Full transcript
0:0122 km.
0:03Tyle właśnie łączy 45 milionów hindusów
0:06mieszkających na odległym północnym
0:08wschodzie z resztą ich własnego kraju. W
0:11najwęższym miejscu korytarz Silig Guri
0:13ma dokładnie 22 km szerokości. Biegnie
0:17przez Bengal zachodni wciśnięty między
0:19Nepal a Bangladesz. Podczas gdy od
0:21północy góruje nad nim chińska dolina
0:24Chumbi.
0:26Każdy pociąg, każda ciężarówka, każdy
0:28światłowód i każdy litr paliwa, który
0:31przemieszcza się między indyjskim
0:32rdzeniem a ośmioma stanami Północnego
0:34Wschodu, musi przecisnąć się przez to
0:37wąskie gardło.
0:39Ten 22 km pas Ziemi nazywany jest kurzą
0:43szyją. I trudno o bardziej dosadne
0:45określenie.
0:46Poza Indiami mało kto w ogóle o nim
0:48słyszał. Światowe zainteresowanie
0:51Indiami zazwyczaj kończy się na Mumbaju,
0:53Nowym Deli i Bangaluru. Zresztą nawet
0:55większość samych hindusów rzadko
0:57zastanawia się nad znaczeniem kurzej
0:59szyi. A jednak w ciągu ostatnich dwóch
1:01lat ten niepozorny pas plantacji herbaty
1:04i wojskowych garnizonów stał się jednym
1:07z najpilniej obserwowanych miejsc w
1:09Azji. Rewolucja w Bangladeszu, wojna
1:12domowa w Mianmie, konflikt etniczny w
1:15Manipurze oraz doniesienia o możliwym
1:17chińskim zaangażowaniu w rozbudowę
1:19lotniska zaledwie 20 km od korytarza
1:22przypomniały nowe modeli o bardzo starym
1:24lęku. Co się stanie, jeśli ktoś tę szyję
1:27skręci?
1:29Odpowiedzią Indii jest liczący 900 km
1:32projekt o nazwie Kaladan.
1:34morskorzeczno-drogowy korytarz przez
1:36Mianmę, który ma dać północnemu
1:38wschodowi drugą linię życia. Jest tylko
1:42jeden problem.
1:44Ostatni odcinek tej trasy przebiega
1:46przez sam środek cudzej wojny domowej.
1:50Zapraszam na raport lat 20.
2:10Partnerem tego odcinka jest XTB, moje
2:13prywatne centrum inwestycyjne. Platforma
2:15daje mi dostęp do ponad 12 000
2:17instrumentów z całego świata, w tym
2:19akcji ETFów. A przy miesięcznym obrocie
2:21do równowartości 100 000 € można
2:24inwestować w prawdziwe akcje i ETFY bez
2:26prowizji. Pamiętajcie, że inwestowanie
2:28nie musi kończyć się na spółkach, które
2:30znamy z Wall Street. Jeśli spojrzymy na
2:31gospodarki, które mogą definiować
2:33kolejne dekady, trudno przeoczyć na tej
2:35mapie Indię. W XTB znajdziecie między
2:37innymi ETFY śledzące indeks MSCI India,
2:41dające ekspozycję na szeroki rynek tego
2:43kraju. A żeby lepiej zrozumieć jakie
2:45wydarzenia na świecie wpływają na
2:46giełdy, w aplikacji znajdziecie
2:48najświeższe wiadomości i analizy
2:49ekspertów. Jeśli dopiero zaczynacie z
2:51kodem GTBT, otrzymacie dodatkowe
2:53materiały edukacyjne, które pomogą wam
2:55poukładać podstawy inwestowania i lepiej
2:58zrozumieć ryzyko. Link do XTB
3:00znajdziecie w opisie filmu. Inwestowanie
3:02wiąże się z ryzykiem, dlatego warto
3:03zaczynać od wiedzy i podejmować własne
3:05przemyślane decyzje.
3:10Żeby zrozumieć skąd kurza szyja w ogóle
3:12się w Indiach wzięła, trzeba cofnąć się
3:14do krwawego lata 1947
3:17roku, kiedy to brytyjski prawnik
3:19nazwiskiem Cyril Radcliff dostał 5ć
3:22tygodni komplet nieaktualnych map i
3:24zadanie wytyczenia granic dwóch nowych
3:27państw. Wcześniej Radcliffeff nigdy nie
3:30postawił stopy w Indiach. 5 tygodni na
3:32podzielenie subkontynentu zamieszkanego
3:34przez 400 milionów ludzi. W efekcie
3:36linia, którą narysował zmusiła do
3:38ucieczki może 15 milionów osób i zabiła
3:41setki tysięcy. Zrobiła też niejako
3:44mimochodem coś, czego znaczenie
3:45dostrzegało wówczas niewielu. Dla Indii
3:48nowa granica była geograficzną
3:50amputacją. Północny wschód został
3:53odcięty od szlaków, które od zawsze
3:55prowadziły go przez Bengal. Przed
3:58podziałem Asam i okoliczne terytoria
4:00górskie łączyły się z resztą Indii
4:02brytyjskich przez to, co dziś jest
4:04Bangladeszem. Ciotto Gram był ich
4:06naturalnym portem rzeki Bengalu
4:08autostradami. Kalkuta leżała
4:11ekonomicznie rzecz biorąc tuż za rogiem
4:14i wtedy z dnia na dzień wszystko stało
4:16się za granicą. Siedem stanów, które z
4:18czasem powstały w tym regionie Asam,
4:21Arunachal Pradesz, Manipur, Mekalaja,
4:24Mizoram, Nagaland i Tripura znane
4:27wspólnie jako siedem sióstr, znalazło
4:30się na końcu ślepiej uliczki. Z resztą
4:32kraju łączyła je już tylko włąska
4:34szczelina pod siliguri, niczym wymyślny
4:37artefakt autorstwa Radcliffa.
4:40Liczby mówią resztę. Agartala, stolica
4:43Tripury, leży około 1600 km od Kalkuty
4:46drogą przez korytarz, przez Bangladesz
4:49jakieś 450. Towary z Kalkuty do Mizoramu
4:52potrafią spędzić w trasie tydzień,
4:54nakładając drogi na północ przez
4:56Siliguri, żeby potem zjechać z powrotem
4:58na południe. Północny wschód to prawie
5:018% powierzchni Indii i niecałe 3% ich
5:04PKB. Geografia nie jest jedynym powodem
5:07dlaatego stanu rzeczy, ale jest powodem
5:09poważnym. Odcięty od morza, odległy i
5:12drogi w obsłudze, region stał się, jak
5:14to mówią sami jego mieszkańcy,
5:16zapomnianą peryferią Indii.
5:20Przez 70 lat Indie raczej zarządzały tym
5:22geograficznym problemem, niż próbowały
5:24go obejść. poszerzały drogi prowadzące
5:27przez Siliguri, rozbudowywały linie
5:29kolejowe, negocjowały tranzyt z Daką,
5:32stolicą Bangladeszu i utrzymywały silną
5:35obecność wojskową wokół korytarza.
5:38Żadne z tych działań nie zmieniło jednak
5:39rzeczy podstawowej. Cały region i 45
5:42milionów ludzi wciąż wisiało na pasie
5:44ziemi, który da się przejechać w 20
5:47minut.
5:48Więc Deli postanowiła zbudować drugie
5:50drzwi.
5:52Kaladan Multimodel Transit Transport
5:54Project to sztandarowy projekt
5:56indyjskiej polityki Act East i na
5:59papierze eleganckie rozwiązanie problemu
6:01stworzonego w 1947 roku. Plan składa się
6:06z trzech etapów. Krok pierwszy. Przewieź
6:09towar 539 km morzem z Kalkuty do Sitwe,
6:13portu na wybrzeży Rakin w Mianmie, który
6:16Indie zbudowały specjalnie w tym celu.
6:19Krok drugi. Przerzucić go barką 158 km w
6:23górę rzeki Kaladan do miasteczka Paletwa
6:25w stanie Chin. Krok trzeci. Pokonać 109
6:29km drogą z Paletwy do przejścia
6:31granicznego Zorinpui w Mizoramie.
6:35Już jesteś w północno-wschodnich Indiach
6:37z całkowitym pominięciem Bangladeszu i
6:39kurzej szyi. Trasa ta skraca odległość z
6:42Kalkuty do Mizoramu mniej więcej o
6:44połowę. Projekt miał początkowo
6:46kosztować równowartość około 120
6:48milionów dolarów. Jeszcze przed jego
6:50ukończeniem oficjalny koszt wzrósł
6:53jednak do około pół miliarda, ponad
6:55pięciokrotnie.
6:57Umowę z rządem Mianmy Indie podpisały w
6:592008 roku i większość zaplanowanego
7:02korytarza dziś istnieje. Port stoi,
7:05rzeka jest pogłębiona, nabrzeże w
7:07paletwie gotowe. Brakuje drogi, która
7:10miała kosztować większość tej kwoty
7:12ponad 300 milionów dolarów, konkretnie
7:15109 km drogi przez jeden z
7:17najtrudniejszych terenów w Azji. Góry,
7:20dżunglę i stoki regularnie osuwające się
7:23w porze monsunowej. I właśnie na tych
7:25109 km cała ta historia przestaje być
7:27problemem inżynieryjnym, a staje się
7:30problemem wojennym.
7:32Do tej drogi jeszcze wrócimy i do
7:34zbrojnej grupy, która kontroluje dziś
7:36teren, przez który ona biegnie. Ale
7:39najpierw nasuwa się oczywiste pytanie.
7:42Po co budować liczący 900 km korytarz
7:45morsko-rzeczno-drogowy
7:46przez jeden z najmniej stabilnych krajów
7:48Azji, skoro znacznie krótsza trasa
7:51prowadzi prosto przez Bangladesz?
7:53Odpowiedź zaczyna się w 1971
7:57roku, kiedy Indie przez chwilę
7:58uwierzyły, że geograficzne szkody po
8:00podziale da się wreszcie naprawić.
8:04Jeśli powojenny podział zamknął przed
8:06północnym schodem historyczne szlaki
8:08przez Bengal, to rok 1971 wyglądał,
8:12przynajmniej z perspektywy Nowego Deli,
8:14na szansę, żeby je z powrotem otworzyć.
8:17W tamtym roku bengalski ruch
8:19niepodległościowy wystąpił przeciw
8:21rządowi Pakistanu. Po miesiącach masowej
8:24przemocy, ucieczce około 10 milionów
8:26uchodźców do Indii i narastającym
8:29kryzysie humanitarnym i bezpieczeństwa
8:30na wschodniej granicy, Indie
8:32interweniowały zbrojnie w grudniu. 13
8:35dni później pakistańskie siły na
8:37wschodzie skapitulowały, a Bangladesz
8:39stał się niepodległym państwem. Dla
8:42strategów w Deli nagroda była oczywista.
8:44Przyjazny Bangladesz mógł oddać
8:46północnemu Wschodowi jego naturalną
8:48geografię. Prawa tranzytowe, szlaki
8:51rzeczne, dostęp do portu w ciotogramie.
8:53Innymi słowy komunikację sprzed 1947
8:57roku. Ale historia rzadko współpracuje.
9:01W ciągu czterech lat ojciec założyciel
9:03Bangladeszu Szejik Mujibur Rahman,
9:06został zamordowany, a relacje zamarły.
9:08Przez kolejne trzy dekady odmarzały i
9:11zamarzały z każdą zmianą rządu w Dadce.
9:13Kiedy władzę sprawowała liga Avami,
9:16partia Mujiba później kierowana przez
9:18jego córkę Shakej Hassinę, więzi się
9:20ocieplały. Kiedy rządzili jej rywale,
9:23Deli oskarżało Dakę o udzielanie
9:25schronienia rebeliantom z północnego
9:26wschodu. Za długich rządów Hasiny po
9:292009 roku Indie dostały wreszcie to,
9:32czego chciały od 1971
9:35roku. Obozy rebeliantów zamknięte. Umowy
9:38tranzytowe podpisane. W 2017 roku
9:41indyjskie towary uzyskały dostęp do
9:43portów w Ciotogramie i Mongolii. Przez
9:46chwilę wyglądało na to, że kurza szyja
9:48po cichu przestanie być problemem
9:49strategicznym.
9:51A potem przyszedł sierpień 2024 roku.
9:54Powstanie kierowane przez studentów
9:56zmiotło Hasinę z urzędu. Uciekła, co
9:58ciekawe, do Indii, gdzie przebywa na
10:00wygnaniu do dziś. Wszystko, co Deli
10:02zbudowało na jej przyjaźni, nagle
10:04stanęło na bardzo kruchym fundamencie.
10:08Rząd tymczasowy, który przejął władzę po
10:10Hassinie, kierowany przez noblistę
10:12Muhamada Junusa, odwrócił się od Indii w
10:15stronę Pekinu i w stronę Islamabadu.
10:18Chińskie firmy państwowe zaproszono do
10:20projektu na rzece Testa. Rzut beretem od
10:23korytarza Siliguri oraz do modernizacji
10:26portu Mongla. Co więcej, pojawiły się
10:28doniesienia o chińskim udziale w
10:30reaktywacji lotniska z czasów II wojny
10:32światowej w Lalmonirchacie, jakieś 20 km
10:36od granicy z Indiami, a indyjskie służby
10:38przyglądały się, czy wyjdzie z tego port
10:40cywilny, czy coś więcej. Po dekadach
10:42ciszy Daka wznowiła też bezpośrednie
10:44połączenia lotnicze i morskie z
10:45Pakistanem, krajem z którego armią
10:48wywalczyła sobie niepodległość w 1971
10:51roku. Jednak prawdziwy alarm w Indiach
10:54wywołało dopiero jedno konkretne
10:56przemówienie.
10:58Przemawiając w Pekinie, Junus określił
11:00północno-wschodnie Indie jako region
11:02odcięty od morza. Powiedział, że
11:04Bangladesz jest jego strażnikiem oceanu
11:06i przekonywał, że cały ten obszar może
11:08stać się przedłużeniem chińskiej
11:10gospodarki. Miejscem produkcji i handlu
11:12połączonym z Chinami przez Bangladesz
11:15była to oferta inwestycyjna Dagi
11:18zbudowana wokół najbardziej oczywistego
11:20atutu Bangladeszu, czyli dostępu do
11:22zatoki bengelskiej. W Deli i Guvahati,
11:26stolicy Assam, odczytano to jednak
11:28zupełnie inaczej. Jako swoiste memento,
11:31że czyjaś dłoń spoczywa na indyjskiej
11:33kurzej szyi. Premier Stanu Asam nazwał
11:36te słowa obraźliwymi. Zażądał
11:38mocniejszych połączeń kolejowych i
11:40drogowych. wokół korytarza i rzucił
11:42pomysł, którego Deli wcześniej
11:43praktycznie nie brało pod uwagę.
11:45Zbudowanie trasy na północny wschód
11:47przez Butan. A potem wtrąciła się
11:50demokracja. W lutym 2026 roku Bangladesz
11:55przeprowadził wreszcie opóźnione wybory,
11:57w których nacjonalistyczna partia
11:58Bangladeszu zgarnęła 2/3 mandatów, a
12:01premierem został Tarike Rahman.
12:04Historycznie BNP była bardziej
12:06sceptyczna wobec Indii niż Liga Avami,
12:08ale po napięciach okresu przejściowego
12:10Deli potraktowało nowy demokratycznie
12:12wybrany rząd jako szansę na reset. Nie
12:15oznaczało to jednak powrotów do czasów
12:17Hasiny. Nowe władze mówią o
12:19strategicznej autonomii, utrzymują dobre
12:21relacje z Pekinem i domagają się
12:23ekstradycji. Byłej premier z Indii.
12:25Stosunki z Deli stały się spokojniejsze,
12:27ale nie wróciła dawna przewidywalność.
12:30I właśnie o to chodzi. Problemem Indii
12:33nie jest to, że Bangladesz musi być
12:34wrogi. Problemem jest to, że dostęp do
12:37Północnego Wschodu nie może zależeć od
12:39tego, jaka ekipa akurat rządzi w DACE.
12:44Ale wybory to tylko połowa problemu.
12:46Nawet trwale przyjazny Bangladesz nie
12:49rozwiązałby tej drugiej połowy, bo
12:51korytarz ma jeszcze jedną słabość i nie
12:53ma ona nic wspólnego z Daką.
12:57Spójrzmy jeszcze raz na mapę. Tuż nad
12:59kurzą szyją niczym jej hełm leży
13:02niewielki stan Sikim. Bez niego korytarz
13:05mógłby w ogóle nie być do obrony. Do
13:08połowy lat 70 Sikim nie należał do
13:10Indii. Było to himalajskie królestwo
13:13buddyjskie rządzone przez monarchę
13:15zwanego Choglajem, które przetrwało jako
13:18protektorat. Najpierw Indii brytyjskich,
13:20a potem Indii niepodległych
13:22odpowiadających za jego obronność i
13:23politykę zagraniczną. Podczas gdy pałac
13:25zajmował się sprawami wewnętrznymi. Na
13:28początku lat 70 ten układ zaczął się
13:30jednak sypać. Większość nepalskojęzyczna
13:33miała dość monarchii zdominowanej przez
13:35elitę Butia lepcza. Protesty rosły, a
13:38Novedeli obserwując Chiny siedzące po
13:40drugiej stronie górskich przełęczy
13:42uznało, że epoka państw buforowych się
13:45skończyła. W kwietniu 1975
13:48roku odbyło się referendum, w którym
13:50oficjalnie 97% głosujących opowiedziało
13:53się za zniesieniem monarchii i
13:55przyłączeniem do Indii. 36. Poprawka do
13:58konstytucji uczyniła Sikim 22 stanem
14:01Indii 16 maja 1975
14:05roku. Jest to temat drażliwy do dziś.
14:08Mieszkańcy Sikimu od tamtej pory
14:10entuzjastycznie głosują w indyjskich
14:12wyborach, a stan cieszy się jednym z
14:14najwyższych dochodów na głowę w całym
14:16kraju. Ale krytycy, najgłośniej Pekin, z
14:18oczywistych powodów nazwali to aneksją
14:21przeprowadzoną w cieniu indyjskich
14:23wojsk. A Chiny przez kolejne trzy dekady
14:25odmawiały uznania Sikimu za terytorium
14:28Indii. Tak czy inaczej, logika
14:30strategiczna od zawsze była tu jasna.
14:33Sikim kontroluje Nadh Hula, jedną z
14:36niewielu przejezdnych przełęczy na
14:37granicy indyjsko-chińskiej. A jego
14:40terytorium dopycha indyjską granicę do
14:42chińskiej doliny Cumbi. Klina
14:44tybetańskiej ziemi w kształcie sztyletu
14:47wycelowanego prosto w korytarz Siliguri.
14:50Kto trzyma Sikim, ten zajmuje dominującą
14:53pozycję nad kurzą szyją. W 2017 roku
14:57świat zobaczył co to oznacza w praktyce.
15:00Na płaskowyżu do klam, gdzie stykają się
15:02Sikim, Butan i Chiny, chińskie ekipy
15:05budowlane zaczęły przedłużać drogę na
15:07południe przez terytorium, do którego
15:09pretensje zgłasza Butan. Gdyby droga
15:12została ukończona, chińskie siły
15:14znalazłyby się bliżej grzbietu
15:15górującego nad podejściami do korytarza.
15:19Indyjscy żołnierze weszli na płaskowysz
15:21i fizycznie zatrzymali buldożery. Przez
15:2473 dni armie dwóch mocarstw nuklearnych
15:28stały naprzeciwko siebie. zanim obie
15:30strony ostatecznie się wycofały.
15:33Starcie na płaskowyżu do klam to dobra
15:36metafora dla szerszej rywalizacji, w
15:38której Indie coraz częściej próbują
15:40pozycjonować się jako kolejne po USA i
15:42Chinach wielkie supermocarstwo. I
15:45właśnie temu pytaniu poświęcona jest
15:46książka Adama Burakowskiego Trzecia
15:49potęga świata. Czy Indie staną się
15:51światowym supermocarstwem? Burakowski
15:53przez 6 lat był ambasadorem Polski w
15:55Indiach i zna ten kraj zarówno od strony
15:57politycznej jak i gospodarczej. pokazuje
15:59skąd bierze się rosnąca siła Indii, ale
16:02też co może je zatrzymać od
16:04infrastruktury i ogromnych nierówności
16:06po wewnętrzną złożoność i trudne
16:08otoczenie geopolityczne. To dobry
16:10kontekst również dla historii, którą
16:11opowiadamy tutaj, bo kaladan, siliguri i
16:14rywalizacja z Chinami są tylko jednym z
16:16wielu testów tego, czy Indie
16:18rzeczywiście są gotowe wejść do grona
16:20największych potęg świata. Właśnie
16:22ruszyła przedsprzedaż tego tytułu, a
16:24link do książki znajdziecie w opisie.
16:28Doam był w istocie starciem o kurzą
16:30szyję. W kolejnych latach Chiny
16:32rozbudowały wzdłuż całego pogranicza
16:35wsie, drogi i lądowiska dla śmigłowców.
16:38Główna linia komunikacyjna Indii stawała
16:40się więc coraz bardziej podatna na
16:42zagrożenie.
16:44Ale alternatywna trasa, którą zaczęliśmy
16:46omawiać wcześniej, również zaczęła mieć
16:48kłopoty. Z niedokończonych 109 km drogi
16:52Kaladanu pierwszy odcinek o długości 67
16:56km ukończono na początku 2024 roku. W
17:00normalnych okolicznościach reszta byłaby
17:03trudnym, ale wykonalnym przedsięwzięciem
17:05inżynieryjnym. Jednak okoliczności nie
17:09były normalne. Od wojskowego zamachu
17:12stanu w 2021 roku Myanmar osunęła się w
17:16ogólnokrajową wojnę domową i nigdzie
17:19Hunta nie przegrała tak dotkliwie jak
17:21dokładnie w tym regionie, przez który
17:23biegnie Kaladan. Armia Arakanu, etniczna
17:27rakińska formacja, która 15 lat temu
17:30praktycznie nie istniała, zajęła 14 z 17
17:34gmin stanu Rachin. Paletwa, węzeł
17:37rzecznogowy, na którym opiera się cały
17:39projekt padła w styczniu 2024 roku. Do
17:442026 roku jej bojownicy okrążyli samo
17:47Sitwę, ostatni większy przyczułek hunty
17:50na północy w czymś, co obserwatorzy
17:52opisują jako ostateczne natarcie na
17:54stolicę stanu. I dokładnie w Sitwe stoi
17:58indyjski port.
18:00Indie podpisały projekt Kaladan z rządem
18:03Mianmy. Rząd Mianmy nie kontroluje już
18:06tej trasy. Każdy kilometr nie
18:08dokończonej drogi biegnie przez teren
18:10opanowany przez armię Arakanu i
18:12sprzymierzone z nią siły oporu Cinów.
18:15Ugrupowania będące w stanie wojny z
18:17Huntą, z którą Deli oficjalnie prowadzi
18:20interesy. Korytarz, który miał ominąć
18:22jedno geopolityczne wąskie gardło,
18:25biegnie dziś przez aktywne pole bitwy.
18:28Co zatem zrobiło Deli? w swoim stylu
18:30zaczęło rozmawiać ze wszystkimi.
18:34Oficjalnie Indie przyjęły szefa Hunty, a
18:36obecnie prezydenta Min Aoklianga z
18:39pięciodniową wizytą państwową w połowie
18:422026 roku. Była to jego pierwsza
18:45zagraniczna podróż w tej roli i wyraźny
18:47sygnał pod adresem Pekinu. Obie strony
18:50zobowiązały się przyspieszyć Kaladan i
18:52autostradę trójstronną, a Myanmar
18:55obiecała, że jej terytorium nie zostanie
18:57użyte przeciwko indyjskim interesom
18:59bezpieczeństwa. Indyjski ambasador
19:01objechał Sitwę i przeprowadził inspekcję
19:04portu, tego samego, który rozbudowywano
19:06tak, aby obsługiwał statki o wyporności
19:0940 000 ton i do którego w maju 2023 roku
19:14wpłynął pierwszy frachtowiec z Kalkuty.
19:17Ale Hunta nie kontroluje przecież
19:18większości Kalu. Jednakże nieoficjalnie
19:21armia Arakanu również robi wiele, żeby
19:24przypodobać się Indiom. Publicznie
19:26obiecała, że projekt ochroni, zwracając
19:28przy tym uwagę, nie bez racji, że to
19:30ona, a nie Hunta, kontroluje ten teren.
19:34Ma zresztą własne powody, żeby być
19:35uprzejma. Terytoria, które trzyma
19:38uzależniły się od żywności i leków
19:40przekraczających granicę z indyjskiego
19:42mizoramu, a atak na infrastrukturę
19:44zbudowaną przez Indię spaliłby most, na
19:47którego utratę nie może sobie pozwolić.
19:50To dziwna równowaga. Rebeliancka armia
19:53chroni indyjski projekt uzgodniony z
19:56rządem, z którym sama walczy, podczas
19:58gdy Indie ściskają dłonie obu stronom.
20:01Kaladan miał być gotowy w 2014 roku,
20:04potem w 2019, potem w grudniu 2023, a
20:09dziś obowiązującym terminem jest 2027.
20:14Czy ta równowaga przetrwa upadek Sitwe?
20:17Jeśli i kiedy do niego dojdzie, to
20:19pytanie, od którego zależy nie tylko ten
20:20termin, ale prawdopodobnie cały projekt.
20:25Odsuńmy jednak perspektywę nieco dalej,
20:27bo Indie nie są jedynym mocarstwem
20:29próbującym odnaleźć się w chaosie wojny
20:32domowej w Mianmie. Tym drugim są
20:34oczywiście Chiny. Pekin kontroluje
20:37dolinę Chumbi. Pekin próbował przedłużyć
20:40drogę na płaskowyżu do klam. Pekin
20:42zabiega o względy Daki poprzez porty,
20:45projekty rzeczne i lotnisko położone w
20:47pobliżu kurzej szyi. Jednocześnie rości
20:49sobie prawa do całego indyjskiego stanu
20:52Arunachal Pradesh, nazywając go
20:55południowym Tybetem i publikując mapy z
20:57przemianowanymi miejscowościami.
21:00W samej Mianmie Chiny prowadzą tę samą
21:02podwójną grę co Indie, tyle że z jeszcze
21:05większym rozmachem. Wspierają Huntę, a
21:08jednocześnie utrzymują relacje z
21:09walczącymi przeciwko niej armiami
21:11etnicznymi. Mają w tym własny interes.
21:14100 km od Sitwe w dół wybrzeża Rahin
21:18leży Kiakpu, gdzie chińskie rurociągi i
21:21głębokowodny port mają utłoczyć ropę i
21:23gaz lądem prosto do chińskiego Junanu,
21:28bo Chiny też mają swoją kurzą szyję.
21:31Zdecydowana większość importowanej przez
21:33nie ropy przechodzi przez cieśninę
21:35Malaka. kanał, który w razie kryzysu
21:38Stany Zjednoczone i ich sojusznicy
21:40zamknęliby w jedno popołudnie. Kiakp to
21:43jedna z prób wybudowania sobiej drogi
21:45wyjścia z tej zależności.
21:48Symetria więc jest niemal poetycka. Dwaj
21:50azjatycy, giganci budują korytarze przez
21:53Mianmę, żeby uciec od własnych kurzych
21:56szyj. Indie omijają siliguri, Chiny
21:59omijają Malagę. Oba korytarze biegną
22:01przez tę samą wojnę domową. Miejscami
22:04dzieli je ledwie 100 km.
22:07Z tej wysokości Kaladan przestaje być
22:09projektem drogowym. Staje się arterią w
22:11trwającej od dekad rozgrywce o to, czy
22:14region zatoki bengalskiej przechyli się
22:16w stronę Deli czy Pekinu i czy
22:18północno-wschodnie Indie będą mostem do
22:21Azji południowo-wschodniej czy
22:22zakładnikiem własnej geografii.
22:26Z tej wysokości północny wschód istotnie
22:28wygląda jak szachownica. z poziomu Ziemi
22:31jest jednak domem dla 45 milionów ludzi.
22:35Droga może połączyć region fizycznie,
22:37jednak dalej pozostawiając go równie
22:39odległym politycznie i emocjonalnie jak
22:41wcześniej.
22:43I tu ta historia przestaje być
22:44opowieścią o logistyce, bo dystans
22:47między północnym wschodem a tym, co
22:49wielu mieszkańców nazywa głównymi
22:51Indiami, nie mierzy się wyłącznie w
22:53kilometrach.
22:55Wystarczy przejść się ulicami Impalu,
22:57Kohim czy Aizawlu, by znaleźć się w
23:01wyraźnie innych Indiach. Wiele
23:03społeczności zamieszkujących górskie
23:05stany należy do tybeto-birmańskich grup
23:08etnolingwistycznych i ma silniejsze
23:10związki kulturowe oraz językowe z
23:12Myanmarą czy Junanem niż z Deli.
23:15Nagaland, Mizoram i Meghalaja są stanami
23:18o większości chrześcijańskiej w kraju
23:20zdominowanym przez hinduizm. To
23:22dziedzictwo amerykańskich i walijskich
23:24misjonarzy, którzy przybyli tu w XIX
23:27wieku. Inne jest jedzenie, inna muzyka,
23:30innych jest ponad 200 języków,
23:33a reszta kraju nie zawsze była dla tej
23:35odmienności łaskawa. Studenci i
23:38pracownicy z północnego wschodu
23:39mieszkający w Deli czy Bangalurze
23:42opowiadają często o rasistowskich
23:43wyzwiskach, o odmowach wynajmu
23:45mieszkania i o pytaniach z jakiego kraju
23:48pochodzą zadawanych w ich własnym kraju.
23:51Podczas pandemii osoby o
23:52wschodnioazjatyckich rysach były
23:54napastowane na ulicach i obwiniane o
23:57roznoszenie koronawirusa. W 2014 roku
24:0119letni student Zaruna Charlal Pradesh
24:04Nido Tanam został pobity na śmierć na
24:07targu w Deli po sprzeczce, która zaczęła
24:09się od tego, że sprzedawcy naśmiewali
24:11się z jego fryzury. Protesty, które
24:14wybuchy po jego śmierci zmusiły rząd do
24:16powołania komisji do spraw dyskryminacji
24:18rasowej wobec mieszkańców Północnego
24:20Wschodu. Dekadę później jej zalecenia
24:23wdrożono tylko częściowo.
24:26Wyobcowanie działało zresztą w obie
24:27strony. Region był areną jednych z
24:30najdłużej trwających rebeli w Azji. Ruch
24:33Nagów jest starszy niż sama Republika
24:35Indyjska. Mizoam toczył 20letnie
24:38powstanie, które zaczęło się od klęski
24:40głodu zignorowanej przez Deli i w
24:43trakcie którego w 1966
24:45roku indyjskie lotnictwo zbombardowało
24:50jedyny raz w historii, kiedy Indie
24:51przeprowadziły naloty na własnym
24:53terytorium. Ustawa o szczególnych
24:55uprawnieniach sił zbrojnych dająca
24:57żołnierzom niemal całkowity immunitet
24:59obowiązuje w częściach regionu od
25:01dziesięcioleci i stała się symbolem
25:03wszystkiego, co północny wschód ma do
25:05zarzucenia rządom z deli. Nie jest to
25:08jednak wyłącznie historia krzywd.
25:11Porozumienie pokojowe zawarte w
25:13Mizoramie w 1986
25:15roku zamieniło dawnych partyzantów w
25:17dzisiejszych demokratycznie wybieranych
25:19polityków i do dziś uchodzi za jedno z
25:22najbardziej udanych porozumień.
25:23kończących rebelię zbrojną. A więc
25:26można, ale może pójść też w drugą stronę
25:30i w jednej z siedmiu sióstr idzie w
25:32drugą stronę od trzech lat. Tym razem
25:35nie przeciwko Deli, lecz przeciwko sobie
25:38samej.
25:40W maju 2023 roku graniczący z Mianmą
25:44stan manipur pogrążył się w konflikcie
25:47etnicznym między dominującą w dolinie
25:49Impalu społecznością Mei a
25:52zamieszkującymi okoliczne wzgórza
25:54społecznościami Kuki Zoo. Bezpośrednim
25:57zapalnikiem było orzeczenie sądu
25:59sprzyjające postulatom Mej którzy
26:02domagali się przyznania im statusu
26:03plemiennego, a wraz z nim szerszego
26:06dostępu do chronionych terenów górskich.
26:08Paliwo dla konfliktu gromadziło się
26:10jednak od lat. Rywalizacja o ziemię i
26:12miejsca pracy, napływ uchodźców oraz
26:15narkotyków z ogarniętem wojną mianmy, a
26:18także władze stanowe powszechnie
26:19oskarżane opowiadanie się po jednej ze
26:21stron. Zginęło ponad 260 osób. Ponad 60
26:26000 zostało wysiedlonych. Z policyjnych
26:29magazynów rozkradziono tysiące sztuk
26:31broni, z czego półtora roku później
26:33prawie połowy wciąż nie odzyskano. Obie
26:35społeczności żyją dziś fizycznie osobno,
26:38a strefę buforową między doliną
26:40obsadziły siły centralne niczym
26:42wewnętrzna granica wewnątrz indyjskiego
26:45stanu. Deli wprowadziło rządy
26:47bezpośrednio w lutym 2025 roku i zniosło
26:51je rok później, powołując nowy rząd
26:53stonowy z wicepremierami wywodzącymi się
26:56ze społeczności Cuki i Naga. W geście
26:59nowego otwarcia. Organizacje Cukizo
27:02odmówiły udziały w jego tworzeniu i
27:04wciąż domagają się osobnej administracji
27:06dla siebie. Grupy ME i Tay odrzucają
27:08jakiekolwiek sugestie podziału stanu.
27:10Wzdłuż strefy buforowej nadal wybuchają
27:13starcie.
27:14Ten wątek również ma swój wielki
27:16indyjski projekt komunikacyjny.
27:18Autostradę trójstronną Indie, Myanmaria,
27:22która przekracza granicę Myanmar w
27:23morech w Manipurze.
27:26Trudno przedstawiać północny wschód jako
27:28indyjski most do Azji
27:29południowo-wschodniej, kiedy jeden z
27:31jego przyczułków sam jest strefą
27:33konfliktu. Jeszcze trudniej odpowiedzieć
27:35na podejrzenie, które kryzys na nowo
27:37obudził w całym regionie, mówiące, że
27:39Deli zauważa północny wschód wtedy, gdy
27:41zagrożona jest mapa, a nie wtedy, gdy
27:44zagrożeni są jego mieszkańcy.
27:47Czy Kaladan może więc uratować
27:49północno-wschodnie Indię? Sam z siebie
27:53nie i niemal na pewno nie na czas.
27:56Termin 2027 roku zakłada, że da się
27:58dokończyć drogę przez terytorium,
28:00którego rząd sygnatariusz nie
28:02kontroluje, wojnie, która nie wykazuje
28:04żadnych oznak końca. A nawet ukończony
28:07korytarz barek i górskich dróg nigdy nie
28:09miał w pełni zastąpić kurzej szyi.
28:11Indyjscy planiści zresztą nigdy tak nie
28:13twierdzili.
28:14Skalę różnicy najlepiej pokazuje
28:16przepustowość. Przez połączenia
28:18północnego wschodu, z resztą Indii,
28:20przewozi się około 49 milionów ton
28:23ładunków rocznie. Tymczasem od otwarcia
28:25portu w Sitwe w maju 2023 roku do
28:29początku 2025 obsłużono tam około 109
28:34000 ton. To mniej więcej 0,2%
28:38rocznego ruchu korytarza Siliguri.
28:40Indyjski Urząd Dróg Wodnych ocenia, że
28:42na trasy wodne dałoby się docelowo
28:44przekierować najwyżej około 8 milionów
28:47ton, czyli niewiele ponad 15% obecnego
28:50ruchu. Kaladan jest zatem
28:52ubezpieczeniem, a nie zamiennikiem i
28:55właśnie dlatego dubluje się linie
28:56kolejowe przez Siliguri. Dlatego nagle
28:59bada się trasę przez butan i dlatego
29:01Deli znów zabiega o względy Daaki.
29:05Ale istnieje pytanie ważniejsze, takie,
29:07które wciąż zadają sobie mieszkańcy
29:09regionu. Korytarze, porty i autostrady
29:12traktują północny wschód jako problem
29:14komunikacyjny. Jak coś przez niego
29:17przewieźć, jak coś dostarczyć, jak go
29:19minąć. Trudniejsze zadanie polega jednak
29:21na tym, ażeby siedem sióstr przestało
29:24być dalekim końcem korytarza, żeby było
29:26regionem wysłuchanym politycznie,
29:28uszanowanym kulturowo i pogodzonym z
29:31samym sobą. Manipur jest przypomnieniem
29:34tego, co się dzieje, kiedy to zadanie
29:36się zaniedba.
29:38Państwo potrafi zbudować drugą drogę do
29:40swoich peryferii. O wiele trudniej jest
29:42zbudować, szczególnie w tak wielkim
29:44państwie jak Indie, drugą szansę na
29:46przynależność.
29:48A dopóki tego nie zrobi, 45 milionów
29:51ludzi będzie dalej żyło na końcu nitki
29:53szerokiej na 22 km, patrząc razem z
29:56resztą Azji, kto pierwszy dosięgnie
29:58kurzej szyi. Indyjscy inżynierowie czy
30:01cudze ambicje?
30:05Partnerami kanału są Pstryk. Zobacz ile
30:08naprawdę kosztuje prąd w aplikacji
30:09Pstryk i oszczędzaj dzięki cenom
30:11dynamicznym. KFD, polski producent
30:14suplementów diety i żywności
30:15funkcjonalnej oraz aplikacja
30:17inwestycyjna XTB.
30:20Dziękujemy naszym patronom za wsparcie.
30:23Informujemy również, że pierwszy tłumacz
30:25GTBT Ukraina Seri, obecnie służący w
30:28siłach powietrznych Ukrainy, założył
30:30zbiórkę na cel budowy schronów dla
30:32ukraińskich systemów bezzałogowych przed
30:34rosyjskimi dronami dalekiego zasięgu.
30:37Mimo dzielących nas różnic nadrzędny cel
30:40dalej nas jednoczy, a jest nim
30:42zatrzymanie rosyjskiego imperializmu.