəzi digər metallar olacaqdır.
8:27Və sonra sağdakı qeyri-metallarınız
8:30burada olacaq.
8:33Karbon qeyri-metaldır, azot qeyri-metaldır,
8:35oksigen qeyri-metaldır, fosfor, kükürd.
8:39Beləliklə, dövri cədvəli bəzi sadə təriflərlə
8:44bölmək üçün sürətli bir yoldur.
8:46Növbəti videoda elektron quruluş haqqında
8:47daha çox danışacayıq və
8:50keçid metallarının tərifini izah edəcəyik.