Paglalayag Sa Puso ng Isang Bata MAIKLING KWENTO ni Genoveva Edroza Matute

0:00Paglalayag sa puso ng isang bata ni

0:03Henoveeva Edrosa Matuti. Binata na siya

0:07marahil ngayon o ba kaan ng isang

0:10mag-anak. Ito ay kung nakaligtas siya sa

0:12nakaraang digmaan. Ngunit ayaw kong

0:15isiping baka hindi. Sa akin siya'y hindi

0:18magiging isang binatang kilala, isang

0:21ama o isang ala-ala kaya ng bataan. Sa

0:25akin siya'y mananatiling isang batang

0:27lalaking may kaliitan. May kaitiman at

0:30may walong taong gulang. Pagkaraan ng

0:33daan-daang tinuruan. Mga sumipot

0:36nananatiling saglit at lumisan

0:39pagkatapos. Pagkaraan ng mga taong ang

0:41ilay'y nagdumali, ang ilay'y nagmabagal

0:44at ang ilay'y nakintal sa gunita. Buhay

0:47na buhay pa sa aking isipan ang kanyang

0:50mukha at ang kanyang pangalan. Ngunit

0:53ang buhay sa lahat ay ang isang bagay na

0:55itinuro niya sa akin. Isang araw ng siya

0:58ang aking maging guro at ako ang kanyang

1:01tinuruan. Isa siya sa pinakamaliit sa

1:04klase at isa rin siya sa pinakapangit.

1:08Ang bilog at pipis niyang ilong ay

1:10lubhang kapansin-pansin at tignan lamang

1:13iyo'y mahahabag na sa kanya ang

1:14tumitingin.

1:16Kahit ang paraan niya ng pagsasalita ay

1:18laban din sa kanya, mayroon siyang

1:21kakatuwang punto na nagpapakilalang

1:23siya'y tagaibang puok. Ngunit may isang

1:26bagay na kaibig-ibig sa munt pangit na

1:28batang ito. Kahit sa simula pa lamang,

1:31nagpapaiwan siya tuwing hapon. Kahit na

1:34hindi siya hilingin ng gayon, siya rin

1:36ang pinakahuling umaalis. Naglilibot

1:39muna sa buong silid upang pulutin ang

1:41mga naiwang panlinis. Lihim kusi ang

1:44pinagmamasdan habang inaayos niya ang

1:46mga ito sa lalagyan. Ipinipin at

1:49pagkatapos ay magtutungo sa likod ng

1:51bawat hanay ng upuan upang tingnan kung

1:54tuwid ang bawat isa. At sa pintuan lagi

1:58siyang lumilingon sa pagsasabi ng

2:00goodbye teacher. Sa simula, pinagtakahan

2:04ko ang kanyang pagiging mahiyain.

2:06Nakikita ko siyang gumagawa ng tahimik

2:08at nag-iisa. Umiiwas sa iba.

2:11Maminsan-mins nahuhuli ko siyang

2:13sumusulyap sa akin upang bawiin lamang

2:16ang kaniyang paningin. Siyang tinatanaw

2:19tuwing hapon pinakahuli sa kanyang mga

2:22kasamahan ay naiisip kong alam na alam

2:24niya ang kanyang kapangitan ang

2:27nakatutuwang paraan ng kanyang

2:28pagsasalita.

2:30Unti-unti kong napagdugtong-dugtong ang

2:32mga katotohanan tungkol sa kanyang

2:34buhay. Payak ang mga katotohanan. Siya'y

2:38isang munting ulilang galing sa

2:40lalawigan. lumuwas sa malaking lungsod

2:43bilang utusan at kalahating araw siyang

2:46pumapasok sa paaralan upang may makasama

2:48sa pagpasok at pag-uwi ang anak ng

2:51kanyang panginoon nadama ko ang

2:53kakaibang kalungkutan nais kong makita

2:56siyang nakikipaghabulan sa mga kapwa

2:58bata umaakyat sa mga puok na

3:00ipinagbabawal napapasuot sa kaguluhang

3:03bahagi ng buhay ng bawat bata kahit na

3:06hindi siya marunong maging kanya lamang

3:09sana ang halakhak at kaligayahan ng

3:12buhay bata. Tinatawag ko siya ng madalas

3:15sa klase. Pinagawa ko siya ng marami't

3:18mumunting bagay para sa akin. Pinakuha

3:21ko sa kanya ang mga tsinelas ko at sa

3:23pinakahuling upuan sa silid. Naging

3:26ugali niya ang pagkuha ng mga iyon. ang

3:28paghihiwalay sa mga iyon upang itapat sa

3:31aking paa. Ang pagbili ng aking minindal

3:34sa katapat na tindahan. Hanggang sa

3:37hindi ko na kailangang sabihin sa kanya

3:39kung ano ang bibilhin. Alam na niya kung

3:41alin ang ibig ko, kung alin ang hindi ko

3:44totoong ibig. Isang tahimik na

3:47pakikipagkaibigan ang nag-ugnay sa munt

3:49pangit na batang ito at sa akin. Sa tuw

3:52akong mangangailangan ng anuman, naroon

3:55na siya agad. Sa tuwing may mga bagay na

3:57gagawin, naroon na siya upang gumawa at

4:01unti-unti kong nadamang siya'y

4:03lumiligaya sa paggawa ng maliliit na

4:05bagay para sa akin. Sa pagkaalam na may

4:08pagmamalasakit ako sa kanya at may

4:11pagtingin sa kanya. Nahuhuli ko na

4:13siyang nagpapadula sa pagitan ng mga

4:15hanay ng upuan hanggang sa

4:17magkahiga-higa sa likuran ng silid.

4:20Nakikita ko na siyang nakikipaghabulan

4:22umaakyat sa mga puok na ipinagbabawal.

4:25nagkakandirit hanggang sa tindahang

4:27bilihan ng aking minindal at minsan o

4:31makalawa ko siyang nahuling

4:32nagpapalipat-lipat sa pagtapak sa mga

4:35upuan at kung ang lahat ay wala na

4:38kinakausap ko siya at sumasagot siya ng

4:40pag-alil sa tagalog at sa mga ganoong

4:43pagkakatao'y nagmumukha siyang maligaya

4:46at ang kanyang goodbye teacher sa may

4:49pintuan ay tumataginting sa mga ganoong

4:52pagkakatao'y naiiwan sa akin ang kanyang

4:55katiyakang siya'y hindi na totoong

4:57napag-iisa at hindi na totoong

5:00nalulumbay.

5:02Isang mabagal na paraan ang pag-akip na

5:05iyon sa kanya at ang pagtiyak na siya'y

5:07mahalaga at sa kanya'y may nagmamahal.

5:11Napasuot na siya sa mga kaguluhang

5:13bahagi ng buhay ng bawat bata. Nanukso

5:16na siya sa mga batang babae.

5:19Lalo siyang naging malapit sa akin. Lalo

5:22siyang naging maalala at mapagmahal.

5:24Maligaya na siya. Isang araw nangyari

5:28ang hindi inaasahan. Sa paglingon ko sa

5:31mga taong nagdaay, naamin ko sa sariling

5:34ang lahat ng iyo'y aking kasalanan.

5:37Mainit noon ang aking ulo, umagang-umaga

5:40pa at ang hindi ko dapat gawin ay aking

5:43ginawa. Napatangay ako sa bugso ng

5:46damdamin.

5:48Hindi ko na magunita ngayon kung ano ang

5:50ginawa ng batang iyon na aking

5:52ikinagalit. Ang nagugunita ko lamang

5:54ngayon ay ang matindi kong galit sa

5:57kanya. Ang pagsasalita ko sa kanyang

5:59ipinanliit niya sa kanyang upuan.

6:02Nalimutan ko ang kanyang pag-iisa, ang

6:05kanyang kalumbayan, ang mabagal na

6:08paraan ng pag-akit at pagtiyak sa

6:10kanyang siya'y mahalaga at minamahal.

6:13Nang hapong iyo'y hindi siya nagpadulas

6:16sa pagitan ng mga hanay ng upuan. ngunit

6:19siya'y nagtungo sa huling upuan upang

6:21kunin ang aking tsinelas upang

6:23paghiwalayin ang mga iyon at itapat sa

6:26aking mga paa. Nagtungo siya sa

6:28tindahang katapat upang bilhin ang aking

6:31minindal at nagpaiwan siya upang likumin

6:34ang mga kagamitan sa paglilinis at upang

6:36ayusin ang mga iyon sa lalagyan sa

6:38sulok. Pinagpantay-pantay rin niya ang

6:41mga upuan sa bawat hanay gaya ng kanyang

6:44kinamihasnan. Ngunit hindi siya tumingin

6:46sa akin minsan man lamang ng hapong

6:49iyon. Naisip ko na pupuot siya sa akin

6:52sa munti niyang puso'y kinapupuotan niya

6:55ako ng pagkapuot ng kasingtibay ng

6:58pagmamahal na iniukol niya sa akin

7:00nitong mga huling buwan. Ang isa mang

7:03batang namulat sa pag-iisa at sa

7:05kalumbayan ng pag-iisa't kawalan ng

7:07pagmamahal ay makaalam din sa kawalan ng

7:10katarungan. Ngayo'y paalis na siya. Ang

7:13naisip ko nang may kapaitan sa puso.

7:17Tumagal siya sa pagpapantay sa mga upuan

7:20na tila may binubuong kapasyahan sa

7:22kanyang loob. Nagtungo siya sa pintuan

7:24at ang kanyang mga yabag ay mabibigat na

7:27tila sa isang matandang pagod. Sa loob

7:30ng maraming buwan, ngayon lamang siya

7:32hindi lumingon upang magsabi ng goodbye

7:35teacher. Lumabas siya ng tahimik at ang

7:38kanyang mabibigat na yabag ay lumayo ng

7:40lumayo. Ano ang ginawa kong ito? Ano ang

7:44ginawa kong ito? Ito ang tinatanong ko

7:47ng paulit-ulit sa aking sarili. Napupuot

7:50siya sa akin at ito'y sinabi ko rin ng

7:53paulit-ulit sa aking sarili. Bukas

7:57marahil kung pagpipilitan ko bukas.

8:00Biglang-bigla ang maitim at pipis na

8:02mukha ng batang nakita ko sa pintuan.

8:05Ang mga mata niyang nakipagsalubungan sa

8:08aking may nagugulumihan ng tingin.

8:11"Goodbye, teacher." Ang sabi niya

8:14pagkatapos ay umalis na siya.

8:17Nagbalik siya upang sabihin iyon sa

8:19akin. Kung gaano katagal ako noon sa

8:22pagkakaupo ay hindi ko na magunita

8:25ngayon. Ang tangi kong nagugunita ay ang

8:28pagpapakumbaba ko sa kalakhan ng puso ng

8:31bunting batang yaon. Sa nakatitinag na

8:34kariktan ng kanyang kaluluwa. ng

8:36sandaling ya.