Full transcript
0:00Kaligirang pangkasaysayan sa panahon ng
0:03kasarinlan.
0:05Pagkatapos ng digmaan, akala ng lahat
0:08tuluyan ng malaya ang Pilipinas.
0:11May sarili na tayong watawat. May sarili
0:14ng gobyerno, may sarili ng mga pinuno.
0:18Pero isang tanong ang naiwan. Tunay bang
0:22malaya ang isang bansa kung kontrolado
0:25pa rin ng iba ang isip, ekonomiya at
0:29pulitika nito? At dito nagsimulang
0:33magsalita ang panitikan hindi gamit ang
0:36armas kundi gamit ang pluma.
0:40Ito ang panahon ng kasarinlan.
0:43Ang salitang kasarinlan ay
0:45nangangahulugang kalayaan o soberanya.
0:49Ito ay halaw sa pabuang ka sarili at an
0:53pag pinagsama kasarilian
0:57na naging kasarinlan nagpalit ng pwesto
1:00ang L at N gamit ang metatesis
1:04upang maging madulas ang pagbigkas.
1:07Balikan natin ang kasaysayan. Noong
1:10Hulyo 1,46
1:13kinilala ang Pilipinas bilang malayang
1:16bansa matapos ang pananakop ng Amerika
1:19at Hapon. Ngunit kalaunan, inilipat ni
1:23Pangulong Diyosdado Makapagal ang
1:25pagdiriwang ng araw ng kalayaan sa Hunyo
1:2812, 1898.
1:30Ang araw na unang idineklara ni Emilio
1:32Aguinaldo ang kalayaan ng Pilipinas.
1:35Ipinakita nito na ang tunay na diwa ng
1:38kalayaan ay nagsimula pa bago ang
1:40impluwensya ng mga dayuhan. Eh ang
1:43tanong, ano ang temang umusbong sa
1:46panahon ng kasarinlan?
1:48Sa panahon na ito, umusbong ang mga
1:50temang pagmamahal sa bayan, kalayaan,
1:54nasyonalismo at pakikibakan ng mga
1:57Pilipino.
1:59Maraming manunulat ang naging matapang
2:01sa pagpapahayag ng katotohanan.
2:04Isinulat nila ang sakit ng digmaan, ang
2:07kalupitan ng mga hapon at ang
2:10paghihimasok ng mga Amerikano.
2:13Dito mas naging makabayan ang panitikan.
2:16Hindi na lamang ito libangan. Naging
2:19boses ito ng lipunan.
2:22Ano-ano namang panitikan ang lumaganap
2:24noong panahong ito? Lumaganap ang
2:27maikling kwento na nagsasalaysay ng
2:29buhay at suliranin ng mga Pilipino.
2:32Naging tanyag din ang tula na
2:34nagpapahayag ng damdamin sa masining na
2:37paraan. Lumaganap din ang dula na
2:40nagpapakita ng tunay na kalagayan ng
2:42lipunan. Samantala, narito ang ilan sa
2:46mga tanyag na manunulat. Una, si
2:49Alejandro G. Abadilla. Naran si Amado V.
2:52Hernandez naging tanyag din si Henove
2:56Edroza Matute Joniso Salazar,
3:00Efren R. Abweg, Liwayway Arseo,
3:04at si Clodwaldo del Mundo. Ang tanong
3:08ngayon, paano naman masasalamin sa
3:10panitikan ang kalagayan at kultura ng
3:13bansa? Makikita rito ang kahirapan,
3:16epekto ng digmaan at pagnanais ng mga
3:19Pilipino para sa tunay na kalayaan.
3:22Makikita rin dito ang kulturang Pilipino
3:25tulad ng pagmamahal sa bayan, pamilya at
3:28pagkakaisa.
3:30Sa madaling salita, ang panitikan ay
3:32naging tinig ng damdamin at pakikibakan
3:35ng sambayanang Pilipino. Ang panahon ng
3:38kasarinlan ay hindi lamang panahon ng
3:41kalayaan. Ito rin ay panahon ng
3:44paggising, paggising ng damdaming
3:47makabayan, paggising ng kamalayan at
3:50paggising ng panitikang Pilipino.
3:53Hanggang ngayon, patuloy pa ring
3:56nagsasalita ang panitikan. At ngayon
3:59tanungin mo ang iyong sarili. Malaya na
4:03nga ba talaga tayo o may mga tanikala pa
4:06ring nakikita?