Full transcript
Intro
0:01Ang panahon ng rebolusyong sientipiko,
0:03enlightenment, liberalismo at
0:06absolutismo.
0:09Maraming alagad ng agam ang nakilala
0:12noong ika taon sa pagsusulong ng maunlad
0:15na kaalaman at pananaw ukol sa agham.
0:20Pinagtuunan ng pansin ng karamihan sa
0:23kanila ang astronomiya, matematiko,
0:26pisika at medisina.
Rebolusyong Siyentipiko
0:30Ang rebolusyong sientipiko.
0:34Ang ika6 at ika siglo ang hudyat ng
0:37pagpasok ng rebolusyong sientipiko.
0:40Ito ang simula ng panahon ng
0:42pagsisiyasat sa pamamagitan ng
0:45eksperimento bungan ng kanilang
0:47pagmamasid sa saninukob.
0:51Ang dating impluwensya ng simbahan sa
0:53pamumuhay at kaisipan ng mga tao ay
0:55nabawasan at humina dahil sa mga
0:58paglalathala ng mga bagong tuklas na
1:01kaalaman na pinatunayan ng bagong
1:03siyensya.
1:06Naging tulong ang panahon ng katuwiran
1:09upang magkaroon ng bagong liwanag ang
1:11mga tradisyonal na idea at bigyan ng
1:14bagong paglalarawan at redefinisyon ng
1:16lipunan.
1:18Ating kilalanin ang ilan sa mga
1:20mahahalagang katauhan sa panahon ng
1:22rebolusyong sientipiko at ang kanilang
1:24mga kontribusyon.
1:28Nicholas Copernicus,
1:30isang astronomer na mula sa Poland na
1:33nakilala sa kanyang heliocentric view sa
1:35kalawakan.
1:37O ang paniniwalang hindi ang daigdig ang
1:39sentro ng kalawakan [musika] kundi ang
1:41araw. at ang daigdig ay umiikot sa
1:44paligid nito.
1:48Galileo Galilei nakaimbento ng
1:51teleskopyo na ginamit niya sa pag-aaral
1:54ng kalawakan.
1:57Tico Brahe, isang Danish na sientista at
2:01pinatunayang ang kometa ay hindi lamang
2:04pinominong atmospheriko. Bagkus, ang
2:07kometa ay representasyon ng pagbabago sa
2:10kalawakan.
2:13Johan Kepler, isang German na naglathala
2:17ng akda ni Brahe at nakatuklas ng
2:20paggalaw ng isang planeta sa orbit ay
2:22bumibilis habang lumalapit ito sa araw.
2:27Isaac Newton, isang English
2:30mathematician at natuklasan ang law of
2:32gravity bilang paliwanag sa paggalaw ng
2:35mga planeta.
2:39Rene de Cart isang philosopo at
2:42mathematician na French. Ipinaliwanag
2:44niya ang mga suliranin sa agham at
2:46filosofiya gamit ang pamamaraang
2:49mathematical.
2:51Tanyag sa kanyang linyang kogito
2:53ergosum. Naniniwala siya na ang katwiran
2:57ang susi sa pagkakamit ng kaalaman.
Panahon ng Enlightenment at Liberalismo
3:02Ang panahon ng enlightenment at
3:04liberalismo.
3:06Isa sa bunga ng pamamaraang makaagham
3:08ang epekto ng rebolusyon sa iba't ibang
3:11aspeto ng buhay. Marami ang nagmungkahi
3:14na gamitin ang pamamaraan upang
3:16mapaunlad ang buhay ng tao sa larangan
3:19ng pangkabuhayan, pampulitika,
3:22pangrelihiyon at maging sa edukasyon.
3:27Bagam't ang enlightenment ay tumutukoy
3:30sa filosofiyang umunlad sa Europe noong
3:32ika siglo, maaari ring sabihin na ito ay
3:36isang kilusang intelektal.
3:39Ang enlightenment ay binubuo ng mga
3:41scholar na nagtangkang iahon ang mga
3:44europeo mula sa mahabang panahon ng
3:47kawalan ng katwiran at pamamayani ng mga
3:50pamahiin at bulag na paniniwala noong
3:52Middle Ages.
3:56Kinilala bilang mga philosoph ang mga
3:59intelektwal na nagpasimuno ng maraming
4:01pagbabago sa kaisipang pampulitika sa
4:03Europa noong ika at ika taon.
4:09Sa panahon ng enlightenment ay nagtangka
4:11ang mga philosopher na maipaliwanag ang
4:14kalikasan nito. Mula rito ay hangad
4:17nilang makabuo ng mga ideyal na
4:19pamamaraan sa pamumuno, edukasyon,
4:23demokrasya at iba pang suliraning
4:25panlipunan.
4:27Kilalanin natin ang ilan sa mga
4:29sumusunod.
4:32Thomas Hubs. Sinabi niyang ang tao ay
4:36likas na makasarili. kung kaya palagi
4:38niyang katunggali ang kapwa tao.
4:43John Jacques Rozu at John Lock kapwa
4:47nanininiwala na ang pamahalaan ay
4:49naitatag sa pahintulot ng mga mamamayan.
4:54Mary Wallstonecraft
4:56sa kanyang akda na a vindication of the
4:59rights of women ay kanyang tinalakay ang
5:02karapatan ng kababaihan at sinabing
5:04dapat magkaroon ng karapatang bumoto at
5:07magkaroon ng posisyon sa pamahalaan.
5:12Makikita rin ang pamana ng enlightenment
5:14sa sining sa katauhan halimbawa ng mga
5:17kompositor ng panahong classical katulad
5:20ni Bethoben,
5:22Mozart at Heiden.
5:27Ang kabuluhan ng rebolusyong sientipiko
5:30at enlightenment ay makikita sa
5:33pagpapalagay ng tao ng kanyang kapalaran
5:35sa kanyang mga kamay sa pamamagitan ng
5:38paggamit ng katuwiran.
Absolutismo
5:43Ang panahon ng absolutismo.
5:49Ang paglaganap ng mga idea ng mga
5:51philosopo ay nagbunga ng ilang
5:53mahahalagang pagbabago sa pulitika ng
5:55Europa.
5:58Tinanggap ng ilang pinuno ang mga
6:00ideyang liberal at lumitaw ang mulat na
6:02absolutismo o enlightened absolutism.
6:08Ang enlightened absolutism ay isang uri
6:10ng pamahalaang nakabatay sa konsepto ng
6:12makalangit na karapatan na nagtataguyod
6:15sa kapangyarihan ng monarkiya ngunit
6:18nagsusulong ng ilang repormang
6:19pampulitika at panlipunan upang
6:22maisakatuparan ang mga pagbabagong
6:24hangad ng mga philosoph
6:27ang mga namuno ayon sa konsepto ng mulat
6:30na absolutismo ay nakilala bilang mga
6:32mulat na pinuno na nagtaguyod ng maayos
6:35na pamamahal A, pagkilala sa kalayaan sa
6:38pananampalataya at pagtataguyod ng
6:41pag-unlad sa karunungan at kabuhayan.
6:46Pinakatanyag ang pamumuno ni Haring
6:48Louis 14th ng pransya napilit na ginaya
6:51ng maraming estado sa Europa. Sa kabila
6:54ng kapusukan ay naging isang matalinong
6:56hari si Louis 14.
7:00Napagtagumpayan niyang palakasin ang
7:02kapangyarihan ng monarkiya habang
7:04tuluyan namang humina ang aristokrasya
7:06sa pransya.
7:09Inalis niya sa mga aristokrata ang
7:11obligasyong magbayad ng buwis kaya't
7:13nawalan din sila ng karapatan sa
7:15pamamahala sa kaharian.
7:19Nagtalaga si Luis ng mga ordinaryong
7:21indibidwal o kaya'y mga aristokratang
7:24may mababang rango bilang opisyal o
7:26kuhain ng pamahalaan.
7:28At dahil dito, tinanaw nila ito bilang
7:31utang na loob at wala ni isa sa kanila
7:33ang kumalaban sa hari.
7:37Matagumpay niyang naisaayos ang
7:39ekonomiya ng pransya kasabay ng pagsibol
7:42ng kulturang Frances. Naging linggua
7:45franca ng Europa ang wikang princess.
7:47Mula sa sinaunang Latin na dating wika
7:50ng mga edukado at mga intelektal.
7:54Nakilala din si Ctherine the Great ng
7:56Russia na nagpasimula ng maraming
7:58reformang pampulitika sa kanyang
8:00imperyo.
8:03Kinilala rin si Frederick the Great ng
8:05kaharian ng Prusia sa pagtataguyod niya
8:08ng prinsipyo ng rasyonalismo o ang
8:10kaisipang kumikilala sa kakayahan ng tao
8:13na mag-isip at magpasya.
8:17Subalit sa kabila ng kanilang pagiging
8:19mulat ay sinikil nila ang kalayaan sa
8:21pamamahayag at mga karapatang pantao.
8:25Sumuong sila sa maraming digmaan upang
8:27mapalawak angkanilang mga teritoryo.
8:32Lumaganap ang mga idea ng enlightenment
8:34hindi lamang sa mga kaharian ng Europa
8:37kundi maging sa 13 kolonya ng Britanya
8:39sa hilagang Amerika.
8:43Isang rebolusyon ang sumiklab noong 1775
8:47at humiwalay ang 13 kolonya sa Britanya
8:50at nagtatag ng isang pamahalaang
8:52demokratiko na nakabatay sa mga kaisipan
8:54ng enlightenment.
END
8:58Ang panahon ng rebolusyong sientipiko,
9:01enlightenment, liberalismo at
9:03absolutismo. Oh.