Full transcript
0:00Magandang araw. Sa videong ito,
0:03pag-aaralan natin ang pag-usbong ng mga
0:06imperyalistang bansa.
0:09Aalamin natin kung bakit lumawak ang
0:11kapangyarihan ng iba't ibang bansa,
0:13anong mga teritoryo ang kanilang
0:15kinokontrol at paano naman tumugon ang
0:18mga mamamayang nasakop. makikita sa mapa
0:22ang mga rutang pandagat na nag-uugnay sa
0:24iba't ibang bahagi ng mundo. Pero hindi
0:27lamang ito kwento ng paglalakbay at
0:29kalakalan. Kasabay ng mga rutang ito ang
0:33paglawak ng kapangyarihang pampulitika,
0:36pang-ekonomiya at militar.
0:39Bago natin kilalanin ang mga bansang
0:41ito, alamin muna natin kung bakit nila
0:44gustong palawakin ang kanilang mga
0:46imperyo.
0:48May limang pangunahing dahilan kung
0:50bakit lumawak ang mga imperyo. Una,
0:53ekonomiya. Kailangan ng hilaw ng
0:56materyales at bagong pamilihan.
0:59Ikalawa, estratehiya.
1:02Mahalaga ang mga ruta ng kalakalan,
1:05daungan at base militar.
1:09Ikatlo, ideolohiya.
1:12May mga kanluraning naniniwalang
1:14nakahihigit ang kanilang kultura.
1:17Dito pumapasok ang tinatawag na white
1:20man's burden. Isang ideyang ginamit
1:23upang bigyang katuwiran ang pananakop.
1:26Tandaan, imperyalistang paniniwala ito.
1:30Hindi katotohanang may lahing likas na
1:33nakahihigit sa iba.
1:36Meron ding teknolohikal na kalamangan
1:39lalo na sa armas at paglalayag at
1:41kompetisyon para sa teritoryo at
1:44impluwensya.
1:46Ngayon, sino-sino naman ang mga bansang
1:48naging pangunahing imperyalistang
1:50kapangyarihan?
1:52Makikita sa mapa ang 10 bansang
1:55pagtutuunan natin. Britanya, France,
2:00Netherlands, Spain, Portugal, Germany,
2:05Russia, United States, Italy at Japan.
2:10Karamihan sa kanila ay mga bansang
2:12Europeo.
2:13Pero may dalawang mahalagang exception,
2:16ang United States at Japan. Ipinapakita
2:19nito na hindi lang Europe ang naging
2:22sentro ng Imperial Expansion.
2:25Habang lumalakas ang ibang bansa, sila
2:27rin ay nagsimulang magpalawak ng
2:29sariling kapangyarihan.
2:31Ngunit kahit pare-pareho silang
2:33imperyalista, hindi pare-pareho ang
2:36paraan nila ng pagkontrol.
2:38May iba't ibang anyo ang Imperial
2:41Control. Sa colonya, ang teritoryo ay
2:44nasa ilalim ng kapangyarihan ng dayuhang
2:46bangsa. Sa direct rule, mismong
2:49mananakop ang direktang namamahala sa
2:52gobyerno. Sa protectoret, may lokal na
2:55pinuno pa rin pero kontrolado ng dayuhan
2:58ang mahahalagang usapin. Samantala, sa
3:02sphere of influence, hindi kailangang
3:04sakupin ang buong bansa sapat na
3:07magkaroon ang dayuhang kapangyarihan ng
3:10espesyal na economic o political
3:12influence sa isang lugar. Mula rito,
3:15tatlong bagay ang lagi nating titignan.
3:18Motibo, teritoryo at paraan ng kontrol
3:22at tugon ng mga sinakop. Unahin natin
3:25ang isa sa pinakamalinaw na halimbawa ng
3:27direct rule, ang Britanya sa India.
3:31Mahalaga ang India sa Britanya dahil sa
3:34yaman, pamilihan, kalakalan at
3:37strategical na lokasyon nito. Matapos
3:40ang malaking pag-aalsa noong 1857,
3:42[musika]
3:44direktang pinamahalaan ng British crown
3:46ng India. Ito ang tinatawag na British
3:49ruge na nagsimula noong 1858.
3:53Kaya makikita natin ang malinaw na
3:55ugnayan. Britanya,
3:58India, direct rule.
4:01Pero hindi tahimik na tinanggap ng mga
4:03Indian ng pamamahalang ito. Nagkaroon ng
4:06paglaban at lumakas ang mga kilusang
4:08naghahangad ng sariling pamamahala.
4:12Sa France naman, makikita natin ang
4:14kombinasyon ng kolonya at protector
4:16[musika] rate. Sa Southeast Asia,
4:20napasailalim sa France ang mga
4:22teritoryong kabilang ngayon sa Vietnam,
4:24Cambodia at Laus.
4:27Ang kanilang motibo ay kalakalan,
4:29strategikong impluwensya at prestihyo.
4:33Hindi pare-pareho ang sistema sa buong
4:36French Indo China. May mga lugar na mas
4:39direktang kolonya at mayroon ding
4:41protectorate. At tulad ng India,
4:44nagkaroon ding dito ng mga kilusang
4:46antikolonial laban sa pamahalaang
4:49Prancis.
4:51Sa Maritime Southeast Asia naman,
4:53malakas ang naging impluwensya ng
4:55Netherlands.
4:57Ang Netherlands ay interesado sa
4:59pampalasa, kalakalan at likas na yaman
5:02ng East Indies na malaking bahagi ng
5:05kasalukuyang Indonesia. Nagsimula ang
5:08Dutch influence sa Kalakalan pero
5:11kalaunan ay lumawak ito tungo sa
5:13direktang colonial na control.
5:16Hindi rin ito basta tinanggap ng mga
5:18lokal na mamamayan. Isang halimbawa ang
5:21achi war. Isang matagal na armadong
5:24paglaban sa Dutch rule. Bago pa lumakas
5:28ang Netherlands, mayroon ng dalawang
5:30matagal ng maritime empires, Spain at
5:34Portugal.
5:35Para sa Spain, pinakamalapit sa atin ang
5:38halimbawa ng Pilipinas. Naging kolonya
5:41tayo ng Spain at kabilang sa mga
5:44sistemang ipinatupad noon ang Polo e
5:47Servbicios o sa pilitang paggawa para sa
5:50mga proyekto ng pamahalaang kolonyal.
5:53Ngunit hindi lamang pagtanggap ang
5:55naging tugo ng mga Pilipino, nagkaroon
5:58ng iba't ibang paglaban hanggang sa
6:00rebolusyong Pilipino. Ang Portugal naman
6:03ay nagkaroon ng mga teritoryo at
6:06himpilang pangkalakalan sa Goa, Macau at
6:09Timur.
6:10upang mapalakas ang kontrol nito sa
6:13mahahalagang rutang pandagat.
6:16Pagsapit ng huling bahagi ng ika na
6:19sidlo, may mga bagong bansang gustong
6:21makahabol sa pagkuha ng kolonya.
6:25Ang Scramble for Africa ay tumutukoy sa
6:28mabilis na pag-uunahan ng mga bansang
6:30europeo sa pagkuha ng mga kolonya sa
6:33Africa.
6:34>> [musika]
6:34>> Para sa Germany, mahalaga ang prestyo,
6:38pamilihan at pakikipagkompetensya sa
6:40ibang kapangyarihan.
6:42Nagkaroon ito ng mga kolonya sa Africa
6:45at Pacific at impluwensya rin sa China.
6:48[musika]
6:49Ang Italy naman ay nagpalawak sa Eritrea
6:51at Somalia at nagtangkang mapasailalim
6:54ang Ethiopia. Pero noong 1896 sa Battle
6:58of Adwa, pinalo ng Ethiopia ang Italy.
7:02Ipinapakita nito na hindi lahat ng
7:04pagtatangka ng mga imperial powers ay
7:07tagumpay. May isa pang imperyo na
7:09kakaiba ang expansion dahil higit itong
7:12lumawak sa lupa kaysa sa dagat.
7:16Hindi lahat ng imperial expansion ay
7:19nangangailangan ng pagtawid ng
7:21karagatan. Ang Russia ay lumawak
7:24patungong Central Asia dahil sa
7:27seguridad, estratehiya at kalakalan.
7:31Gumamit ito ng military conquest,
7:34pagsasanib ng teritoryo at protectorate
7:37arrangements.
7:39Makikita rin ang Buhara at Kiva bilang
7:43mga halimbawa ng mga lugar na
7:45napasailalim sa lumalawak na impluwensya
7:49ng Russia. At tulad ng ibang kaso,
7:52nagkaroon din ng paglaban mula sa mga
7:55lokal na kaharian at pangkat.
7:58Hindi lang Europe ang lumawak. Sa
8:01Pacific lumakas din ang United States.
8:05Noong 1898, matapos ang digmaan ng Spain
8:09at United States, isinuko ng Spain ang
8:12Pilipinas sa United States sa ilalim ng
8:16Treaty of Paris.
8:18Para sa United States, mahalaga ang
8:21Pilipinas bilang estratehikong lokasyon
8:24sa Pacific at bilang bahagi ng
8:27pagpapalawak ng kalakalan at
8:29impluwensya.
8:30Pero hindi ito tinanggap ng mga
8:33Pilipinong revolusyonaryo
8:35dahil dito sumiklab ang Philippine
8:39American War mula 1899 hanggang 1902.
8:44Kaya mahalagang tandaan, ang pagtatapos
8:47ng pamamahalang Espanyol ay hindi agad
8:51nangangahulugan ng ganap na kalayaan.
8:55Habang lumalawak ang United States,
8:58mabilis namang nagbabago ang Japan.
9:01Ang Japan ay isang mahalagang exception
9:05dahil isa itong bansang Asyano na
9:07mabilis na nagmodernisa at kalaunan ay
9:11naging imperial power din.
9:14Pinalakas nito ang hukbo, hukbong dagat,
9:17industriya at sentral na pamahalaan.
9:21Kasabay nito, lumawak ang Japan sa
9:24rehiyon. Nasakop nito ang Taiwan noong
9:271895
9:29at pormal na isinama ang Korea noong
9:321910.
9:34Sa Korea, lumakas ang resistance.
9:38Isang mahalagang halimbawa ang March 1st
9:41movement noong 1919.
9:44Isang kilusang humiling ng kalayaan mula
9:47sa Japanese rule.
9:49Sa China naman, ibang uri ng imperial
9:52control ang makikita natin.
9:55Hindi naging isang buong colonya ng
9:57iisang bansa ang China. Pero maraming
10:00foreign powers ang nagkaroon doon ng
10:03espesyal na pribilegyo.
10:06Ang sphere of influence ay lugar kung
10:09saan may espesyal na economic o
10:12political advantage ang isang dayuhang
10:15kapangyarihan.
10:16Ang extraitoriality naman ay nagbibigay
10:19sa ilang dayuhan ng karapatang masaklaw
10:21ng batas o korte ng sarili nilang bansa.
10:26Samantala, ang open door policy naman ay
10:29itinulak ng United States para magkaroon
10:33ng pantay na pagkakataon ang mga
10:36dayuhang bansa sa kalakalan sa China.
10:39Sa pagbing natin sa India, Pilipinas at
10:42China, mas makikita natin kung gaano
10:46kaiba ang anyon ng imperialism.
10:49Tatlong bansa, tatlong pattern ng
10:52imperial control. Sa India, ang Britanya
10:56ay nagpatupad ng direct rule o British
10:59Raj. Sa Pilipinas, magkakasunod na
11:03naging imperial powers ang Spain, United
11:06States at Japan. Sa magkakaibang panahon
11:10sa China, maraming bansa ang nagkaroon
11:13ng sphere of influence at iba pang
11:16espesyal na pribilehiyo.
11:19Kaya ang key idea dito ay simple pero
11:22mahalaga. Parehong imperyalism pero
11:25magkaiba ang paraan ng kontrol. At ano
11:29man ang paraan ng kontrol, may tugon ang
11:32mga sinakop. Hindi lamang mga biktima
11:36ang mga nasakop na lipunan. May tatlong
11:39karaniwang paraan ng pagtugon. Una,
11:42paglaban. Armadong pag-aalsa at
11:46pagtatanggol sa sariling lupain.
11:48Ikalawa, reporma o selfstrengthening.
11:51Pagpapalakas ng hukbo, edukasyon, agham
11:55at teknolohiya.
11:57Ikatlo, nasyonalismo. Pagbuo ng
12:00pagkakaisa at paghangad ng sariling
12:02pamamahala.
12:04Makikita natin ang mga tugong ito sa
12:06Pilipinas, Ache, Ethiopia, China, India
12:10at Korea.
12:12Sa China, isang malinaw na halimbawa ng
12:15reporma ang lumitaw pagkatapos ng opium
12:18mors. Ang pagkatalo ng China sa opiumors
12:21ay naglantad sa malaking agwat sa
12:23teknolohiya at military power.
12:27Dahil dito may mga reformistang chino na
12:30nagtulak ng self strengthening. Kasama
12:33rito ang mas modernong armas, mas
12:36malakas na hukbo at hukbong dagat at mas
12:39malaking pagtuon sa agham, teknolohiya
12:43at edukasyon.
12:45Hindi ito simpleng paggaya sa kanluran.
12:48Ang layunin ay palakasin ang China upang
12:51mas mahusay nitong maprotektahan ang
12:54sarili laban sa dayuhang panghihimasok.
12:58Pero sa kabuuan, ano ba ang naging
13:00epekto ng imperyalismo sa mga lipunan?
13:03Sa pulitika, maraming lokal na
13:05pamahalaan at pinuno ang nawalan
13:07[musika] o nabawasan ng sariling
13:09kapangyarihan.
13:11Sa ekonomiya, ang yaman, produksyon at
13:14kalakalan ay madalas na inayos upang
13:17pagsilbihan ang interest ng imperial
13:20powers.
13:21Sa kultura at lipunan, lumawak ang
13:24impluwensya ng dayuhang edukasyon, wika,
13:27[musika]
13:28relihiyon, batas at mga institusyon.
13:32Pero hindi ibig sabihin nito na basta
13:34nawala ang lokal na kultura, madalas ay
13:37nagkaroon ng paghalo, pagbabago at
13:40pagtutol.
13:41At mahalagang idagdag, may epekto rin sa
13:45mga bansang nanakop. Nakakuha sila ng
13:48resources, markets, [musika] strategic
13:51bases at prestige.
13:54Pero kailangan din nilang gumastos sa
13:56military at administration at lalong
13:59tumindi ang rivalry sa pagitan ng
14:01imperial powers.
14:04Kaya ang imperyalismo ay hindi lamang
14:06pagbabago ng teritoryo.
14:09Binago rin nito ang pulitika, ekonomiya,
14:12kultura at relasyon ng kapangyarihan ng
14:15parehong nanakop at sinakop.
14:19At dito nagtatapos ang ating aralin
14:21tungkol sa pag-usbong ng mga
14:23imperyalistang bansa. Kung nakatulong sa
14:26inyo ang videong ito, huwag kalimutang
14:28i-like, mag-subscribe at i-click ang
14:30notification bell para lagi kang updated
14:33sa mga susunod nating aralin. Hanggang
14:35sa muli. Maraming salamat sa inyong
14:37panonood.