Çilingir Sofrası 217 / İnsan Olmanın Tadı

0:03[müzik]

0:09[müzik]

0:13Can yine bülbül oldu. [müzik]

0:17Can yine bülbül oldu. [müzik]

0:22Araçılık gül oldu. Medet medet [müzik]

0:27medet.

0:30Araçılık gül oldu. [müzik]

0:34Göz kulak oldu her yer.

0:38[müzik] Göz kulak oldu her yer.

0:43[müzik] Her ne kibar oldu

0:46medet medet medet.

0:51Her [müzik] ne kibar oldu

0:55gönül o bahre daldı.

1:00Gönül ol bahre daldı.

1:04[müzik] Dilim tutuldu

1:06kaldı. Medet medet medet.

1:11Dilimuldu [müzik]

1:14kaldı.

1:16Girdim anın zikrine.

1:20[müzik] Girdim anın zikrine.

1:25Azalarım dil [müzik] olduk. Medet medet

1:30medet

1:33azalarım din [müzik] oldu.

1:37Ferhat bugün ben oldum.

1:41Ferhat [müzik] bugün ben oldum.

1:46Varlık dağını

1:48delim. [müzik] Medet medet medet

1:53varlık [müzik]

1:54dağını

1:56delim.

1:58Şirinime [müzik]

2:00varmaya,

2:03şirinime varmaya.

2:07[müzik] Her canibim yol oldu. Medet

2:11medet medet. [müzik]

2:15Her can evim yol oldu.

2:19Geç [müzik] akile karadan.

2:23Geç akile karadan.

2:28Halkı çıkar aradan.

2:31Medet [müzik]

2:32medet medet.

2:35Halkı çıkar aradan.

2:39[müzik]

2:40Niyazi döndü burada.

2:44>> [müzik]

2:45>> Niyazi dön buradan

2:48[müzik] durma sana gel oldu medet medet

2:55medet

2:57durma [müzik] sana gel oldu.

3:01>> İşte budur.

3:04[müzik]

3:07>> Geçip akla karadan değil mi?

3:11>> Halkı çıkar aradan. İşte çekil aradan

3:14kalsın yaradan

3:16geçip la illadan daimi hu derler. Dah hu

3:22zatın gösterilmesidir. Ho zat

3:26>> hüve

3:26>> hüve

3:28zat parçalanmaz bölünemez

3:31ama parçalan bölünemezse bilinemez de o

3:34zaman

3:35>> ki sorsun aşktan sonra

3:36>> he

3:37>> artık

3:37>> hüve hüve zatında hüve olan sıfatların

3:42cemminde Allah'tır.

3:44efalinin tevhidinde de ratir. O zaman

3:48zat, sıfat

3:50eee fiil

3:52>> tekimi iledince nefs, kendilik ortaya

3:56çıkar.

3:57Nefsi de arıtıp temizleyip aşk ile de

4:01meşk ile de zevke daldırınca ona nefis

4:04denir.

4:05Nefs nefis olur. Güzelleşir.

4:08O zaman o safiyet içinde insan hakkın

4:12aynası olur. İşte mirat-ı Muhammed'ten

4:15Allah görünür daim dediğimiz budur.

4:20>> Zevk. Zevk

4:22>> bu zevk. Şimdi Yunus gezgin bir derviş

4:25biliyoruz değil mi?

4:26Anadolu'da gezgin derviş. Bu abdalan da

4:29öyledir. Abdallar Pir Sultan öyledir.

4:33İşte Dehşet Ertaş öyledir. Bunlar

4:34aptaldırlar. Daha nice Kaygusu aptalı

4:37öyledir. Her ne kadar bir dergah kurup

4:39oraya yerleşmiş iseler de

4:41>> eee bir gezginlik vardır.

4:43>> Evet.

4:45>> Yani eee eee Gezgin Derviş yersiz

4:49yurtsuzdur.

4:51Atopos derler Grekler. Platon der ki

4:54atopos. Atopos yani yersiz. Peki

4:58yersizse onu bir yerleşme arzusu yok mu?

5:02Tabii ki var. Ona da ütopya. Yersiz yer.

5:07>> Hem bulunduğu yerde yeri yok. Bir de

5:11yersiz bir yer arzuluyor.

5:12>> Konum atamıyor ama bilen biliyor.

5:14>> Bilen biliyor. [kahkaha]

5:16Yersiz ve akan bir nehir gibidirler.

5:19Eee her yerlekleşirler.

5:23etkileştir yerde alüviyonlar toplarlar,

5:25götürürler. Yani ilişkilendirirler

5:28kültürü şeyi o yerleşik kültürün

5:31içindeki eee göletler gibi düşünelim

5:35insanların yaşantılarını. Bu gezgin

5:37dervişler onları birbirine bağlayarak

5:39eee bir manevi akış ortamı yaratırlar ve

5:44o alivyonlar günümüze kadar taşınır ve

5:46bizim de soframıza gelir, dillenir. İşte

5:49böyle

5:50>> değil mi? O ta ne tarihleri, yaşadıkları

5:53ortamlar

5:54>> ama zevkleri hala yaşıyor.

5:56>> En besleyici delta y

5:57>> değil mi?

5:58>> Ummana karıştı.

5:59>> Ummana karış. Şimdi bu göçebek kültürü

6:02eee

6:04eee içinde ortaya çıkan bir durum olduğu

6:06için göçebe halklar da eee tarihi

6:09etkileyen ve tarihi dönüştüren

6:11halklardır. E mesela Hibru diyoruz.

6:14Hraniler. Evet. Eee, onlar ibr ibran

6:19göçebe demek. Ibru göçebe.

6:23Eee, Türkler, törükler yörük

6:26törüktürler. Yani yürüyen töredirler.

6:30Bir töre üzere yürürler. Ota Asya'dan

6:33çıkmışlar ta şeyden. Bütün Avrupa'ya

6:37gelmişler. Tekrar dönmüşler bu

6:39Ortadoğu'ya, Anadolu'ya sürekli bir eee

6:42şey var. Seyahat var, gezi var, göçebe.

6:46Halbuki eee dünya zaten böyle değil mi?

6:50Dünya burası yerleşecek bir yer değil.

6:54Geldik gidiyoruz değil mi? Nereden

6:59geldik?

7:01Neredeyiz ve nereye gidiyoruz? Asıl soru

7:03bu. İnsan e esas bu soruyu kendine sordu

7:07mu tefekküre girmiştir. Tefekkür ateşi

7:10onu bırakmaz. Bir daha yakasını

7:11bırakmaz. Diyorlar ki, "Nasıl gireceğim

7:13yola?" Bir kere soru sor. Nereden

7:15geldim? Ama sor bunu

7:17>> samimi

7:18>> ya. Nereden geldim? Burada ne işim var?

7:21Nereye gideceğim?

7:23E canım hayvanlar da böyle gelmiş

7:26yaşayıp ölüp gidiyor. Tamam buyurun.

7:28Öyle de yaşayabilirsiniz. Herkes sanatçı

7:30olmayacak. Herkes şair olmayacak. Herkes

7:33edip olmayacak. Herkes heykel

7:36tıraş olmayacak. Bunun gibi herkes de

7:38sofie olmayacak. Herkes de Arif

7:39olmayacak. Yani sanki bu herkese bu

7:42gelin bu iş bu herkese açık herkese açık

7:48eee liyakat onun çalışmasıyla o arınma

7:53safiyet irfaniyet aşkla mümkün olduğunu

7:55söylüyorlar.

7:57>> Biz dillendiriyoruz tabii. Biz soframıza

7:58taşıyoruz dillendiriyoruz. Şimdi gezgin

8:02derviş

8:04kendisini dış görünüşüle

8:06sınırlandırmıyor.

8:08İyilik ve tapımlarını açığa vurmuyor.

8:11Yani ibadetlerini, iyiliklerini gösteriş

8:15için yapmıyor ve gösterişten sakınıyor.

8:19Dolayısıyla bunlara melamet ehli denir.

8:22Melamet ehli

8:24bir melamet hırkası giymiştir. Kınanmayı

8:27seçer. eee nasıl ibadet ediyor, nasıl

8:32yakarıyor, nasıl işte ne bileyim eee bir

8:36şov yok yani hayat

8:37>> kısaca. Hatta o kadar ki bir diojen gibi

8:41fıçıda da durmuyorlar. Diojen de bir

8:43klinik olarak bir melamet ehlidir ama o

8:47biraz şey şehrin kenarında fıçının

8:49içinde duruyor sorgulamak için. Yani ben

8:52sizin o lüks yaşamınızda bulamadığınız

8:55mutluluğu bir fıçının içinde buldum.

8:58Sorgulayın. Yani beni görün ayet gibi

9:01diyor hocam. Beni görün ey Atinalılar

9:04kendinizi sorgulayın. Ve Gezgin

9:06Dervişler de öyle. Yunus Emre de öyle.

9:09Ve diğerleri de

9:11gittikleri yerde yani bir ayet gibi ona

9:15bakıp kendisini insanlar sorgulayıp

9:17bizim yaşadığımız da yaşam mı? Biz kendi

9:20değerimizi, hayatımızı anlamlandırmış

9:22mıyız?

9:24Bu anlamda bu da gezgin dervişleri

9:27gizemli kılıyor.

9:29>> Gizemliler

9:31tam tanımlayamıyoruz. Yani gördüğümüz

9:33zaman a ben bilirim o kimdir filan

9:35diyemiyoruz.

9:36>> Gizemli tüm dinlerde bir yazılı metne

9:40bağlı kuralları düzenli bir yaşam

9:42tasarımı tasarısı ortaya koyan, öneren

9:45bir gelenek. Bir de sözel kültür diye

9:48adlandıracağımız dinamik sohbeti esas

9:51alan iç gelenek vardır. Yani bir dış

9:54gelenek var. Töre biliriz. Eee

9:58şeyleriyle, davranışlarıyla,

9:59ritüelleriyle. Ama bir de sözel bir

10:03gelenek vardır. Yazıya dökülmez o.

10:05Şimlerde hepsi yazıya döküldü ayrı konu.

10:08Yani kaybolmasın diye kaydolsun dedik.

10:11Doğru. Ama sözel gelenek, sohbet ve eee

10:16türkü geleneği, değişeneği aslında canlı

10:19bir mit.

10:21>> Yani kulaktan a dilden kulağa, kulaktan

10:24dile, dilden kulağa bu sürekli herkesin

10:27tavrı, neşesi, hali yansıyor. Ötekine

10:31gidiyor onun hali, onun neşesi yansıyor.

10:33Ve dirimli bir şey var. eee

10:37türkünün kendisi bir özne haline

10:39geliyor.

10:41Artık türkü canlı. Gittiği yeri

10:44diriltiyor, gittiği yeri üzüyor. Gittiği

10:46yeri aşkın terennümlerine daldırıyor.

10:49Böyle canlılık var. Şimdi tabii bunlar

10:51şeye paketlenip de bir nevi ekonomi

10:55politik içinde de bunu zikredebilir.

10:57Paketlenmiş ve bir konser için

10:59kullanılıyorsa o artık diri değil.

11:02>> O paketlenmiş helva. Feradi gene helva

11:05tabii halva ya halva şarkı

11:09>> gibi konserve demişti ya

11:11>> konserve ama trimli değil. O nedenle

11:14sözel kültür günümüzde yatsınıyor hep

11:17yazılı kültür, kayıtlı kültür. Sözel

11:19kültür işte kaybolur uçar haval filan.

11:22Halbuki o uçan bir kuş yakalanmaz. Evet.

11:27>> Her konuda

11:27>> ama

11:28>> ama o kuş olduğu için gelir birinin

11:30omzuna konar ve öter.

11:33Bu Hz. İsa'nın eee şeyde Erde nehrinde

11:38Yahya peygamberin kendisini vaftiz

11:41etmeye yani abdest aldırma ilahi abdest

11:44aldırırken o sırada eee incele der ki

11:47gökten bir güvercin geldi ve İsa'nın

11:50omzuna kondu. Bu vahiydir. Ya da bu işte

11:56e Hacı Bektaşi Veli'nin Horasan'dan

11:58gelip Anadolu'ya gelirken bir güvercin

12:01donunda gelmesi yani barış güvercin.

12:04Barış insanların

12:06eee yaşamlarını mutlu kılacak olan en

12:09temel özellik. Buna biz İslam diyoruz.

12:13Barış İslam'a girin, barışa girin. Ama

12:15bu yeterli mi? Hayır. İman kalplerimize

12:18yerleşmedi. O halde imanın kalpleri

12:20yerleşmesi insanın varabileceği en

12:22yüksek şey güvenilir olmaktır.

12:26>> İman. Yani bu yaşamlar deseler ki

12:28kardeşim yani tamam onu yaptınız, bunu

12:30yaptınız, şöyle en yüksek geldiğiniz yer

12:33ne olabilir?

12:35İman ehli, mümin olmak. Ama bu kelimeyi

12:37söylediğiniz zaman insanlar ne anlama

12:39geldiğini düşünmedikleri için dini bir

12:41söylem sadece bir bir meçhul bir tanrıya

12:44tapınmak inanmak gibi anlıyorlar. Hayır.

12:48Amene iman

12:50insanın güvenilir kişi olması demek.

12:53>> Kalbinde olur bu. Zihninde pazarlık

12:56vardır. Acaba şöyle mi böyle? aklında

12:59teoriler vardır ama kalbinde kalbinde

13:05samimiyet, vicdan ortaya çıkar ve

13:09vicdanın dilidir aşk dili. Vicdan dile

13:13geldiği zaman akıl kenara çekilir. Der

13:17ki bülbül geldi onu dinleyelim.

13:21Biz şimdi lak lak etmeyelim der. Leylek

13:23gibi şey etme laklak etmeyelim. Efendim,

13:26eee, zihin de aynı şekilde kenara

13:28çekilir. Vicdan bülbülü öter, terennüm

13:32eder.

13:35Eee,

13:36birinci gelenek yani bu, eee, iki

13:39gelenekten söz edik. Birinci gelenek

13:41toplumsal bir düzen amaçlıyor. Bunda bir

13:43anormallik yok. Dürüstlük, adalet,

13:45kurallar, ritüeller, törenler.

13:49İkinci gelenek ise bireysel ve

13:51derinlikli bir deneyimi içerir. Aşk,

13:54cezbe, müzik, şiir, dans, coşku,

14:00sevinçli kılar. O zaman her ikisi de

14:04biri toplumsal, biri bireysel. İç içe.

14:07Birini atıp örün tutalım değil. Eğer

14:10toplumsallığa atarsak herkes delidanalar

14:12gibi ortalıkta dans eder. Çılgın

14:14çılgınlık o dizoinlerine döner.

14:17Apollon'u reddetmiş oluruz. Hani

14:19Greklerde anlatmıştık. Apollon akıl,

14:22düzen, toplum, mantık, felsefe demek.

14:26Ama öngörü de oradan geliyor. Kahindir

14:29di Apollon kahindir. Yani gelecek,

14:32geleceği bilim göre yani öngörebilmek

14:34bilimsel bilgiyi gerektirir.

14:36>> Ama sürekli bunu yaptığınızı düşünün.

14:38Toplu toplum için, düzen için

14:41çalışıyorsunuz. Birey olarak neşeniz

14:43yok, sevinciniz yok, coşkunuz yok. Hep

14:47nizam, intizam, kurallara bağlılık

14:49insanı öldürür. O zaman Dionizos lazım.

14:52Coşmak, iç kütlerimizi yansıtmak,

14:55sezgiler, coşkular, danslar. O zaman

14:58demek ki içe her birinin zamanı var.

15:01Süleyman Peygamber öyle diyor. Kendi

15:03şeyinde, anlatısında her şeyin vakti

15:06vardır diyor. Her şeyin vakti. Güneşin

15:09doğma vakti var, batma vakti var.

15:12İnsanın doğma vakti var, ölme vakti var.

15:15Her olanın vaki olanın vaki olma vakti

15:18var. Şimdi buna biz vakti merhum

15:21diyoruz. Yani vakti gelince ortaya

15:23çıkmak. Mesela doğum vakti merhundur.

15:29>> Bir şey eee hamile kalan bir anne

15:34bebeğini zamanı gelince doğurur. Bugün 7

15:38ayla 9 ay arası değil mi? 7 aylıkta

15:40doğuyor. 9 aylıkta doğuyor. Şimdi peki

15:44vakti gelmesi ne demek? İçeride

15:46olgunlaşıyor.

15:47Bebek olgunlaşıyor ve artık dışarı

15:49çıkmak istiyor. O olgunlaşarak dışarı

15:52çıkması vakti geldi. Buna baktı vakti

15:54merhum. O zaman bir insanın da

15:56kendisinde bu sevinci, neşeyi, aşkı,

16:00ilahi aşkı bulabilmesi vakti merhum

16:02olarak kendisinde olgunlaşmayı

16:05gerektiriyor. Her insan kendi kemaline

16:07tutkuludur.

16:09Başkasınınkine değil, başkasınınkine

16:11hayran olabilirsiniz ama aşık

16:13olmazsınız. Kendi eksikliğimizin

16:16kemalini gördük mü coşkuyla onu isteriz.

16:21Talip oluruz. Onu meşkimiz, aşkımız

16:24hepsi onun için olur. Kendi kemaline

16:26tutkuluddur insanlar. Bilseler ya da

16:28bilmeseler fark etmez. Gezgen dervişler

16:32bir yandan buldukları toplumun düzenine

16:34uyarlar ve onun için görünmez olurlar.

16:37Diğer yandan da bireysel coşkularıyla

16:40toplumu derinden etki ederek söylem ve

16:42davranışta bulunurlar.

16:44Ya bir taraftan çok uyumlu, bir taraftan

16:46da coşkulu. Mevlana'da olduğu gibi

16:48toplumsal düzen geleneğinde alimler ve

16:52düz yazı kuramsal diskur öğretirken

16:55ikinci gelenekte şiir, coşku ve cezbe

16:57ile veliler, azizler, azizeler,

17:01veliyeler onlar ortaya çıkarmış.

17:03>> Alimler akla seslenirken veliler kalbi

17:06uyarırlar. Hangisinden vazgeçerim?

17:11İkisi de lazım.

17:12>> İşte tevhit akılla

17:16gönlün bir olması.

17:19>> Tevhit bu demek. Birinden birini tercih

17:21etmek değil. Genellikle toplumlara

17:24bakalım. Akıl çok önde. Gönül düşürse,

17:27şefkat azalırsa orada zulüm vardır. Ya

17:30da tersi gönül çok önce önde. Akıl yoksa

17:34eee vıcık vıcık düzensiz bir yaşam

17:38vardır.

17:39>> Genellikle dünyada böyle batı ve doğu

17:40diye anlatılır. Çünkü batı eee

17:42genellikle akıl aklı temsil ediyor.

17:44Hakikaten akıl ve düzen ama giderek

17:47dişil enerji yok oldu. Şefkat yok oldu.

17:49Halen günümüzde eee akıl neler

17:53üretiyorş? değil mi? Olağanüstü eee

17:57fakat şefkat yok, zulüm var. E ne işe

18:00yaradı bu akıl?

18:02Bir zeki insan diyor. Bir yan zeki insan

18:06var. Eee diyorum ki zekanız sizi mutlu

18:10etmiyorsa ne işe yarar?

18:13Nasıl zeka bu ya? Nasıl akıl ki? Eee

18:17insanları öldürmek için silah

18:19üretiyoruz,

18:20yarışıyoruz. Devletler savunma adını

18:23koymuşuz. Savunma ve habire aklımızı,

18:28zekamızı

18:29insanları öldürmek üzere.

18:31>> Uçak gemisini hep örnek verirsiniz.

18:33Evet. Ya

18:33>> inanılmaz bir teknoloji.

18:35>> Evet. Eee, doktoralı şeyler, çalışanlar

18:39filan. Evet. Ne yaparsınız? İnsan

18:41öldürürüz. Peki insanları mutlu etsek

18:43yani bütün bu bunları oraya yatırım

18:45yapsak olmaz mı? O zaman şefkat gerekli.

18:48Charity. İlahi şefkat. İnsan ayırmadan

18:52>> o zaman başkasını anlamam gerekecek

18:54benim.

18:56>> Tecelli olacak, yansıma olacak, mücella

18:59olacak. Gönül aynasında birbirini

19:01insanlar tanır.

19:02>> Yatarken kalkmam gerekecek benim. Yani

19:04niye kalkayım ki? Yatıyorum işte. Bırak

19:06beni.

19:07>> Evet. Ama işte o zaman da bu zulmün

19:09içine rıza göstermiş.

19:12Batıda change position diyorlar ya. Sen

19:14geç oraya.

19:15>> Evet.

19:16>> Silahın arkasına geçsin.

19:17>> Evet. Empati

19:19>> ateş etme bana diyecek.

19:21diyecek mi? Yani

19:23geçen gün izledim hani

19:26dakikada 60 saniye var 6.000 Mermi

19:29atıyor

19:32diye ses çıkıyor attığına. Ta ta ta ta

19:34değil artık. Düz ses

19:37ışık gibi görünüyor. Silah bu ne? Bu

19:40>> ne için? Bu insan öldürmek için. Evet.

19:43Namlu ısınmıyor filan. Adam öyle

19:45özellikle anlatıyor. Namlus ısınmıyor

19:46diyor.

19:46>> O zaman diyorlar ki işte ya nedir bu

19:48sizin sohbetler? Aşk meşk filan böyle.

19:50Bunlar romantik işler. Bırakın bunları.

19:52Bunu silah mı yapalım?

19:54>> Hayata bir bakın. Hayatın durumuna bir

19:57bakın. Ondan sonra bunlara ne kadar

19:59ihtiyacımız olduğunu, bunları

20:00dillendirmenin, bunları zevkimizin insan

20:03olmanın

20:04>> tadı olduğuna bir bakın. O zaman başka

20:06bir şey eee tenkit için başka bir şey

20:09bulursunuz. Yani bu bu tenkit edilecek

20:11bir şey değil.