Как накопить на старость в Польше

0:00Якая ў Польшчы пенсія і ці могуць на яе разлічваць мігранты?

0:03Як забяспечыць сабе бестурботную старасць у Польшчы? Колькі трэба адкладаць і куды?

0:08І наогул, якія ёсць альтэрнатыўныя спосабы назапасіць на бестурботную старасць у Польшчы?

0:22Раман, прывітанне. Прывітанне. Раскажы крыху пра сябе. З якім вопытам ты да нас прыйшоў, каб расказваць

0:28людзям, як назапасіць на пенсію? Пачну з таго, што я сам таксама прыехаў з Беларусі 13 гадоў таму

0:35і, напэўна, як усе замежнікі, сутыкнуўся тут з тыповымі праблемамі. Гэта легалізацыя,

0:40арэнда кватэры і далей ужо, напэўна, пошук нейкай працы, так, знайсці сябе ў Польшчы.

0:48і праўдамі і няпраўдамі дайшоў да фінансаў праз ліквідацыю наступстваў ДТЗ,

0:54судовыя разбіральніцтвы са страхавымі кампаніямі. Нічога сабе. То бок, э-э,

0:58да мяне дайшло такое разуменне, што, напэўна,

1:02прасцей чалавеку адразу правільна падабраць страхавы прадукт, так, нейкі фінансавы прадукт,

1:07чым потым адстойваць яго інтарэсы ў судзе, таму што судзіцца - гэта заўсёды стрэс.

1:11Вельмі мала прыемнага стаяць у судзе, адстойваць, там, спрачацца. А калі асабліва ты мігрант,

1:17калі не ведаеш мовы, гэта дадатковыя выдаткі на перакладчыка. Калі чалавеку адразу падбіраеш

1:21правільны прадукт, я сплю спакойна, нават калі ён мне тэлефануе. То бок ён мне тэлефануе,

1:25кажа: "Раман, здарылася сітуацыя", - я цудоўна разумею, што сітуацыя, якая ў яго адбылася,

1:31уваходзіла ў ахоп яго страхавога поліса альбо любога іншага фінансавага інструмента. Як

1:35больш дасведчаны мігрант, чым я, раскажы. Я вось плачу розныя падаткі, ЗУСы і гэтак далей. Ці магу я

1:41наогул як мігрант разлічваць на пенсію ў Польшчы? Можаш разлічваць, у залежнасці ад таго,

1:45на якую, так? То бок усё гэта залежыць ад таго, колькі ты плаціш грошай, так? Як ты плаціш, на якой

1:50аснове ты працуеш, колькі гадоў ты адпрацуеш. Э-э, ну, насамрэч вельмі шмат нюансаў наконт

1:55пенсіі. То бок я нейкі час папрацаваў у Беларусі. То бок ці пераносіцца гэты вопыт, стаж у Польшчу?

2:02І ці можна неяк разлічыць, умоўна, калі я там нейкі час папрацаваў у Беларусі,

2:05то ў Польшчы мне будуць плаціць вось так? Так, на здзіўленне, гэта вельмі часта здзіўляе замежнікаў,

2:10тое, што так, можна перанесці стаж. І вельмі важны момант: кожная краіна будзе плаціць за той стаж,

2:19які ты адпрацаваў у той ці іншай краіне. То бок, калі ты адпрацаваў у Беларусі, колькі гадоў?

2:24Ну, там каля пяці. За 5 гадоў будзе плаціць беларускі бок. Увесь астатні час,

2:29калі ты будзеш працаваць афіцыйна ў Польшчы, будзе плаціць польскі бок. Але вельмі важна тое, што

2:35стаж сумуецца. Калі ты адпрацуеш у Польшчы 10 гадоў, у Беларусі 5 гадоў,

2:41у цябе будзе стаж 15 гадоў. На падставе гэтага стажу прапарцыянальна беларускі бок будзе плаціць

2:46за 5 гадоў, польскі - за 10. Пенсійны ўзрост у мужчын наступае ў 65 гадоў, у жанчын - у 60.

2:53Мінімальны стаж для атрымання мінімальнай пенсіі - гэта 20 гадоў для жанчын і 25 гадоў для мужчын. То

3:00бок, калі ты адпрацуеш тут 10 гадоў і 5 гадоў у Беларусі, ты не атрымаеш мінімальную пенсію.

3:05Калі ў мяне ёсць 5 гадоў у Беларусі, то тут ужо засталося накшталт папрацаваць 20 і магу на пенсію. Так,

3:10абсалютна дакладна. О, давай паспрабуем палічыць вось мой выпадак. Вось ёсць 5 гадоў у Беларусі,

3:15з іх 3 гады - гэта была проста прыватная кампанія, 2 гады - гэта была вялікая IT-кампанія.

3:20Э, ну на што я магу разлічваць? То бок, адпрацаваўшы яшчэ тут гадоў 20, хай проста, не ведаю.

3:27Глядзі, калі мы гаворым пра мінімальную пенсію, так, 20 гадоў у Польшчы ты адпрацоўваеш, у цябе стаж

3:34атрымліваецца 25, за 20 гадоў будзе плаціць Польшча, то бок 80%. Ага. Мінімалка 80% будзе 1900.

3:42Амаль 2000 злотых - гэта брута. То бок прыблізна 1800 нета. Адкідваем гэтыя 20% - 360 злотых -

3:48і атрымліваецца ў нас 1400 з нечым. Вось гэта твая пенсія пасля 20 адпрацаваных гадоў. Ці правільна я

3:54разумею, што частку будзе плаціць мне Польшча, а частку - Беларусь? І там яна будзе неяк па-свойму

3:59лічыць. За 5 гадоў табе будзе плаціць Беларусь ад мінімалкі, так? Калі ты дацягнеш да мінімальных,

4:03гэтыя 25 гадоў адпрацуеш, а за 20 гадоў табе будзе плаціць Польшча. А таксама на польскую

4:09картку накшталт з Беларусі будуць прыходзіць грошы. Гэтага я табе ўжо не магу [смех] сказаць. Я, ну,

4:13столькі не жыву ў Беларусі, я з гэтым ніколі не сутыкаўся. На сваю пенсію ў Беларусі не

4:17разлічваю. Сам адпрацаваў толькі адзін год. Але пенсія вось такая мінімальная ў Польшчы.

4:21Давай яшчэ раз, каб без гэтых маіх лішніх лічбаў. Гэта колькі? 1978 злотых. Ага. Вось гэта

4:28самая мінімальная. Гэта мінімальная пры ўмове, што жанчына адпрацавала 20 гадоў,

4:32мае стаж больш за 20 гадоў, мужчына - 25. Памятаю, што ў Беларусі быў калькулятар пенсій. Ці ёсць нешта

4:38падобнае ў Польшчы, каб, ну вось разлічыць, не ведаю, увесці нейкія параметры, так, можна даведацца.

4:42Можна зайсці на сайт ZUS, залагініцца і далей праз укладкі знайсці сваю гіпатэтычную эмерытуру

4:48і паглядзець, колькі вы атрымаеце. І гарантую вам, вы вельмі здзівіцеся. Вельмі спадзяюся, прыемна,

4:55але, здаецца, [смех] не. Okей. А калі адваротная гісторыя? Вось я ўжо пачаў зарабляць стаж у

5:00Польшчы, нейкі час папрацую. Дапусцім, я захачу вярнуцца ў Беларусь. Ці будзе залічвацца

5:06гэты стаж у Беларусі? Так, гэта пагадненне паміж краінамі ўзаемнае.

5:10То бок вопыт, які вы атрымаеце ў Польшчы, таксама будзе залічвацца ў Беларусі. То бок,

5:16як я і казаў, што для таго, каб дасягнуць пенсійнага ўзросту, то бок мінімальнага,

5:22ваш беларускі вопыт залічваецца ў польскі, а польскі - у беларускі.

5:31Калі вы вывучаеце розныя спосабы атрымання доступу да рынкаў каштоўных папер і хочаце лепш

5:36разумець, як уладкаваны фінансавыя рынкі, прапаную вам паглядзець на платформу Capital.com. Тут

5:41даступныя CFD больш чым на 5000 інструментаў для гандлю. Акцыі, валюты, індэксы, сыравіна

5:48і крыптавалюты. Ёсць сайт і зручны дадатак, зразумелыя графікі. Яшчэ вы можаце завесці дэмарахунак,

5:54каб спакойна разабрацца, як усё працуе без выкарыстання рэальных сродкаў. Спасылкі ў апісанні.

6:06А раскажы яшчэ, ад чаго наогул залежыць пенсія? То бок, окей, трэба адпрацаваць,

6:10але як яна потым лічыцца? Вось, дапусцім, калі ў мяне там зарплата, не ведаю, 10 000 злотых

6:16брута, так? Дык на якую пенсію я магу разлічваць? Зноў жа, у залежнасці ад таго,

6:21колькі адпрацуеш, так? То бок, калі мы гаворым пра мінімальны пенсійны ўзрост,

6:26то бок адпрацаваў 25 гадоў як мужчына, пры 10 000 злотых, зараз на дадзены момант на 2026 год,

6:32гэта прыблізна 54% - так званыя стопы замены заробку. То бок ад 10 000 злотых мы

6:38атрымаем 5400 брута, з якіх мы яшчэ заплацім падатак. Так. То бок я з пенсіі яшчэ плачу падатак, так?

6:45Так. І тут важны нюанс: калі мы працуем па працоўным дагаворы, то бок наёмнымі работнікамі,

6:54мы плацім нармальныя канкрэтныя складкі ў ZUS. Калі мы як прадпрымальнік, ІП. Ага.

7:01Часта прадпрымальнікі плацяць мінімальны падатак. І вось тут з'яўляецца праблема,

7:06так? То бок прадпрымальнік можа разлічваць сам на сябе не толькі калі працуе, а і калі ўжо

7:09выходзіць на пенсію. Ага. Адпаведна, яму варта да гэтага рыхтавацца загадзя, да гэтай пенсіі.

7:14То бок я як прадпрымальнік буду атрымліваць толькі мінімальную. Калі прадпрымальнік

7:19будзе плаціць мінімальныя складкі, адпаведна, ён будзе разлічваць на мінімальную пенсію.

7:23Чым ніжэй зараз плаціш падатак, тым менш атрымаеш потым, калі выйдзеш на пенсію. Okей. Але мне

7:28здаецца, што ўжо столькі падаткаў плачу, што ў яго павінна быць касмічная пенсія. Але я так разумею,

7:31што хутчэй за ўсё дзяржава так не лічыць. А яшчэ дакладна многія беларусы, то бок мы ведаем, што

7:37ў Польшчы шмат беларусаў-прадпрымальнікаў, яны працуюць на DG. Многія яшчэ праз інкубатар

7:42працуюць. Ці правільна я разумею, што тут дзейнічае такое ж правіла, што хутчэй за ўсё там мінімальная

7:45складка і пенсія таксама будзе мінімальная. Ну, тут наогул цікавая гісторыя. То бок гэта такая,

7:50скажам так, палка на двух канцах. Чалавек, які працуе праз інкубатар, ён свае падаткі

7:55паніжае да такога мінімуму. То бок гэта альбо 6, альбо 9,6%. А ZUS там практычна не плаціцца,

8:01так? Там ён накшталт добраахвотны. То бок ты працуеш пад NIP-ам фундацыі, фонду,

8:06і яны табе выплачваюць, уласна, паводле дагавора выканання альбо паводле дагавора даручэння.

8:11І калі ты з самага пачатку зараз не будзеш плаціць за сябе нейкія складкі, ты наогул

8:16можаш нічога не атрымаць. І гэта такая, як бы, тут і зараз можа быць праблемай для цябе,

8:21таму што ты проста выйдзеш на пенсію, ты думаў, што ты працаваў, а ў выніку, ну,

8:27толькі працаваў. Але на мінімальную ўсё роўна можна разлічваць ці не, калі плаціш ZUS?

8:32Нюанс такі: калі ты адпрацаваў хаця б адзін дзень, ты на пенсію можаш разлічваць на адзін грош.

8:36Хацелася заплакаць, калі шчыра. Ну, ёсць гэтыя прыклады, то бок у інтэрнэце,

8:41калі паглядзець, іх вельмі шмат. Там адзін дзень, там два-тры дні адпрацавалі і атрымліваюць адзін-два-тры грошы.

8:45Ага. Брута, з якіх яшчэ трэба заплаціць падатак, запоўніць дэкларацыі і гэтак далей.

8:53Зачытаю, таму што яшчэ не вельмі добра разбіраюся ў тым, што ёсць у Польшчы. Pracownicze programy

8:57emerytalne. Што гэта такое? Гучыць нібыта класна з таго, што я прачытаў: што я плачу нейкія

9:03складкі, працадаўцы за мяне плацяць нейкія складкі. Дапамажы разабрацца, што гэта такое.

9:07Усё правільна, давайце разбяромся. Таму што калі мы гаворым пра складкі ад працадаўцы

9:11і ад дзяржавы, і ад работніка, то гэта PPK. Мінімальны ўзнос работніка - паўпрацэнта,

9:17максімальны - чатыры. Ад працадаўцы ў сярэднім гэта 1,5%, максімум 2,5. І ад дзяржавы

9:24вітальныя на пачатак - 250 злотых. І кожны год яны дадаткова плацяць па 240 злотых. Зноў жа,

9:29гэтая праграма працуе не ва ўсіх кампаніях, не ўсе ахвотна да гэтага падыходзяць, таму што

9:33гэта выдаткі для працадаўцы. Але ў такіх вялікіх кампаніях, як Lidl, Biedronka, не ведаю, Orange,

9:40DPD, там можна далучыцца да такой праграмы. А раскажы наогул, як гэта працуе? То бок

9:43гэтыя грошы назапашваюцца. Вось я плачу, працадаўца плаціць, дзяржава плаціць,

9:47і потым я, калі выходжу на пенсію, атрымліваю гэтую агульную суму, ці як? Яна як дадатковая

9:53пенсія табе будзе выплачвацца разам з агульнымі грашыма. Ёсць яшчэ добраахвотныя пенсійныя фонды.

9:59Што гэта таксама такое і як гэта працуе? Глядзі, добраахвотныя пенсійныя фонды - гэта той жа

10:04PPE, PPK, а дадаткова яшчэ IKE, IKZE, так, калі расшыфраваць. IKE - гэта

10:09індывідуальнае эмерытальнае конта. А IKZE - гэта індывідуальнае конта эмерытальнага забеспячэння,

10:15дзяржаўная праграма, то бок такая, скажам, абалонка, каб адкладаць

10:19сабе на эмерытуру з дадатковымі плюсамі па падаткаабкладанні. Калі возьмем прыклад,

10:26ты адкладаеш туды грошы да 60 гадоў, і за кошт таго, што ты іх адкладаеш альбо праз такія

10:32фонды, TFI, альбо праз банк, адкрываючы рахункі, альбо праз страхавыя кампаніі UFK, там можна

10:40купляць нейкія аблігацыі, акцыі, і ўсё гэта там працуе. Які плюс? Пасля

10:4460 гадоў на такім рахунку ты не плаціш 19% падатку Бельке. Гэта вялізны плюс. З IKE, з самога IKE,

10:51часткова можна грошы выводзіць. Так, ну тады, калі ты іх выводзіш, адпаведна, ну,

10:56трэба будзе 19% заплаціць. IKZE яшчэ цікавейшы для прадпрымальнікаў альбо для наёмных работнікаў,

11:01хто працуе афіцыйна. Пры ўзносе кожны год для наёмнага работніка каля 11 000,

11:06для прадпрымальніка амаль 17, можна вярнуць да 32% PIT. То бок гэта вельмі прыемна для людзей,

11:13прадпрымальнікаў, якія перайшлі парог у 32%. То бок амаль там 5 з нечым тысяч можна вярнуць.

11:18Гэта вельмі прыемна. Але вельмі важны нюанс. Грошы можна вывесці пасля 65-га года жыцця,

11:23пасля 65-га года жыцця без падатку Бельке, але з падаткам 10% ад агульнай сумы. Дык,

11:31вось. Галоўнае адрозненне IKE і IKZE ў чым? У тым, што IKE больш эластычны,

11:38адтуль можна выводзіць, заводзіць грошы, але няма падатковай льготы. У IKZE ёсць падатковая льгота

11:45ў залежнасці ад тваёй працэнтнай стаўкі падатку. І грошы нельга выводзіць да 65 гадоў. Пасля 65 гадоў

11:50выводзім грошы з IKZE з падаткам 10% ад агульнай сумы. З IKE пасля 60 гадоў выводзім грошы наогул без якога-небудзь

11:58падатку. А ты ўжо сказаў пра гэтыя рахункі IKE, IKZE. Як іх можна адкрыць? То бок ты проста прыходзіш у

12:04банк, ці як гэта працуе? Так, можаш у любым сваім банку адкрыць IKE, IKZE. PPE, PPK

12:12адкрываецца ў працадаўцы пры ўмове, што гэты працадаўца далучыўся да гэтай праграмы. Ага. IKE,

12:19IKZE можна адкрыць праз інвестыцыйны фонд, можна праз накапляльную праграму

12:24накапляльнага страхавання, ну, альбо праз банк. То бок тут у залежнасці ад таго, як бы ты хацеў

12:30заводзіць грошы на гэты рахунак і ці хацеў бы ты сам імі кіраваць. То бок гэта, я ўжо казаў, абалонка,

12:35якая дае табе магчымасць нейкіх льгот альбо паслабленняў. А вось якраз пра кіраванне гэтымі

12:40грашыма, ты ўжо крыху пра гэта казаў. Ці правільна я разумею, што калі грошы захоўваюцца на IKE, IKZE,

12:46імі яшчэ можна кіраваць далей, інвеставаць кудысьці і гэтак далей. Так, можна, можна даверыць

12:51гэта кіраванне кампаніі. Робяць гэта праз страхавыя кампаніі накапляльнага страхавання.

12:56Часта гэта выглядае такім чынам, што спачатку мы з кліентам увогуле вызначаем,

13:00што ён хацеў бы рабіць. Ці хацеў бы ён сам кіраваць, мець уплыў на тое, як будуць яго грошы

13:05працаваць, альбо ён хацеў бы проста ўкладваць грошы, каб нехта за яго кіраваў. І часта

13:10людзі не хочуць паглыбляцца ў інвестыцыі, таму што гэта складаная тэма насамрэч. Таму давяраюць

13:16гэта кіраванне альбо кампаніі, альбо фонду наогул. І за нейкі мінімальны працэнт

13:21яны кіруюць гэтымі грашыма. Задам пытанне як трывожны чалавек. Але ці не значыць гэта,

13:25што я тэарэтычна магу страціць гэтыя грошы? Любая інвестыцыя нясе за сабой рызыку страты.

13:30Абсалютна любая. Калі мы гаворым пра назапашвальнае страхаванне жыцця, [адкашліваецца] яно дзеліцца на

13:36дзве часткі, так, на гарантаваную выплату і на інвестыцыйную частку. Гарантаваная выплата

13:43гарантуе нам па кантракце, што мы атрымаем пэўную суму, прычым з роспісам адразу,

13:48у якім месяцы, у якім годзе мы атрымліваем грошы. Дзе, у якім годзе мы атрымліваем грошы,

13:53то бок дзе якія грошы мы можам страціць. Чаму вельмі часта людзі лічаць, што назапашвальнае

13:58страхаванне - гэта падман? Таму што яны хочуць забраць грошы раней тэрміну заканчэння кантракту.

14:03То бок забралі на пятым годзе дзеяння, а падпісалі на 20, адпаведна, вы губляеце каля

14:0730-40% ад ужо ўнесенай сумы. І гэта - рызыкі. Таму такая праграма больш стымулюе

14:14да таго, каб сапраўды адкладаць на сваю пенсію і атрымаць нешта, калі ты на яе выйдзеш.

14:18Ага. Але яшчэ раз, ці правільна я зразумеў, што ўсё ж такі нейкая гарантаваная сума,

14:22то бок незалежна ад таго, якія там будуць рынкі, умоўна кажучы, ідуць акцыі ўверх ці не,

14:26я ўсё роўна атрымаю нейкую суму, пры ўмове, што буду плаціць кожны месяц. Я ўжо занепакоіўся,

14:30што калі проста буду ўкладваць туды, то страчу грошы. [смех] Okей,

14:38давай наогул паспрабуем палічыць, калі гэта, канечне, магчыма, колькі наогул

14:41трэба адкладаць, каб мець нейкую ўмоўную, годную пенсію. Складаны момант,

14:46так? То бок палічыць, якую пенсію ты будзеш мець, гэта, канечне, прасцей, напэўна,

14:50у калькулятары ZUS, так. Але калі мы, скажам так, пра добраахвотнае страхаванне, пра нейкія добраахвотныя

14:55ўзносы, эканомію, адкладанне грошай, то тут можна палічыць прыблізна такім чынам.

15:03З чаго наогул пачынаецца выбар таго, што ты хочаш адкладаць на пенсію, так? З таго,

15:08колькі пенсіі ты ў прынцыпе атрымаеш, улічваючы тое, што ты працуеш афіцыйна. Дапусцім,

15:13ты зараз зарабляеш 10 000 злотых, так, і на пенсію ты выходзіш праз 30 гадоў.

15:18Праз 30 гадоў прагноз ZUS, афіцыйныя статыстычныя дадзеныя - гэта 25-30%. Як

15:24мы раней казалі, калі 50% - гэта 5000, то тут ты будзеш атрымліваць 3000. І вось уяві момант,

15:30што сёння ты працуеш, атрымліваеш у гэтым месяцы 10 000, а заўтра ты выходзіш на пенсію і

15:34атрымліваеш 3000. Мне не падабаецца. А ведаеш, што яшчэ я зразумеў? Што я рэальна выйду праз 30 гадоў

15:39на пенсію прыблізна. Ну так я... Так, так. І гэта сапраўды, ну, дадзеныя наогул шакіруюць. Калі я сам

15:45гэта ўбачыў, чаму я пачаў паглыбляцца ў тэму назапашвальнага страхавання? Таму што гэта трэба

15:50пашыраць. То бок я ў нейкі момант раптам пачну атрымліваць умоўна не 10 000, якія,

15:55дапусцім, зараз атрымліваю, а 20% ад гэтага. 25-30%, дапусцім, 30% - гэта 3000 злотых. То бок для

16:02працягу свайго звычайнага стандартнага нармальнага жыцця табе не хапае 7000 злотых. Табе

16:07трэба назапасіць 7000 злотых. І тут стандартная працэдура, як бы, у маёй працы - гэта спытаць:

16:13"А колькі вы плануеце жыць на пенсіі?" Ну, лагічна, складана ўявіць, так, але можна

16:20прыблізна меркаваць, колькі, напрыклад, жылі твае бацькі, ну, ці даўгавечныя яны? Хай гадоў 30 яшчэ

16:28або гэта шмат? [смех] Ну, калі ты плануеш выйсці на пенсію ў 60, то 30 гадоў - гэта да 90. Ну так.

16:34То бок тады суму трэба назапасіць больш. Адпаведна, я б, напэўна, так моцна не

16:40забягаў бы наперад з гэтай сумай, таму што я думаю, у 80 гадоў ты ўжо 10 000 злотых траціць не будзеш,

16:45таму што той пенсіі, якой табе будзе хапаць, будзе хапаць сапраўды на твае лекі

16:49і проста каб пражыць. І па статыстыцы, мужчынская палова насельніцтва ў Польшчы - 18 гадоў. Гэта

16:57паводле дадзеных ГУС. 18 гадоў яны лічаць па ZUS, што чалавек пражыве на пенсіі.

17:03Таму я заўсёды закладваю 20 гадоў у стандарце. Хтосьці, калі хоча больш, зразумела, пытанняў няма,

17:07больш - ну тады гэта пераходзіць на суму штомесячных узносаў. Зараз давай прывяду табе

17:12канкрэтныя лічбы. Я тут падрыхтаваўся, зрабіў сабе выразку на лісточку. Значыць, глядзі, каб сабраць

17:17нейкую пэўную суму капіталу, я зрабіў сабе такім чынам. То бок нам не хапае 7000

17:22злотых у месяц на 20 гадоў. Так. Вось я зрабіў сабе прыклад. Калі нашы грошы будуць проста ляжаць,

17:28то бок не ў інвестыцыях, не ў назапашвальным, нідзе, то бок нічога такога, проста ляжаць

17:33і іх есць - есць інфляцыя - прыблізна 1 680 000, нам трэба, каб 20 гадоў нам выплачвалі па 7000

17:40злотых у месяц. Калі нашы грошы будуць працаваць пад 4%, так, капітал, які мы будзем адкладаць,

17:45нам трэба сабраць 1 150 000. Ага. То бок мы зможам часткова выводзіць грошы,

17:50і нейкая частка ў нас нават яшчэ потым застанецца ў спадчыну дзецям. Калі мы гаворым пра

17:577%, то бок стандартны такі працэнт працы капіталу на рынку, так, гэта 900 000 злотых.

18:03Гэта ўжо бліжэй да нейкай рэальнасці, так, і тады мы на працягу 20 гадоў усю гэтую суму праямо

18:09па 7000 злотых. І тут, адпаведна, мы прыходзім да лічбаў,

18:13колькі ж у месяц гэта атрымліваецца трэба плаціць, так? То бок пачаўшы ў 25 гадоў,

18:18нам трэба будзе адкладаць па 350 злотых у месяц. Ну, нармальна, дарэчы, капітал гучыць нестрашна.

18:24Каб сабраць капітал 900 000 злотых, а не 1 600 000 - гэта на самую базавую суму. Калі

18:30мы пачынаем у 35 гадоў, то бок у нашым узросце, гэта 750 злотых у месяц. Okей, ужо 20 гадоў. У 45 гадоў,

18:38калі пачынаем, трэба 1750 злотых адкладаць у месяц. А калі ў 55 гадоў, то 5200. Ага.

18:46То бок асноўная выснова, мне здаецца, чым раней, тым лепш. І будзе таннейшым. Абсалютна. Абсалютна

18:51правільна. Як паўсюль, у любой інвестыцыі, чым раней пачынаеш, тым лепш працуе складаны працэнт.

18:55Ага. [музыка]

19:00Ну ты сказаў пра тое, як працуюць грошы. А можаш патлумачыць? То бок ці правільна я разумею, што

19:05абавязкова, то бок калі я проста пакладу, вось, як ты казаў, яны будуць ляжаць,

19:08900 000 застануцца 900 000-мі і ўсё. Але абавязкова трэба іх кудысьці ўкласці, каб яны раслі. І вось,

19:14як ты казаў, каб не з'ядала іх інфляцыя, так? То бок ты іх кладзеш у нейкі

19:19фонд, альбо аддаеш у даверчае кіраванне гэтыя грошы, і гэтымі грашыма нехта кіруе,

19:24каб ты мог сабе кожны год выплачваць нейкую суму і, адпаведна, за нешта жыць. Ага.

19:29То бок такім чынам ты зможаш з меншым капіталам пражыць даўжэй. Таму што калі

19:34мы гаворым, вось, як я казаў пра лічбы 1 680 000, то там я лічу, што ў цябе інфляцыя будзе забіраць

19:40нейкую частку грошай. Ну і, адпаведна, больш трэба назапасіць. Okей. А як наогул можна

19:46назапашваць? Ну то бок самая базавая штука - гэта, я разумею, адкладаю сабе там, не ведаю,

19:51пад матрац, умоўна кажучы, па 350 гэтых злотых у месяц. А, але гэта, напэўна, неяк не вельмі. Ёсць

19:58банкі і гэтак далей. Вось якія наогул падыходы ёсць, раскажы.

20:01Залежыць ад тыпу чалавека. Хтосьці настолькі баязлівы, што давярае толькі банку, матрацу

20:07альбо золату, у рэшце рэшт. Гэта ўжо лепшы варыянт. Альбо прыйсці да чалавека-спецыяліста,

20:14які правядзе з табой нейкі базавы фінансавы аналіз, зразумее твае патрэбы, зразумее

20:19тваю сітуацыю зараз, што табе трэба выправіць, што табе трэба зрабіць тут і зараз, каб

20:23дасягнуць сваіх мэтаў. То бок гэта фінансавае планаванне, уласна, чым я і займаюся.

20:27Мы раскладаем літаральна на малекулы кожнае дзеянне чалавека: колькі ён траціць,

20:33колькі зарабляе, колькі плаціць падаткаў, дзе можна зэканоміць, дзе можна прыбраць лішнія

20:37выдаткі. Гэта ўсё вельмі важна, таму што кожныя 10, там, 15 злотых, патрачаныя ў Żabce сёння - гэта

20:44ўжо, уласна, твае грошы на пенсію. Мінус мая пенсія атрымліваецца, [смех] так? Таму што часта

20:50ў людзей аформленыя падпіскі на Netflix, на нейкую спортзалу і гэтак далей,

20:55і гэтак далей. Атрымліваецца 200-300 злотых у месяц, якія мы проста плацім, але насамрэч

20:59не карыстаемся гэтым. І вось тут мы прыходзім да такога моманту, што калі мы пачынаем у 25 гадоў

21:03адкладаць па 350 злотых, ну, то мы, адпаведна, з 65 да 85 гадоў пражывём, калі зараз не будзем

21:10карыстацца Netflix і, ну, уласна, зробім сабе трэнажорку дома. Ну, Netflix

21:14таксама хочацца пакарыстацца. Абсалютна згодны. Абсалютна згодны. Okей. Але вось ты сказаў,

21:19што ёсць розныя тыпажы, умоўна кажучы. То бок ці правільна я разумею, што гэта, накшталт, больш асцярожны,

21:24больш, не ведаю, нейкі агрэсіўны, як гэта назваць? А можаш крыху пра гэта расказаць?

21:28Гэта такія, скажам, тыпы чалавека, тыпы інвестара, так? Яны вызначаюцца анкетай

21:34гэтак жа, як у інвестыцыйных фондах, таксама ў назапашвальным страхаванні ў банку. Гэта абсалютна,

21:39стандартная, прычым абавязковая працэдура, каб вызначыць ступень рызыкі.

21:43Ці гатовы ты да рызыкі ў прынцыпе, каб не браць на сябе гэтую адказнасць.

21:47Ну, як мы раней ужо пачалі казаць пра PPE, PPK і IKZE, гэта стандартныя,

21:53напэўна, такія базавыя механізмы, максімальна бяспечныя, якія варта выкарыстоўваць ужо зараз,

22:00прычым за кошт таго, што дзяржава табе яшчэ будзе вяртаць падатак.

22:05Ці будзеш ты рабіць гэта ў страхавой кампаніі, у інвестыцыйным фондзе? Гэта залежыць зноў жа ад той

22:08жа ступені рызыкі. То бок кансерватыўны, ці, скажам, агрэсіўны профіль будзе ў чалавека. І,

22:14адпаведна, пад гэта падбіраюцца прадукты. Цяжка адразу сказаць,

22:18што табе будзе падыходзіць альбо іншаму чалавеку будзе падыходзіць. Трэба ўсё аналізаваць. Гэта

22:24поўны аналіз фінансавай сітуацыі, як я ўжо казаў. То бок колькі зарабляем, колькі

22:27трацім, што мы наогул плануем у жыцці, ці ёсць у нас дзеці, якая ў нас смяротнасць увогуле ў

22:33сваякоў, так, усе гэтыя нюансы адыгрываюць вялікую ролю пры падборы прадукту, таму што

22:38прыйсці зараз і зрабіць сабе назапашвальны рахунак на 20-30 гадоў - гэта сур'ёзны крок. Гэтак жа

22:45як і купля кватэры ў іпатэку на 30 гадоў. Для людзей, якія робяць гэта на мяжы магчымасцей - гэта вельмі рызыкоўна.

22:51Адпаведна, тыя, хто назапашвае на мяжы, гэта таксама рызыкоўна, таму што ёсць імавернасць,

22:56што яны могуць перастаць плаціць гэтыя грошы. Адпаведна, тут трэба ацэньваць рызыкі.

23:00Ага. І таму камусьці можа падысці назапашвальнае страхаванне, а камусьці не. Камусьці можа падысці

23:04пэўная сума, а камусьці не. І суму вельмі важна вызначыць на старце бяспечную,

23:09каб гэтая праграма не "згарэла" і чалавек не страціў грошы. А што ты маеш на ўвазе тут

23:12пад бяспекай сумы? Калі мы перастаём плаціць грошы ў назапашвальным страхаванні,

23:16то з рахункам можа нешта здарыцца. Ён не "згарае" цалкам, але будуць фінансавыя

23:21праблемы. То бок вялікая частка грошай у нас страціцца.

23:26Ну, амаль усе "згараюць", атрымліваецца, амаль. Так. Так, так.

23:33Крыху, напэўна, яшчэ пра планы. То бок мы тут, ну прынамсі я мігрант, ты таксама.

23:38То бок гэта ўсё роўна крыху нестабільная будучыня, так? Якія яшчэ могуць быць фактары?

23:43Ну, умоўна, я не ведаю, ці буду я ў 65 гадоў сапраўды жыць у Польшчы. І тады гэтая

23:47праграма можа "згарэць", умоўна кажучы, калі я перастану плаціць, так. Што яшчэ, магчыма,

23:52з такога варта ўлічваць? Ну, кім ты працуеш у першую чаргу? Таму што большасць кліентаў,

23:57з якімі я зараз зносіны маю, - гэта беларусы з IT, якія прыехалі сюды і адкрылі сабе DG.

24:04І на пытанне, дзе вы плануеце жыць, 99% адказваюць: "Не ведаю". І гэта вялікая праблема, таму што

24:11калі мы робім назапашвальны рахунак тут, а вы пераедзеце ў іншую краіну і, атрымліваецца, будзеце

24:16плаціць падаткі там, то сэнс падатковай льготы губляецца. Адпаведна, калі вы пераязджаеце

24:22ў іншую краіну і мяняеце працадаўцу, у вас зменяцца сумы заробку.

24:28То бок ці зможаце вы плаціць такую суму далей. А праграму памяняць ужо нельга. Яе

24:34можна прыпыніць, "заморазіць", і яна ў нас пяройдзе ў страхаванне

24:40жыцця без аплаты на тую суму, якую мы ўжо заплацілі. То бок гэтыя грошы не страцяцца,

24:45і на гэтую суму мы будзем застрахаваныя на жыццё. То бок яны нам выплацяцца пасля тэрміну дзеяння

24:49кантракту, то бок праз 20 гадоў, альбо пры настанні ўмоў, то бок смерці. Я думаў,

24:55гэта будзе вясёлы выпуск. [смех] Ну, гэта такія моманты, якія варта ўлічваць, таму што,

25:00уласна, да гэтага мы і ідзём, так, то бок да пенсіі. А пенсія - гэта такі перыяд, які наўрад ці будзе вясёлы.

25:04Яшчэ пра нюансы, пра якія варта думаць. Сапраўды, калі здарыцца смерць, то ўмоўна,

25:10каму перададуць гэтыя грошы? Вось раскажы, магчыма, пра такія нюансы, якія не заўсёды відавочныя

25:13і пра якія, магчыма, наогул не хочацца думаць. Насамрэч пра гэта варта думаць як мага

25:18раней, таму што ўся маёмасць, якую мы маем, будзе дзяліцца з нашымі сваякамі,

25:26з жонкай, з дзецьмі. І самы горшы варыянт - гэта калі маёмасць будзе дзяліцца з дзецьмі.

25:33Пра гэта варта паклапаціцца загадзя. Калі ў нас ёсць нерухомасць, ёсць фірма,

25:37нам абавязкова трэба зрабіць тэстамент і зрабіць выключэнне дзяцей

25:44з спадчыны маёмасці. Гэта вялізны плюс, таму што калі нам спатрэбяцца грошы, нам

25:50трэба будзе прадаць нерухомасць - мы зможам яе прадаць. Калі дзеці будуць наследаваць нерухомасць у долях,

25:56апякунскі суд без нашай згоды не дазволіць гэтага зрабіць да паўналецця дзяцей.

26:02І гэта яшчэ паўбяды з нерухомасцю, з якой мы можам жыць. Праблема з'яўляецца з фірмай,

26:07са спулкай, дзе ў нас ёсць сузасавальнікі, якія ў выпадку, калі мы гінем,

26:12фірма проста гіне разам з намі, таму што яны не могуць прымаць ніякіх рашэнняў,

26:17бо ў склад засавальнікаў уваходзяць дзеці. Дзеці ўваходзяць у склад засавальнікаў,

26:22і апякунскі суд, адпаведна, не дазволіць прадаць удзелы, то бок часткі фірмы, іншым

26:30людзям альбо перадаць іх. Адпаведна, ёсць падстрахоўка на такія выпадкі, і супольнікі, то бок

26:36сузасавальнікі, паміж сабой перакрыжавана страхуюцца. Калі адзін з засавальнікаў сыходзіць з жыцця,

26:44кампанія, частка кампаніі пераходзіць у роўных долях да іншага засавальніка, а сваякі атрымліваюць

26:50эквівалент сумы за кошт страхавання жыцця, вось гэтага назапашвальнага страхавання. Гэта

26:55вялізны плюс у спулцы, таму што людзі, якія працуюць у спулцы, сузасавальнікі, не плацяць ZUS.

27:02Адпаведна, у спулцы сузасавальнікі наогул не разлічваюць на нейкую пенсію, і яны

27:06ў гэтым выпадку клапоцяцца пра сябе самі. І вось гэтыя назапашвальныя праграмы - гэта, ведаеце, як

27:14двух трусоў адным стрэлам. Ты проста назапашваеш сабе на пенсію і, адпаведна,

27:18калі нешта здарыцца, фірма не памірае, не гіне, а працягвае існаваць і працаваць

27:22далей. Напрошваецца нейкая не вельмі прыемная выснова, што дзецям нельга нічога пакідаць у спадчыну

27:26да паўналецця. [смех] Okей, да дасягнення 18 гадоў. Ні ў якім разе гэтага не трэба рабіць,

27:32таму што сутыкнешся з такімі праблемамі, якія проста могуць па сутнасці "забіць" усю спадчыну

27:39цалкам. Ага. Альбо проста неяк больш разумна афармляць, то бок не перадаваць на іх кампанію,

27:44якая ў цябе ёсць, ці жыллё. Калі не скласці тэстамент, калі не зрабіць тэстамент, то па законе

27:50яно і так пяройдзе. То бок тэстаментам мы не выключаем такое паняцце, як zachowek.

27:56Ага. Я наогул не ведаю, як гэта называецца па-беларуску. Ага. Але zachowek - гэта

28:00частка грошай, якая і так пяройдзе чалавеку, то бок дзіцяці, пасля яго паўналецця. То бок

28:07калі ў нас была кампанія коштам 10 млн злотых, і zachowek склаў мільён для дзіцяці, ага, яно потым

28:13прыйдзе і гэты мільён папросіць. Я зразумеў. А калі вось, не ведаю, мой прыклад, у мяне няма кампаніі, няма

28:20спулкі, пакуль няма чаго дзяліць. Дапусцім, у мяне ёсць нейкі рахунак, дапусцім, і IKE, і IKZE, так,

28:26дапусцім, я памiраю ў нейкі момант, як мне перадаць гэта, не ведаю, жонцы,

28:32дзецям, якіх у мяне таксама пакуль няма. Але гэта вельмі, вельмі правільнае пытанне, таму што мы гэта

28:36таксама робім на самым старце з кліентам. То бок мы гэта прапісваем у кантрактах, гэта

28:42называецца osoba uposażona па-польску. І там будуць усе даныя ўпаўнаважанай асобы, якая ў выпадку

28:48смерці атрымлівае гэта без падзелу маёнтка. Так, то бок гэта не трапляе ў спадчыну,

28:54а проста адразу пераходзіць чалавеку, які, уласна, указаны ў кантракце. То бок

28:58гэта можа быць банкаўскі рахунак, гэта можа быць назапашвальнае страхаванне плюс IKE, IKZE, і грошы

29:05з IKE выплацяцца, нават калі мы не дайшлі да 60 гадоў, без падатку Бельке як назапашаныя сродкі.

29:14Калі вы ўсё яшчэ гэта глядзіце, дык гэта, атрымліваецца, падкаст пра грошы і смерць.

29:23Давай усё ж такі да больш вясёлых тэм, і грашовых. Як яшчэ можна назапашваць на старасць? То бок

29:29мы пагаварылі пра такія строгія фінансавыя інструменты. А можа быць яшчэ нешта

29:34накшталт таго, як у Беларусі лічылася, што абавязкова трэба купіць нерухомасць, кватэру, маўляў, яна

29:39забяспечыць старасць. А гаспадыня кватэры, якую я здымаю тут у Польшчы,

29:44таксама кажа, што купіла гэта жыллё, каб забяспечыць сабе старасць. Гэта таксама можа быць варыянт.

29:49Ну, пачнём з таго, што куплю жылля - гэта слабая ліквіднасць, так? То бок, калі мы дажываем

29:55да моманту, калі даходзім да пенсіі, і ў нас ёсць толькі адна кватэра, якую мы купілі,

30:00нам трэба працягваць у ёй жыць, каб дзесьці жыць, і прадаць яе мы не можам.

30:04Адпаведна, часта наш беларускі народ купляе долары.

30:10Гэта наша ўсё, так? То бок хтосьці купляе золата, хтосьці купляе, не ведаю, там

30:15земельныя ўчасткі, хтосьці будуецца, ну, хтосьці таксама пераходзіць у акцыі, аблігацыі, так?

30:20То бок насамрэч нерухомасць - гэта добры ўклад, але ліквіднасць там

30:27вельмі маленькая. Адпаведна, купіць золата прасцей прадаць, кватэру прадаць складаней,

30:31а яшчэ складаней прадаць земельныя ўчасткі. Але, як я часта ўзгадваю, земельны ўчастак мае той плюс,

30:39што больш зямлі ў свеце не стане. Адпаведна, рана ці позна будзе яе дэфіцыт. А вось кватэры

30:45можна будаваць уверх на тым жа ўчастку зямлі. Адпаведна, кошт зямлі можна павялічваць.

30:50А калі тут павялічваецца кошт зямлі, побач кошт зямлі таксама павялічваецца, адпаведна.

30:55Таму, калі ўжо гаворка пра неліквід, то я асабіста, напрыклад, купляў бы зямлю. Ага.

31:00Што яшчэ гэта можа быць? Карціны, машыны. Гадзіннікі, віно - гэта альтэрнатыўныя спосабы,

31:06таксама са слабой ліквіднасцю, але, як мы ведаем, ёсць дарагія гадзіннікі, ёсць дарагія машыны,

31:11ёсць дарагія вінá, дарагія прадметы мастацтва, і людзі туды інвестуюць грошы. То бок

31:18такіх прыкладаў шмат, думаю, кожны пра іх ведае. То бок гэта калекцыі. Калекцыі,

31:23якія потым з часам будуць мець нейкі больш высокі кошт, таму што яны выходзяць у нейкай

31:28абмежаванай колькасці. Адпаведна, каб займацца такога роду інвестыцыямі,

31:33у якіх ты купляеш там гадзіннікі, ці зямлю, ці інвесціруеш у інвестыцыйныя фонды, акцыі, не ведаю,

31:38ва ўсім гэтым трэба добра разбірацца. То бок ты павінен быць спецыялістам.

31:41Таму, калі ты праграміст, калі ты ўрач, калі ты архітэктар, наўрад ці ты будзеш лезці

31:46ў інвестыцыі альбо якія іншыя фінансавыя інструменты. Лепш даверыць гэта спецыялісту,

31:50прыйсці да фінансавага аналітыка, эксперта, фінансавага дарадцы, адпаведна,

31:55і правесці з ім нейкую кансультацыю. Калі не спадабаецца адзін - прыйсці да другога, да трэцяга,

31:59да пятага, кансультацыі з фінансавым дарадцам абсалютна бясплатныя,

32:03прынамсі ў Польшчы. Таму людзі прыходзяць да мяне, кансультуюцца, і часта большасць

32:09людзей застаюцца, таму што інфармацыю, якую яны атрымліваюць, яны наўрад ці прачытаюць у інтэрнэце.

32:18Слухай, калі падводзіць нейкія вынікі, зноў жа мэта, напомню, атрымліваць пенсію

32:25ў нейкі момант, так? Не памерці пад мостам. Што для гэтага трэба зрабіць? Ну, па-першае,

32:32трэба да гэтага прыйсці як мага раней. То бок трэба разумець, што пачынаць гэта рабіць трэба ўжо

32:36тут і зараз. Колькі б табе гадоў ні было, у 20 гадоў, калі ты пачынаеш працаваць,

32:40трэба нейкую частку свайго даходу адкладаць на пенсію. Ну, такім бяспечным

32:47стартам было б прыблізна 5-8%, якая б ні была гэтая сума. Чым раней ты пачынаеш, тым

32:52большая сума ў цябе назапашваецца за кошт складанага працэнту. Адпаведна, да 30, да 40 гадоў ты ўжо

32:58маеш такі капітал, які дазваляе табе адчуваць сябе спакойна. І гэты спакой,

33:03ну, гэты спакой дае нейкі, не ведаю, рух наперад. Таму чым раней ты

33:09пачынаеш назапашваць, як мы прыводзілі прыклад з дваццаццю пяццю гадамі, тым больш

33:15бяспечней ты будзеш адчуваць сябе на пенсіі. Нават калі гэтых грошай, якія ты назапасіш на пенсію,

33:19будзе больш, чым трэба, іх заўсёды можна перадаць спадчыннікам,

33:24калі такія ёсць, альбо аддаць кудысьці ў фонд, не ведаю, на лячэнне дзяцей,

33:29зрабіць дабрачыннасць. Калі вам патрэбны быў знак, каб пайсці і адкласці грошай,

33:33гэта быў ён. Да сустрэчы ў наступным выпуску.